Adhyaya 18

Verse 1

नारद उवाच । धनाधिपस्य जंभेन सायकैर्मर्मभेदिभिः । दिशोपरुद्धाः क्रुद्धेन सैन्यं चाभ्यर्दितं भृशम्

ନାରଦ କହିଲେ—କ୍ରୋଧିତ ଜମ୍ଭର ମର୍ମଭେଦୀ ବାଣଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଧନାଧିପଙ୍କ ସେନା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୀଡିତ ହେଲା।

Verse 2

तद्दृष्ट्वा कर्म दैत्यस्य धनाध्यक्षः प्रतापवान् । आकर्णाकृष्टचापस्तु जंभमाजौ महाबलम्

ଦୈତ୍ୟର ସେହି କର୍ମ ଦେଖି ପ୍ରତାପବାନ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାବଳୀ ଜମ୍ଭଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।

Verse 3

हृदि विव्याध बाणानां सहस्रेणाग्निवर्चसाम् । स प्रहस्य ततो वीरो बाणानामयुतत्रयम्

ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଏକ ହଜାର ବାଣରେ ସେ ତାହାର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ। ତାପରେ ସେହି ବୀର ହସିହସି ତିରିଶ ହଜାର ବାଣ ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 4

नियुतं च तथा कोटिमर्बुदं चाक्षिपत्क्षणात् । तस्य तल्लाघ्रवं दृषट्वा क्रुद्धो गृह्य महागदाम्

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସେ ନିୟୁତ, କୋଟି ଓ ଅର୍ବୁଦ ପରିମାଣର (ଅସ୍ତ୍ରସମୂହ) ନିକ୍ଷେପ କଲା। ତାହାର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ରୁତତା ଦେଖି ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମହାଗଦା ଧରିଲେ।

Verse 5

धनाध्यक्षः प्रचिक्षेप स्वर्गेप्सुः स्वधनं यथा । मुक्तायां वै नादोऽभूत्प्रलये यथा

ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ ତାହାକୁ ଏମିତି ନିକ୍ଷେପ କଲେ, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗଲୋଭୀ ପୁରୁଷ ନିଜ ଧନ ଦାନ କରେ। ତାହା ମୁକ୍ତ ହେବାମାତ୍ରେ ପ୍ରଳୟକାଳ ସଦୃଶ ମହାନାଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 6

भूतानां बहुधा रावा जज्ञिरे खे महाभयाः । वायुश्च सुमहाञ्जज्ञे खमायान्मेघसंकुलम्

ଆକାଶରେ ଭୂତଗଣଙ୍କର ନାନାପ୍ରକାର ଭୟଙ୍କର ରବ ଉଠିଲା। ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବାୟୁ ବହିଲା ଏବଂ ଗଗନ ମେଘରେ ଘନ ହୋଇ ଢାକିଗଲା।

Verse 7

सा हि वैश्रवणस्यास्ते त्रैलोक्याभ्यर्चिता गदा । आयांतीं तां समालोक्य तडित्संघातदुर्द्दशाम्

ସେ ଗଦା ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର)ଙ୍କର, ଯାହା ତ୍ରିଲୋକରେ ପୂଜିତ। ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ସମୂହ ପରି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ତାହାକୁ ଧାଉଥିବା ଦେଖି (ଶତ୍ରୁ ଭୀତ ହେଲା)।

Verse 8

दैत्यो गदाविघातार्थं शस्त्रवृष्टिं मुमोच ह । चक्राणि कुणपान्प्रासाञ्छतघ्नीः पट्टिशांस्तथा

ଗଦାର ଆଘାତ ରୋକିବା ପାଇଁ ଦୈତ୍ୟ ଶସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟି ଛାଡ଼ିଲା—ଚକ୍ର, ଗଦା, ବାଣ/ପ୍ରାସ, ଶତଘ୍ନୀ ଏବଂ କୁହାଡ଼ି ମଧ୍ୟ।

Verse 9

परिघान्मुशलान्वृक्षान्गिरींश्चातुलविक्रमः । कदर्थीकृत्य शस्त्राणि तानि सर्वाणि सा गदा

ଅତୁଳ ବିକ୍ରମଶାଳୀ ସେ ଗଦା ପରିଘ, ମୁସଳ, ବୃକ୍ଷ ଏବଂ ପର୍ବତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ସେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ନିଷ୍ଫଳ କରିଦେଲା।

Verse 10

कल्पांतभास्करो यद्वन्न्यपतद्दैत्यवक्षसि । स तया गाढभिन्नः सन्सफेनरुधिरं वमन्

କଳ୍ପାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାହା ଦୈତ୍ୟର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କରି ପଡ଼ିଲା। ତାହାରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଭିନ୍ନ ହୋଇ ସେ ଫେନମିଶ୍ରିତ ରକ୍ତ ବାନ୍ତି କରିଲା।

Verse 11

निःपपात रथाज्जंभो वसुधां गतचेतनः । जंभं निपतितं दृष्ट्वा कुजंभो घोरनिश्चयः

ଜମ୍ଭ ରଥରୁ ପଡ଼ି ପୃଥିବୀରେ ଅଚେତନ ହେଲା। ଜମ୍ଭକୁ ପତିତ ଦେଖି ଘୋର ନିଶ୍ଚୟବାନ କୁଜମ୍ଭ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା।

