Adhyaya 14

Verse 1

अर्जुन उवाच । कुमारनाथमाहात्म्यं यत्त्वयोक्तं कथांतरे । तदहं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण महामुने

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନି! ଅନ୍ୟ କଥାପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆପଣ କୁମାରନାଥଙ୍କ ଯେ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଥିଲେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 2

नारद उवाच । तारकं विनिहत्यैव वज्रांगतनयं प्रभुः । गुहः संस्थापयामास लिंगमेतच्च फाल्गुन

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ! ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାରକକୁ ବଧ କରି ପ୍ରଭୁ ଗୁହ ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ହିଁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 3

दर्शनाच्छ्रवणाद्ध्यानात्पूजया श्रुतिवंदनैः । सर्वपापापहः पार्थ कुमारेशो न संशयः

ହେ ପାର୍ଥ! ଦର୍ଶନ, ଶ୍ରବଣ, ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଏବଂ ଶ୍ରୁତି-ବନ୍ଦନା ଦ୍ୱାରା କୁମାରେଶ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 4

अर्जुन उवाच । अत्याश्चर्यमयी रम्या कथेयं पापनाशिनी । विस्तरेण च मे ब्रूहि याथातथ्येन नारद

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ, ରମଣୀୟ ଓ ପାପନାଶିନୀ। ହେ ନାରଦ! ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ, ବିସ୍ତାରରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 5

वज्रांगः कोप्यसौ दैत्यः किंप्रभावश्च तारकः । कथं स निहतश्चैव जातश्चैव कथं गुहः

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ନାମକ ସେଇ ଦୈତ୍ୟ କିଏ ଥିଲା? ତାରକଙ୍କର କି ପ୍ରଭାବଶକ୍ତି ଥିଲା? ସେ କିପରି ନିହତ ହେଲା, ଏବଂ ଗୁହ (କୁମାର) କିପରି ଜନ୍ମିଲେ?

Verse 6

कथं संस्थापितं लिंगं कुमारेश्वरसंज्ञितम् । किं फलं चास्य लिंगस्य ब्रूहि तद्विस्तरान्मम

କୁମାରେଶ୍ୱର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହେଲା? ଏହି ଲିଙ୍ଗ ପୂଜାର ଫଳ କଣ? ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 7

नारद उवाच । प्रणिपत्य कुमाराय सेनान्ये चेश्वराय च । श्रृणु चैकमनाः पार्थ कुमारचरितं महत्

ନାରଦ କହିଲେ—କୁମାର (ଦେବସେନାପତି) ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ପାର୍ଥ, ଏକାଗ୍ରମନେ କୁମାରଙ୍କ ମହାଚରିତ ଶୁଣ।

Verse 8

मानसो ब्रह्मणः पुत्रो दक्षो नाम प्रजापतिः । षष्टिं सोऽजनयत्कन्या वीरिण्यां नाम फाल्गुन

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ, ବୀରିଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଷଷ୍ଟି କନ୍ୟା ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 9

ददो स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशतिं सोमाय चतस्रोरिष्टनेमिने

ସେ ଦଶ କନ୍ୟା ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତ୍ରୟୋଦଶ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ, ସପ୍ତବିଂଶତି ସୋମଙ୍କୁ, ଏବଂ ଚାରି କନ୍ୟା ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 10

भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे चैव ददौ प्रभुः । नामधेयान्यमूषां च सपत्नीनां च मे श्रृणु

ସେଇ ପ୍ରଭୁ ଭୂତ, ଅଙ୍ଗିରସ ଓ କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଦୁଇ (ପତ୍ନୀ) ଦାନ କଲେ। ଏବେ ସେହି ସହପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ନାମ ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।

Verse 11

यासां प्रसूतिप्रभवा लोका आपूरितास्त्रयः । भानुर्लम्बा ककुद्भूमिर्विश्वा साध्या मरुत्वती

ଯାହାଙ୍କ ସନ୍ତାନ-ପ୍ରଭବରେ ତିନି ଲୋକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା—ସେମାନେ ଭାନୁ, ଲମ୍ବା, କକୁଦ୍ଭୂମି, ବିଶ୍ୱା, ସାଧ୍ୟା ଓ ମରୁତ୍ୱତୀ।

Verse 12

वसुर्सुहूर्ता संकल्पा धर्मपत्न्यः सुताञ्छृणु । भानोस्तु देवऋषभ सुतोऽभवत्

ବସୁ, ସୁହୂର୍ତ୍ତା ଓ ସଂକଳ୍ପା—ଏମାନେ ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀ; ଏବେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣ। ଭାନୁଠାରୁ ଦେବଋଷଭ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 13

