Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 14
Devanagari script
तमोभूतं जगच्चसीद्गृध्रैर्व्याप्तं नभोऽभवत् । ततो नानाप्रहरणं प्रलयांबुदसन्निभम्
Transliteration
tamobhūtaṃ jagaccasīdgṛdhrairvyāptaṃ nabho'bhavat | tato nānāpraharaṇaṃ pralayāṃbudasannibham
Translation
ଜଗତ୍ ତମସା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଲା, ଆକାଶ ଗୃଧ୍ରମାନେ ଭରିଗଲେ। ତାପରେ ନାନା ଶସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର କୋଳାହଳ ଉଠିଲା, ପ୍ରଳୟମେଘ ସଦୃଶ।
Word by Word
तमोभूतम्become dark; darkened
तमोभूतम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त/भू-धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कृदन्त: भूत (क्त), ‘तमो-भूत’ = तमसा भूतम् (तत्पुरुष)
जगत्the world
जगत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
असीत्was; became
असीत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
गृध्रैःby vultures
गृध्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootगृध्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
व्याप्तम्pervaded; filled
व्याप्तम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्याप् (धातु)
Formकृदन्त: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
नभःthe sky
नभः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, तदर्थे अव्यय (adverb: ‘then/from there’)
नानाvarious
नाना:
Visheshana (Qualifier/विशेषणार्थ)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
Formअव्यय (adverbial prefix sense: ‘various’)
प्रहरणम्weaponry; weapons
प्रहरणम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रहरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
प्रलयाम्बुदसन्निभम्like the clouds of dissolution
प्रलयाम्बुदसन्निभम्:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रलय (प्रातिपदिक) + अम्बुद (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समास: (प्रलय-अम्बुद) षष्ठी-तत्पुरुष ‘प्रलयस्य अम्बुदः’; ततः ‘प्रलयाम्बुद-सन्निभ’ उपमानतत्पुरुष = प्रलयाम्बुदस्य सन्निभम्
Speaker
Lomaharṣaṇa (Sūta) [deduced]
Visual Art Cues
Scene: A battlefield under sudden unnatural darkness; the sky thick with circling vultures; below, a chaotic spray of weapons like dense monsoon clouds of dissolution.
Characters & Entities
G
Gṛdhra (vultures)FAQs
Adharma-driven violence brings ‘pralaya-like’ darkness; the Purāṇa warns that unchecked conflict invites ruin and calls for dharmic restraint under divine guidance.
None specified in this verse.
None.