Verse 12

धनाधिपस्य संक्रुद्धो नादेनापूरयन्दिशः । चक्रे बाणमयं जालं शकुंतस्येव पंजरम्

ଧନାଧିପଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ସେ ନାଦରେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ପୂରଣ କଲା ଏବଂ ପକ୍ଷୀର ପିଞ୍ଜରା ପରି ବାଣମୟ ଜାଲ ରଚିଲା।

Verse 13

विच्छिद्य बाणजालं च मायाजालमिवोत्कटम् । मुमोच बाणानपरांस्तस्य यक्षाधिपो बली

ଉତ୍କଟ ମାୟାଜାଲ ପରି ଥିବା ସେ ବାଣଜାଲକୁ ଛିନ୍ନ କରି, ବଳବାନ ଯକ୍ଷାଧିପ ତାହାର ଉପରେ ପୁନର୍ବାର ବାଣବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 14

चिच्छेद लीलया तांश्च दैत्यः क्रोधीव सद्वचः । निष्फलांस्तांस्ततो दृष्ट्वा बाणान्क्रुद्धो धनाधिपः

ଦୈତ୍ୟ ସେ ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଲୀଳାରେ ଛେଦ କଲା—ଯେପରି କ୍ରୋଧୀ ଲୋକ ସଦ୍ବଚନକୁ କଠୋରତାରେ କାଟିଦିଏ। ବାଣଗୁଡ଼ିକ ନିଷ୍ଫଳ ଦେଖି ଧନାଧିପ କ୍ରୁଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 15

शक्तिं जग्राह दुर्धर्षां शतघंटामहास्वनाम् । प्रेषिता सा तदा शक्तिर्दारयामास तं हृति

ସେ ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ଶତ ଘଣ୍ଟାର ମହାନାଦ ପରି ଧ୍ୱନିତ ଶକ୍ତି (ଭାଲ) ଧରିଲା। ନିକ୍ଷିପ୍ତ ସେଇ ଶକ୍ତି ତାହାର ହୃଦୟକୁ ଭେଦିଦେଲା।

Verse 16

यथाल्पबोधं पुरुषं दुःखं संसारसंभवम् । तथास्य हृदयं भित्त्वा जगाम धरणीतलम्

ଯେପରି ଅଳ୍ପବୋଧ ପୁରୁଷକୁ ସଂସାରଜନ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆବର୍ତ୍ତ କରେ, ସେପରି ତାହାର ହୃଦୟ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଧରଣୀତଳେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 17

निमेषात्सोभिसंस्तम्भ्य दानवो दारुणाकृतिः । जग्राह पट्टिशं दैत्यो गिरीणामपि भेदनम्

ନିମେଷମାତ୍ରେ ଭୟଙ୍କରାକୃତି ଦାନବ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କରି, ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦିପାରୁଥିବା ପଟ୍ଟିଶ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲା।

Verse 18

स तेन पट्टिसेनाजौ धनदस्य स्तनांतरम् । वाक्येन तीक्ष्णरूपेण मर्माक्षरविसर्पिणा

ସେ ଏହି ପଟ୍ଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନଦ କୁବେରଙ୍କ ସ୍ତନମଧ୍ୟରେ ପ୍ରହାର କଲା—ଯେପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବଚନର ଅକ୍ଷର ମର୍ମସ୍ଥାନକୁ ସରିଯାଏ।

Verse 19

निर्बिभेदाभिजातस्य हृदयं दुर्जनो यथा । तेन पट्टिश घातेन धनेशः ।परिमूर्छितः

ସେହି ପଟ୍ଟିଶ ଘାତରେ ଧନେଶ କୁବେର ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ—ଯେପରି ଦୁର୍ଜନ ଅଭିଜାତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କରେ।

Verse 20

निषसाद रथोपस्थे दुर्वाचा सुजनो यथा । तथागतं तु तं दृष्ट्वा धनेशं वै मृतं यथा

ସେ ରଥାସନରେ ଢଳି ପଡ଼ିଲେ—ଯେପରି ଦୁର୍ବାକ୍ୟରେ ପୀଡ଼ିତ ସୁଜନ। ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ସେମାନେ ଧନେଶଙ୍କୁ ମୃତପ୍ରାୟ ଭାବିଲେ।

Verse 21

राक्षसो निरृतिर्देवो निशाचरबलानुगः । अभिदुद्राव वेगेन कुजंभं भीमविक्रमम्

ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ନିରୃତି, ନିଶାଚରବଳକୁ ସହ ନେଇ, ଭୀମପରାକ୍ରମୀ କୁଜମ୍ଭଙ୍କ ପ୍ରତି ବେଗରେ ଧାଇଲେ।

Verse 22

अथ दृष्ट्वातिदुर्धर्षं कुजंभो राक्षसेश्वरम् । नोदयामास दैत्यान्स राक्षसेशरथं प्रति

ତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖି କୁଜମ୍ଭ, ସେହି ରାକ୍ଷସରାଜର ରଥ ପ୍ରତି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଗେଇ ଦେଲେ।

Verse 23

स दृष्ट्वा नोदितां सेनां प्रबलास्त्रां सुभीषणाम् । रथादाप्लुत्य वेगेन निरृती राक्षसेश्वरम्