विद्योत आसील्लंबायां ततश्च स्तनयित्नवः । ककुदः शकटः पुत्रः कीकटस्तनयो यतः

ଲମ୍ବାଠାରୁ ବିଦ୍ୟୋତ ଜନ୍ମିଲା; ତାପରେ ସ୍ତନୟିତ୍ନବମାନେ (ମେଘଗର୍ଜନ ଦେବତା) ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। କକୁଦ ଓ ଶକଟ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ହେଲେ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ କୀକଟ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 14

भुवो दुर्गस्तथा स्वर्गो नंदश्चैव ततोऽभवत् । विश्वेदेवाश्च विश्वाया अप्रजांस्तान्प्रचक्षते

ଭୂଠାରୁ ଦୁର୍ଗ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ହେଲା। ବିଶ୍ୱାଠାରୁ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 15

साध्या द्वादश साध्याया अर्थसिद्धिस्तु तत्सुतः । मरुत्वान्सुजयंतश्च मरुत्वत्या बभूवतुः

ସାଧ୍ୟାଠାରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସାଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ତାହାର ପୁତ୍ର ଅର୍ଥସିଦ୍ଧି ହେଲା। ମରୁତ୍ୱତୀଠାରୁ ମରୁତ୍ୱାନ ଓ ସୁଜୟନ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 16

नरनारायणौ प्राहुर्यौ तौ ज्ञानविदो जनाः । वसोश्च वसवश्चाष्टौ मुहूर्तायां मुहूर्तकाः

ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ ଲୋକେ ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନର ଓ ନାରାୟଣ ବୋଲି କହନ୍ତି। ବସୁଠାରୁ ଅଷ୍ଟ ବସୁ ଜନ୍ମିଲେ; ମୁହୂର୍ତ୍ତାଠାରୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତକମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 17

ये वै फलं प्रयच्छंति भूतानां स्वं स्वकालजम् । संकल्पायाश्च संकल्पः कामः संकल्पजः सुतः

ଯେମାନେ ଭୂତମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ସଙ୍କଲ୍ପାଠାରୁ ସଙ୍କଲ୍ପ ଜନ୍ମିଲା; ସଙ୍କଲ୍ପଜ ପୁତ୍ର କାମ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 18

सुरूपासूत तनयान्रुद्रानेकादशैव तु । कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः

ସୁରୂପା ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର: କପାଳୀ, ପିଙ୍ଗଳ, ଭୀମ, ବିରୂପାକ୍ଷ ଓ ବିଲୋହିତ।

Verse 19

अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चांत्यो भवस्तथा । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये विरूपायाः सुताः स्मृताः

ଅଜକ, ଶାସନ, ଶାସ୍ତା, ଶମ୍ଭୁ, ଅନ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ଭବ—ଏମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଷଦମାନେ ବିରୂପାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 20

प्रजापतेरंगिरसः स्वधा पत्नी पितॄनथ । जज्ञे सनी तथा पुत्रमथर्वागिरसं प्रभुम्

ପ୍ରଜାପତି ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ୱଧା, ପିତୃଗଣଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତା, ସନୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ପରେ ପ୍ରଭୁସ୍ୱରୂପ ପୁତ୍ର ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 21

कृशाश्वस्य च द्वे भार्ये अर्चिश्च दिषणा तथा । अस्त्रगामो ययोः पुत्रः ससंहारः प्रकीर्तितः

କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା—ଅର୍ଚ୍ଚିସ ଓ ଦିଷଣା। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଅସ୍ତ୍ରଗାମ; ସେ ‘ସସଂହାର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 22

पतंगी यामिनी ताम्रा तिमिश्चारिष्टनेमिनः । पतंग्यसूत पतगान्यामिनी शलभानथ

ପତଙ୍ଗୀ, ଯାମିନୀ, ତାମ୍ରା ଓ ତିମି—ଏମାନେ ଅରିଷ୍ଟନେମିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ପତଙ୍ଗୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ଯାମିନୀ ପରେ ଶଲଭ (ଟିଡ଼ି) ଜନ୍ମାଇଲେ।

Verse 23

ताम्रायाः श्येनगृध्राद्यास्तिमेर्यादोगणास्तथा । अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूदमिदं जगत्

ତାମ୍ରାଠାରୁ ଶ୍ୟେନ, ଗୃଧ୍ର ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ତିମିଠାରୁ ତିମିର୍ୟାଦି ଜଳଚର-ଗଣ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଭବିଲେ। ଏହିପରି ଏ ଜଗତ କଶ୍ୟପଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ପ୍ରସୂତି ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 24