ପ୍ରେରିତ, ପ୍ରବଳ ଅସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସେନାକୁ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ନିରୃତି ବେଗରେ ରଥରୁ ଲାଫି ଅବତରିଲେ।

Verse 24

खड्गेन तीक्ष्णधारेण चर्मपाणिरधावत । प्रविश्य दानवानीकं गजः पद्मसरो यथा

ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାର ଖଡ୍ଗ ଓ ଢାଳ ହାତରେ ଧରି ଚର୍ମପାଣି ଧାଇଲେ; ସେ ଦାନବସେନାରେ ପଦ୍ମସରୋବରକୁ ଗଜ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 25

लोडयामास बहुधा विनिष्कृत्य सहस्रशः । चिच्छेद कांश्चिच्छतशो बिभेदान्यान्वरासिना

ସେ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଉଲଟାଇ-ପଲଟାଇ, ସହସ୍ରଶଃ ଟାଣି ବାହାର କଲେ; କେତେକଙ୍କୁ ଶତଶଃ କାଟି ଫେଲିଲେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖଡ୍ଗରେ ଭେଦିଲେ।

Verse 26

संदष्टौष्ठमुखैः पृथ्वीं दैत्यानां सोऽभ्यपूरयत् । ततो निःशेषितप्रायां विलोक्य स्वां चमूं तदा

କ୍ରୋଧରେ ଓଠ ଓ ମୁହଁ ଦଂଶିଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପୂରିଦେଲା। ପରେ ନିଜ ସେନା ପ୍ରାୟ ନିଃଶେଷ ଦେଖି, ସେହି କ୍ଷଣେ ସେ ତାହାକୁ ନିହାରିଲା।

Verse 27

मुक्त्वा धनपतिं दैत्यः कुजंभो निरृतिं ययौ । लब्धसंज्ञस्तु जंभोऽपि धनाध्यक्षपदानुगान्

ଧନପତିଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି ଦୈତ୍ୟ କୁଜମ୍ଭ ନିରୃତି ଦିଗକୁ ଗଲା। ଜମ୍ଭ ମଧ୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରି ପାଇ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁଗାମୀ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମନ ଦେଲା।

Verse 28

जीवग्राहं स जग्राह बद्धा पाशैः सहस्रधा । मूर्तिमंति च रत्ननि पद्मादींश्च निधींस्तथा

ସେ ଜୀବଗ୍ରାହମାନଙ୍କୁ ଧରିଲା; ସେମାନେ ସହସ୍ର ପ୍ରକାରେ ପାଶରେ ବନ୍ଧା ଥିଲେ। ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରତ୍ନମାନଙ୍କୁ, ପଦ୍ମାଦି ନିଧି-ଭଣ୍ଡାରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଗ୍ରହଣ କଲା।

Verse 29

वाहनानि च दिव्यानि विमानानि च सर्वशः । धनेशो लब्धसंज्ञस्तु तामवस्थां विलोक्य सः

ଦିବ୍ୟ ବାହନମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ବିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ହରଣ ହେଲା। ତେବେ ଧନେଶ (କୁବେର) ସଞ୍ଜ୍ଞା ଫେରି ପାଇ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ନିହାରିଲେ।

Verse 30

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च रोषात्ताम्रविलोचनः । ध्यात्वास्त्रं गारुडं दिव्यं बाणं संधाय कार्मुके

ସେ ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିଲା; କ୍ରୋଧରେ ତାହାର ଚକ୍ଷୁ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେ ଦିବ୍ୟ ଗାରୁଡାସ୍ତ୍ରକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ଧନୁଷରେ ବାଣ ସଂଧାନ କଲା।

Verse 31

मुमोच दानवानीके तं बाणं शत्रुदारणम् । प्रथमं कार्मुकं तस्य वह्निज्वालमदृश्यत

ସେ ଦାନବସେନା ଉପରେ ଶତ୍ରୁଦାରଣ ସେହି ବାଣ ଛାଡ଼ିଲା; ତାହାର ଧନୁଷରୁ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 32

निश्चेरुर्विस्फुलिंगानां कोटयो धनुषस्तथा । ततो ज्वालाकुलं व्योम चक्रे चास्त्रं समंततः

ଧନୁଷରୁ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗର କୋଟିକୋଟି ଝରି ପଡ଼ିଲା; ପରେ ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଆକାଶକୁ ଜ୍ୱାଳାମୟ କଲା।

Verse 33

तदस्त्रं सहसा दृष्ट्वा जंभो भीमपराक्रमः । संवर्तं मुमुचे तेन प्रशांतं गारुडं तदा

ସେହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସହସା ଦେଖି ଭୀମପରାକ୍ରମୀ ଜମ୍ଭ ସଂବର୍ତ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେତେବେଳେ ଗାରୁଡ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 34

ततस्तं दानवो दृष्ट्वा कुबेरं रोषविह्वलः । अभिदुद्राव वेगेन पदातिर्धनदं नदन्

ତାପରେ କୁବେରଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ବିହ୍ୱଳ ଦାନବଟି ପଦାତି ହୋଇ ମହାବେଗରେ ଧନଦଙ୍କ ଉପରେ ଗର୍ଜନ କରି ଧାଇଁଲା।

Verse 35

अथाभिमुखमायांतं दैत्यं दृष्ट्वा धनाधिपः । बभूव संभ्रमाविष्टः पलायनपरायणः

ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଆସୁଥିବା ଦୈତ୍ୟକୁ ଦେଖି ଧନାଧିପ କୁବେର ଭୟସମ୍ଭ୍ରମରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଳାୟନମୁଖୀ ହେଲେ।

Verse 36

ततः पलायतस्तस्य मुकुटो रत्नमंडितः । पपात भूतले दीप्तो रविबिंबमिवांबरात्

ସେ ପଳାଉଥିବାବେଳେ ରତ୍ନମଣ୍ଡିତ ତାହାର ମୁକୁଟ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଭୂମିତଳେ ପଡ଼ିଲା; ଯେପରି ଆକାଶରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 37

यक्षणामभिजातानां भग्नं प्रववृते रणात् । मर्तुं संग्राम शिरसि युक्तं नो भूषणाय तत्

“ଅଭିଜାତ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ି ରଣରୁ ପଛକୁ ହଟିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ସମରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଯୁକ୍ତ—ଭୂଷଣ ନୁହେଁ, ଏହି ହେଉଛି ଆମର ସତ୍ୟ ମାନ।”

Verse 38

इति व्यवस्य दुर्धर्षा नानाशस्त्रास्त्रपाणयः । युयुत्सवस्तथा यक्षा मुकुटं परिवार्य ते

ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି ସେ ଅଦମ୍ୟ ଯକ୍ଷମାନେ—ନାନା ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ସୁକ ହୋଇ—ପତିତ ମୁକୁଟକୁ ଘେରି ଦାଁଡ଼ାଇ ରହିଲେ।

Verse 39

अभिमान धना वीरा धनस्य पदानुगाः । तानमर्षाच्च संप्रेक्ष्य दानवश्चंडपौरुषः

ସେହି ବୀରମାନେ ଅଭିମାନଧନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଧନାଧିପ କୁବେରଙ୍କ ପଦାନୁଗ ଅନୁଚର ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଚଣ୍ଡପୌରୁଷୀ ଦାନବ ଅସହ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା।

Verse 40

भुशुण्डीं भीषणाकारां गृहीत्वा शैलगौरवाम् । रक्षिणो मुकुटस्याथ निष्पिपेष निशाचरान्

ପର୍ବତଭାର ସମ ଭୟଙ୍କରାକାର ଭୁଶୁଣ୍ଡୀକୁ ଧରି, ମୁକୁଟର ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ନିଶାଚର ପାହାରାଦାରମାନଙ୍କୁ ସେ ଚକ୍କି ଦେଲା।

Verse 41

तान्प्रमथ्याथ नियुतं मुकुटं तं स्वके रथे । समारोप्यामररिपुर्जित्वा धनदमाहवे

ସେମାନଙ୍କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି ଦେବଶତ୍ରୁ ସେଇ ଅମୂଲ୍ୟ ମୁକୁଟକୁ ନିଜ ରଥରେ ଆରୋପ କଲା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଧନଦ (କୁବେର)କୁ ଜିତିଲା।

Verse 42

धनानि च निधीन्गृह्य स्वसैन्येन समावृतः । नादेन महता देवान्द्रावयामास सर्वशः

ଧନ ଓ ନିଧିଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜ ସେନାରେ ଘେରା ହୋଇ, ମହାନାଦରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଖେଦାଇଦେଲା।

Verse 43

धनदोऽपि धनं सर्वं गृहीतो मुक्तमूर्धजः । पदातिरेकः सन्त्रस्तः प्राप्यैवं दीनवत्स्थितः

ଧନଦ (କୁବେର) ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧନ ହରାଇଲା; କେଶ ଖୋଲା, ଏକା ପଦାତି ଭୟାକୁଳ ହୋଇ ଦୀନଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା।

Verse 44

कुजंभेनाथ संसक्तो रजनीचरनंदनः । मायाममोघामाश्रित्य तामसीं राक्षसेश्वरः

କୁଜଂଭ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜଡିତ ରଜନୀଚରକୁଳନନ୍ଦନ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ଅମୋଘ ତାମସୀ ମାୟାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲା।

Verse 45

मोहयामास दैत्येन्द्रो जगत्कृत्वा तमोमयम् । ततो विफलनेत्राणि दानवानां बलानि च

ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଜଗତକୁ ତମୋମୟ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲା; ତାପରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ସେନାର ଦୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା।

Verse 46

न शेकुश्चलितुं तत्र पदादपि पदं तदा । ततो नानास्त्रवर्षेण दानवानां महाचमूः

ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପରେ ନାନାବିଧ ଅସ୍ତ୍ରବୃଷ୍ଟିରେ ଦାନବମାନଙ୍କ ମହାସେନା ପରାଜିତ ହେଲା।

Verse 47

जघान निरृतिर्देवस्तमसा संवृता भृशम् । हन्यमानेषु दैत्येषु कुजंभे मूढचेतसि

ଘୋର ତମସାରେ ସବୁ ଢାକିଯାଇଥିବାବେଳେ ଦେବଶକ୍ତି ନିରୃତି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଆଘାତ କଲେ। ଦୈତ୍ୟମାନେ ହତ ହେଉଥିଲେ, ତଥାପି କୁଜମ୍ଭର ଚେତନା ମୂଢ଼ ରହିଲା।