श्रृणु नामानि लोकानां मातॄणां शंकराणि च । अदितिर्दितिर्दनुः सिंही दनायुः सुरभिस्तथा

ଏବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମାତୃମାନଙ୍କ ନାମ ଏବଂ ଶଙ୍କର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ପରମ୍ପରା ଶୁଣ—ଅଦିତି, ଦିତି, ଦନୁ, ସିଂହୀ, ଦନାୟୁ ଏବଂ ସୁରଭି।

Verse 25

अरिष्टा विनता ग्रावा दया क्रोधवशा इरा । कद्रुर्मुनिश्च ते चोभे मातरस्ताः प्रकीर्तिताः

ଅରିଷ୍ଟା, ବିନତା, ଗ୍ରାବା, ଦୟା, କ୍ରୋଧବଶା ଓ ଇରା; ଏବଂ କଦ୍ରୁ ଓ ମୁନି—ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ—ମାତାମାନେ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 26

आदित्याश्चादितेः पुत्रा दितेर्दैत्याः प्रकीर्तिताः । दनोश्च दानवाः प्रोक्ता राहुः सिंहीसुतो ग्रहः

ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ଦନୁଠାରୁ ଦାନବମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଗ୍ରହ ରାହୁ ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 27

दनायुषस्तथा जातो दनायुश्च गणो बली । गावश्च सुरभेर्जातारिष्टापुत्रा युगंधराः

ଦନାୟୁଠାରୁ ତଥା ଦନାୟୁଷ୍ ନାମକ ବଳବାନ୍ ଗଣ ଜନ୍ମିଲା। ସୁରଭିଠାରୁ ଗାଈମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଯୁଗନ୍ଧରମାନେ ଅରିଷ୍ଟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 28

विनतासूत अरुणं गरुडं च महाबलम् । ग्रावायाः श्वापदाः पुत्रा गणः क्रोधवशस्तथा

ବିନତା ଅରୁଣ ଓ ମହାବଳୀ ଗରୁଡଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଗ୍ରାବାଠାରୁ ଶ୍ୱାପଦ (ହିଂସ୍ର ପଶୁ) ପୁତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ କ୍ରୋଧବଶାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଗଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 29

जातः क्रोधवशायाश्च इराया भूरुहाः स्मृताः । कद्रूसुताः स्मृता नागा मुनेरप्सरसां गणाः

କ୍ରୋଧବଶାଠାରୁ (ବହୁ ଜୀବ) ଜନ୍ମିଲେ; ଇରାଠାରୁ ବୃକ୍ଷ-ଲତାଦି ସ୍ମୃତ। କଦ୍ରୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ନାଗ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ; ମୁନିଠାରୁ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 30

तत्र द्वौ तनयौ यौ च दितेस्तौ विष्णुना हतौ । हिरण्यकशिपुर्वीरो हिरण्याक्षस्तथाऽपरः

ସେଠାରେ ଦିତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ—ବୀର ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ଅନ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ।

Verse 31

ततो निहतपुत्रा सा दितिराराध्य कश्यपम् । अयाचत वरं देवी पुत्रमन्यं महाबलम्

ତାପରେ ପୁତ୍ରହତା ଦିତି କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ଦେବୀ ଏକ ବର ଯାଚିଲେ—ମହାବଳୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର।

Verse 32

समरे शक्रहंतारं स तस्या अददात्प्रभुः । नियमे चापि वर्तस्व वर्षाणां च सहस्रकम्

ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ—ସମରେ ଶକ୍ରହନ୍ତା ପୁତ୍ର; ଏବଂ କହିଲେ—“ହଜାର ବର୍ଷ କଠୋର ନିୟମରେ ରୁହ।”

Verse 33

इत्युक्ता सा तथा चक्रे पुष्करस्था समाहिता । वर्तंत्या नियमे तस्याः सहस्राक्षः समाहितः

ଏପରି କୁହାଯାଇ ସେ ତେଣୁହି କଲା—ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ହୋଇ ବସିଲା; ତାହାର ନିୟମ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ ସତର୍କ ଓ ଏକାଗ୍ର ରହିଲେ।

Verse 34

उपासामाचरद्भक्त्या सा चैनमन्वमन्यत । दशवत्सरशेषस्य सहस्रस्य तदा दितिः

ସେ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରୁଥିଲା ଏବଂ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ସମ୍ମାନ-ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲା; ସେତେବେଳେ ଦିତିଙ୍କ ହଜାର ବର୍ଷରୁ କେବଳ ଦଶ ବର୍ଷ ଶେଷ ରହିଲା।