Verse 48

महिषो दानवेन्द्रस्तु कल्पांतां भोदसन्निभः । अस्त्रं चकार सावित्रमुल्कासंघातमंडितम्

କିନ୍ତୁ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ମହିଷ, କଳ୍ପାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର, ଉଲ୍କାସଂଘାତରେ ମଣ୍ଡିତ ସାବିତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ରଚିଲା।

Verse 49

विजृंभत्यथ सावित्रे परमास्त्रे प्रातपिनि । प्रणासमगमत्तीव्रं तमो घोरमनंतरम्

ଯେତେବେଳେ ସେଇ ପରମ ଦୀପ୍ତିମାନ ସାବିତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ୱଳିଉଠିଲା, ସେତେବେଳେ ତୀବ୍ର ଓ ଘୋର ତମସା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 50

ततोऽस्त्रविस्फुलिंगांकं तमः शुक्लं व्यजायत । प्रोत्फुल्लारुणपद्मौघं शरदीवामलं सरः

ତାପରେ ଅସ୍ତ୍ରର ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଚିହ୍ନିତ ସେଇ ତମସା ଶୁକ୍ଳ ହୋଇଗଲା—ଶରଦ୍ ଋତୁର ନିର୍ମଳ ସରୋବର ପରି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ରକ୍ତପଦ୍ମର ଓଘ ଭରିଥାଏ।

Verse 51

ततस्तमसि संशांते दैत्येन्द्राः प्राप्तचक्षुषः । चक्रुः क्रुरेण तमसा देवानीकं महाद्भुतम्

ତତ୍ପରେ ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ପୁନଃ ପାଇଲେ; ଏବଂ କ୍ରୂର ତମସା ଦ୍ୱାରା ଦେବସେନା ସମ୍ମୁଖେ ଏକ ମହାଦ୍ଭୁତ ମୋହଦୃଶ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 52

अथादाय धनुर्घोरमिषुं चाशीविषोपमम् । कुजंभोऽधावत क्षिप्रं रक्षोदेवबलं प्रति

ତାପରେ ଭୟଙ୍କର ଧନୁଷ ଓ ଆଶୀବିଷ ସର୍ପସଦୃଶ ବାଣ ଧରି କୁଜମ୍ଭ ଶୀଘ୍ରେ ରାକ୍ଷସ-ଦେବ ସଂଯୁକ୍ତ ବଳ ପ୍ରତି ଧାଇଲା।

Verse 53

राक्षसेन्द्रस्तथायांतं दृषट्वा तं स पदानुगः । विव्याध निशितैर्बाणैः कालाशनिसमस्वनैः

ତାକୁ ଏଭଳି ଆଗେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ତାହାର ପଦାନୁଗ ହୋଇ, କାଳବଜ୍ରସମ ନାଦ କରୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତାକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା।

Verse 54

नादानं न च सन्धानं न मोक्षो वास्य लक्ष्यते । चिच्छेदोग्रैः शरव्रातैस्ताञ्छरानतिलाघवात्

ତାହାରେ ନ ଧନୁଷର ନାଦ, ନ ସନ୍ଧାନ, ନ ବାଣମୋକ୍ଷର ବିରାମ—କିଛି ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଲା ନାହିଁ; ଅତିଲାଘବରେ ଉଗ୍ର ଶରବୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ବାଣମାନଙ୍କୁ ଛେଦିଦେଲା।

Verse 55

ध्वजं शरेण तीक्ष्णेन निचकर्तामरद्विषः । सारथिं चास्य भल्लेन रथनीडादपाहरत्

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବଦ୍ୱେଷୀର ଧ୍ୱଜକୁ କାଟି ପକାଇଲା; ଏବଂ ଭଲ୍ଲବାଣରେ ତାହାର ସାରଥିକୁ ରଥାସନରୁ ଅପହାର କରିଦେଲା।

Verse 56

कालकल्पेन बाणेन तं च वक्षस्याताडयत् । स तु तेन प्रहारेण चकम्पे पीडितो भृशम्

କାଳର ବିଧି ସମ ତୀରଦ୍ୱାରା ସେ ତାହାର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ପ୍ରହାର କଲା। ସେହି ଆଘାତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୋଇ ସେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିତ ହେଲା।

Verse 57

दैत्येंद्रो राक्षसेन्द्रेण क्षितिकंपेनगो यथा । स सुहूर्तात्समाश्वास्य मत्वा तं दुर्जयं रणे

ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରର ଆଘାତରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଭୂକମ୍ପରେ କମ୍ପିତ ପର୍ବତ ପରି ଡୋଳି ଉଠିଲା। କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶ୍ୱାସ ସମ୍ଭାଳି ସେ ତାକୁ ରଣରେ ଦୁର୍ଜୟ ବୋଲି ମନେ କଲା।

Verse 58

पदातिरासाद्य रथं रक्षो वामकरेण च । केशेषु निरृतिं गृह्य जानुनाक्रम्य च स्थितः

ତାପରେ ରାକ୍ଷସଟି ପଦାତି ହୋଇ ରଥ ନିକଟକୁ ଆସି, ବାମହସ୍ତରେ ନିରୃତିଙ୍କୁ କେଶଧରି ଧରିଲା। ଜାନୁଦ୍ୱାରା ଦବାଇ ସେ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।

Verse 59

ततः खड्गेन च शिरश्छेत्तुमैच्छदमर्षणः । ततः कलकलो जज्ञे देवानां सुमहांस्तदा । कुजंभस्य वशं प्राप्तं दृष्ट्वा निरृतिमाहवे

ତାପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ବିତ ସେ ଖଡ୍ଗଦ୍ୱାରା ତାହାର ଶିର ଛେଦିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହା କଲକଲ ହେଲା, କାରଣ ରଣଭୂମିରେ ନିରୃତି କୁଜମ୍ଭର ବଶରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 60

एतस्मिन्नन्तरे देवो वरुणः पाशभृद्धृतः । पाशेन दानवेंद्रस्य बबन्धाशु भुजद्वयम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ପାଶଧାରୀ ଦେବ ବରୁଣ ପ୍ରକଟ ହୋଇ, ନିଜ ପାଶଦ୍ୱାରା ଦାନବେନ୍ଦ୍ରର ଦୁଇ ଭୁଜାକୁ ଶୀଘ୍ର ବାନ୍ଧିଦେଲେ।

Verse 61

ततो बद्धभुजं दैत्यं विफलीकृतपौरुषम् । ताडयामास गदया दयामुत्सृज्य पाशभृत्

ତେବେ ପାଶଧାରୀ ଦୟା ତ୍ୟାଗ କରି, ବାହୁ ବନ୍ଧା ଓ ପୌରୁଷ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଦୈତ୍ୟକୁ ଗଦାରେ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 62

स तु तेन प्रहारेण स्रोतोभिः क्षतजं स्रवन् । दधार कालमेघस्य रूपं विद्युल्लताभृतम्

ସେଇ ପ୍ରହାରରେ ସେ ସ୍ରୋତମାନଙ୍କ ପରି ରକ୍ତ ଝରାଇଲା ଏବଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ରେଖାଯୁକ୍ତ କଳା ମେଘର ରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 63

तदवस्थागतं दृष्ट्वा कुजंभं महिषासुरः । व्यावृत्तवदनारावो भोक्तुमैच्छत्सुरावुभौ

କୁଜଂଭ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେଖି, ମହିଷାସୁର ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଗର୍ଜନ କରି, ସେଇ ଦୁଇ ଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲା।

Verse 64

निरृति वरुणं चैव तीक्ष्णदंष्ट्रोत्कटाननः । तावभिप्रायमा लोक्य तस्य दैत्यस्य दूषितम्

ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଓ ଭୟଙ୍କର ମୁଖବିଶିଷ୍ଟ ସେ ବୀର ନିରୃତି ଓ ବରୁଣଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟ ବୁଝିଲା ଏବଂ ସେଇ ଦୈତ୍ୟର ଦୂଷିତ ଦୁଷ୍ଟ ଯୋଜନାକୁ ଚିହ୍ନିଲା।

Verse 65

त्यक्त्वा रथावुभौ भीतौ पदाती प्रद्रुतौ द्रुतम् । जग्मतुर्महिषाद्भीतौ शरणं पाकशासनम्

ମହିଷର ଭୟରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ରଥ ତ୍ୟାଗ କରି ପଦାତି ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ପଳାଇଲେ ଏବଂ ପାକଶାସନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 66

क्रुद्धोऽथ महिषो दैत्यो वरुणं समुपाद्रवत् । तमंतकमुखासन्नमालोक्य हिमदीधितिः

ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ଦୈତ୍ୟ ମହିଷ ବରୁଣଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଲା। ସେ ଯେନ ମୁହଁମୁହିଁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ସମୀପ ଆସୁଛି ଦେଖି, ଶୀତଳଦୀପ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ।

Verse 67

चक्रे शस्त्रं विसृष्टं हि हिमसंघातमुल्बणम् । वायव्यं चास्त्र मतुलं चंद्रश्चक्रे द्वितीयकम्

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଙ୍କର ହିମସଂଘାତର ଶସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲା। ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅତୁଳ ଅସ୍ତ୍ର—ବାୟବ୍ୟ (ପବନ) ଅସ୍ତ୍ର—ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

Verse 68

वायुना तेन चंडंन संशुष्केण हिमेन च । महाहिमनिपातेन शस्त्रैश्चंद्रप्रणोदितैः

ସେଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନରେ, ଶୁଷ୍କ କରିଦେଉଥିବା ତୁଷାରରେ, ମହା ହିମପାତରେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରେରିତ ଶସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ—

Verse 69

गात्राण्यसुरसैन्यानामदह्यंत समंततः । व्यथिता दानवाः सर्वे सीतच्छादितपौरुषाः

ଅସୁରସେନାମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଦହିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସମସ୍ତ ଦାନବ ପୀଡିତ ହେଲେ; ଶୀତ ତାଙ୍କର ପୌରୁଷକୁ ଢାଙ୍କିଦେଲା।

Verse 70

न शेकुश्चलिंतुं तत्र नास्त्राण्यादातुमेव च । महिषो निष्प्रयत्नश्च शीतेनाकंपिताननः

ସେଠାରେ ସେମାନେ ନ ଚଳିପାରିଲେ, ନ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇପାରିଲେ। ମହିଷ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପ୍ରୟାସ ହେଲା; ଶୀତରେ ତାହାର ମୁହଁ କମ୍ପିଲା।

Verse 71

अंसमालिंग्य पाणिभ्यामुपविष्टो ह्यधोमुखः । सर्वे ते निष्प्रतीकारा दैत्याश्चंद्रमसा जिताः

ସେ ଦୁଇହାତରେ ନିଜ କାନ୍ଧକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ମୁହଁ ନମାଇ ବସିଲା। ପ୍ରତିକାରହୀନ ସେ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଗଲେ।

Verse 72

रणेच्छां दूरतस्त्यक्त्वा तस्थुस्ते जीवितार्थिनः । तत्राब्रवीत्कालनेमिर्दैत्यान्क्रोधविदीपितः

ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛାକୁ ଦୂରେ ତ୍ୟାଗ କରି ସେମାନେ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ଆଶାରେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ତେବେ କ୍ରୋଧେ ଦୀପ୍ତ କାଳନେମି ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 73

भोभोः श्रृंगारिणः क्रूराः सर्वशस्त्रास्त्रपारगाः । एकैकोऽपि जगत्कृस्नं शक्तस्तुलयितुं भुजैः

“ହୋ ହୋ! ହେ ଗର୍ବିତ ଓ କ୍ରୂରମାନେ, ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତମାନେ; ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ନିଜ ଭୁଜବଳରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ତୁଳିବାକୁ ସମର୍ଥ!”

Verse 74

एकैकोऽपि क्षमो ग्रस्तुं जगत्सर्वं चराचरम् । एकैकस्यापि पर्याप्ता न सर्वेऽपि दिवौकसः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଏକାକୀ ସମଗ୍ର ଚରାଚର ଜଗତକୁ ଗ୍ରସିବାକୁ ସମର୍ଥ। ଏକ ଜଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମଧ୍ୟ କେହି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ମୁକାବିଲା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 75

किं त्रस्तनयनाश्चैव समरे परिनिर्जिताः । न युक्तमेतच्छूराणां विशेषाद्दैत्यजन्मनाम्

ସମରରେ ପରାଜିତ ହୋଇ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଭୟଭୀତ ଚକ୍ଷୁରେ କାହିଁକି ପଳାଉଛ? ଏହା ବୀରମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ବିଶେଷତଃ ଦୈତ୍ୟଜନ୍ମମାନଙ୍କ ପାଇଁ—ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 76

राज्ञश्च तारकस्यापि दर्शयिष्यथ किं मुखम् । विरतानां रणाच्चासौ क्रुद्धः प्राणान्हरिष्यति

ରାଜା ତାରକଙ୍କୁ ତୁମେ କେଉଁ ମୁହଁ ଦେଖାଇବ? ଯଦି ରଣଭୂମିରୁ ପଛକୁ ହଟିବ, ସେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମ ପ୍ରାଣ ହରିନେବ।

Verse 77

इति ते प्रोच्यमानापि नोचुः किंचिन्महासुराः । शीतेन नष्टश्रुतयो भ्रष्टवाक्याश्च ते तथा

ଏପରି କୁହାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ମହାସୁରମାନେ କିଛିମାତ୍ର କହିଲେ ନାହିଁ। ଶୀତପୀଡାରେ ଶ୍ରବଣଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା ଓ ବାଣୀ ମଧ୍ୟ ଭଙ୍ଗିଗଲା।

Verse 78

मूकास्तथाभवन्दैत्या मृतकल्पा महारणे । तान्दृष्ट्वा नष्टचेतस्कान्दैत्याञ्छीतेन पीडितान्

ସେଇ ମହାରଣରେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ମୂକ ହୋଇଗଲେ, ମୃତ ସଦୃଶ। ଶୀତରେ ପୀଡିତ ଓ ଚେତନାହୀନ ସେଇ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦେଖି…

Verse 79

मत्वा कालक्षमं कार्यं कालनेमिर्महासुरः । आश्रित्य मानवीं मायां वितत्य च महावपुः

କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମୟ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଭାବି ମହାସୁର କାଳନେମି ମାନବୀ ମାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ନିଜ ମହାଦେହକୁ ବିସ୍ତାର କଲା।

Verse 80

पूरयामास गगनं विदिश एव च । निर्ममे दानवेन्द्रोऽसौ शरीरेभास्करायुतम्

ସେ ଆକାଶକୁ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂରିଦେଲା। ସେଇ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭାରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶରୀର ଗଢ଼ିଲା।

Verse 81

दिशश्च विदिशश्चैव पूरयामास पावकैः । ततो ज्वालाकुलं सर्वं त्रैलोक्यमभवत्क्षणात्

ସେ ଦିଗ ଓ ବିଦିଗ ସବୁକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୂରିଦେଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ଜ୍ୱାଳାରେ ଭରିଗଲା।

Verse 82

तेन ज्वालासमूहेन हिमां शुरगमद्द्रुतम् । ततः क्रमेण विभ्रष्टं शीतदुर्दिनमाबभौ

ସେଇ ଜ୍ୱାଳାସମୂହରେ ହିମ ଶୀଘ୍ର ଦୂରେ ହଟିଗଲା। ପରେ କ୍ରମେ ସେ କଠୋର ଶୀତଦୁର୍ଦିନ ଭଙ୍ଗି ଶେଷ ହେଲା।

Verse 83

तद्बलं दानवेंद्राणां मायया कालनेमिनः । तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः । उवाचारुणमत्यर्थं कोपरक्तांतलोचनः

କାଲନେମିର ମାୟାରୁ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ସେଇ ମହାବଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଦାନବସେନା ପୁଣି ସଞ୍ଜ୍ଞା ପାଇଥିବା ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁକୋଣ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିବା ଦିବାକର ଅରୁଣଙ୍କୁ ଦହନତେଜରେ କହିଲେ।

Verse 84

दिवाकर उवाच । नयारुण रथं शीघ्रं कालनेमिरथो यतः

ଦିବାକର କହିଲେ— “ହେ ଅରୁଣ, ଶୀଘ୍ର ରଥ ଚଳା; ଯେଉଁଠାରେ କାଲନେମିର ରଥ ଅଛି ସେଠାକୁ।”

Verse 85

विमर्दे तत्र विषमे भविता भूतसंक्षयः । जित एषशशांकोऽथ वयं यद्बलमाश्रिताः

“ସେଇ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମହାସଂହାର ହେବ। ତଥାପି ଏହି ‘ଶଶାଙ୍କ-ଧ୍ୱଜ’ ମଧ୍ୟ ଜିତାଯିବ, କାରଣ ଆମେ ସେଇ ପ୍ରଭୁବଳର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ।”

Verse 86

इत्युक्तश्चोदयामास रथं गरुडपूर्वजः । रथे स्थितोऽपि तैरश्वैः सितचामरधारिभिः

ଏପରି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ଗରୁଡଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲାଇଲେ। ରଥସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଶ୍ୱମାନେ ଓ ଶ୍ୱେତ ଚାମରଧାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 87

जगद्दीपोऽथ भगवाञ्जग्राह विततं धनुः । शरौघो वै पांडुपुत्र क्षिप्रमासीद्विषद्युतिः

ତାପରେ ଜଗତ୍‌ଦୀପ ଭଗବାନ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଣା ଧନୁଷ ଧାରଣ କଲେ। ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ବିଷସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିରେ ଜ୍ୱଳିତ ବାଣମାଳା ଶୀଘ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 88

शंबरास्त्रेण संधाय बाणमेकं ससर्ज ह । द्वितीयं चेन्द्रजालेनायोजितं प्रमुमोच ह

ଶମ୍ବରାସ୍ତ୍ର ଯୋଗେ ସନ୍ଧାନ କରି ସେ ଗୋଟିଏ ବାଣ ଛାଡ଼ିଲେ। ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳରେ ଯୋଜିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଣଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 89

शंबरास्त्रं क्षणाच्चक्रे तेषांरूपविपर्ययम् । देवानां दानवं रूपं दानवानां च दैविकम्

କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶମ୍ବରାସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ରୂପବିପର୍ୟୟ କରିଦେଲା। ଦେବମାନେ ଦାନବରୂପେ, ଦାନବମାନେ ଦେବରୂପେ ଦିଶିଲେ।

Verse 90

मत्वा सुरान्स्वकानेव जघ्ने घोरास्त्रलाघवात् । कालनेमी रुषाविष्टः कृतांत इव संक्षये

ସୁରମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପକ୍ଷର ଭାବି ସେ ଘୋର ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ପ୍ରୟୋଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲା। କ୍ରୋଧାବିଷ୍ଟ କାଳନେମି ସଂହାରକାଳେ କୃତାନ୍ତ ପରି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ହେଲା।

Verse 91

कांश्चित्खड्गेन तीक्ष्णेन कांश्चिन्नाराचवृष्टिभिः । कांश्चिद्गदाभिर्घोराभिः कांश्चिद्धोरैः परश्वधैः

କେତେକଙ୍କୁ ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଡ୍ଗରେ ଆଘାତ କଲା, କେତେକଙ୍କୁ ଲୋହ ନାରାଚର ବର୍ଷାରେ; କେତେକଙ୍କୁ ଘୋର ଗଦାରେ, ଆଉ କେତେକଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ପରଶୁରେ।

Verse 92

शिरांसि केषाचिदपातयद्रथाद्भुजांस्तथा सारथींस्चोग्रवेगान् । कांश्चित्पिपेषाथरथस्य वेगात्कांश्चित्तथात्यद्भुतमुष्टिपातैः

କେତେକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ସେ ରଥରୁ ଖସାଇଦେଲା, ଏବଂ କେତେକଙ୍କ ଭୁଜା ସହ ତୀବ୍ରଗତି ସାରଥୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। କେତେକଙ୍କୁ ରଥର ବେଗରେ ଚକ୍କାତଳେ ପିଷିଦେଲା, ଆଉ କେତେକଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ମୁଷ୍ଟିପାତରେ ନିପାତ କଲା।