Verse 35

उवाच शक्रं सुप्रीता भक्त्या शक्रस्य तोषिता । दितिरुवाच । अत्रोत्तीर्णव्रतप्रायां विद्धि देवसत्तम

ଭକ୍ତିରେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ତାଙ୍କ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରି ସେ କହିଲା। ଦିତି କହିଲେ—“ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏଠାରେ ମୋର ବ୍ରତ ପ୍ରାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣ।”

Verse 36

भविष्यति तव भ्राता तेन सार्धमिमां श्रियम् । भोक्ष्यसे त्वं यथानयायं त्रैलोक्यं हतकंटकम्

“ତୋର ଭ୍ରାତା ଜନ୍ମିବ; ତାଙ୍କ ସହିତ ତୁ ଏହି ରାଜ୍ୟଶ୍ରୀ ଓ ବୈଭବ ଭୋଗିବୁ—ଯେପରି ଏହି ତ୍ରିଲୋକ ନ୍ୟାୟରେ ଶାସିତ ହେବ ଓ ତାହାର କଣ୍ଟକ-କ୍ଲେଶ ଦୂର ହେବ।”

Verse 37

इत्युक्त्वा निद्रयाविष्टा चरणाक्रांतमूर्धजा । दिवा सुप्ता दितिर्देवी भाव्यर्थबलनोदिता

ଏପରି କହି ଦେବୀ ଦିତି ନିଦ୍ରାବଶ ହେଲେ; ତାଙ୍କ କେଶ ପଦଦ୍ୱାରା ଦବାଗଲା। ଭାବୀ ଘଟଣାର ବଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେ ଦିନେ ଶୋଇଲେ।

Verse 38

तत्तु रंध्रमवेक्ष्यैव योगमूर्तिस्तदाविशत् । जठरस्थं दितेर्गर्भं चक्रे वज्रेण सप्तधा

ସେହି ରନ୍ଧ୍ରକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ଶକ୍ର ଯୋଗମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ସେତେବେଳେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ବଜ୍ରଦ୍ୱାରା ଦିତିଙ୍କ ଜଠରସ୍ଥ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କରିଦେଲେ।

Verse 39

एकैकं च पुनः खण्डं चकार मघवा ततः । सप्तधा सप्तधा कोपादुद्बुध्य च ततो दितिः

ତାପରେ ମଘବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡକୁ ପୁନର୍ବାର ଭାଗ କଲେ—ସାତ ସାତ କରି, ପୁଣି ସାତ ସାତ କରି। ତାହାପରେ ଦିତି କ୍ରୋଧରେ ଜାଗିଉଠିଲେ।

Verse 40

न हंतव्यो न हंतव्य इति सा शक्रमब्रवीत् । वज्रेण कृत्त्यमानानां बुद्धा सा रोदनेन च

ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମାର ନାହିଁ, ମାର ନାହିଁ!" ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଶୁଣି ସେ ଏହା ବୁଝିପାରିଲେ।

Verse 41

ततः शक्रश्च मा रोदीरिति तांस्तान्यथाऽवदत् । निर्गत्य जठरात्तस्मात्ततः प्रांजलिरग्रतः

ତା’ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "କାନ୍ଦ ନାହିଁ।" ସେହି ଗର୍ଭରୁ ବାହାରି ସେମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କ ସାମନାରେ ଠିଆ ହେଲେ।

Verse 42

उवाच वाक्यं चात्रस्तो मातरं रिषपूरिताम् । दिवास्वापं कृथा मातः पादाक्रांतशिरोरुहा

ତା’ପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ କ୍ରୋଧିତ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ମାତା, ତୁମେ ଦିନରେ ଶୋଇଥିଲ ଏବଂ ତୁମର କେଶ ପାଦରେ ଲାଗିଥିଲା।"

Verse 43

सुप्ताथ सुचिरं वाते धिन्नो गर्भो मया तव । कृता एकोनपंचाशद्भागा वज्रेण ते सुताः

"ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବହୁତ ସମୟ ଧରି ଶୋଇଥିଲ, ମୁଁ ବାୟୁ ରୂପରେ ତୁମର ଗର୍ଭକୁ କାଟିଦେଲି; ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଅଣଚାଶ ଭାଗ କରାଗଲା।"

Verse 44

सत्यं भवतु ते वाक्यं सार्धं भोक्ष्यामि तैः श्रियम् । दास्यामि तेषां स्थानानि दिवि यावदहं दिते

"ତୁମର ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ ହେଉ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଭୋଗ କରିବି। ହେ ଦିତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାନ ଦେବି।"

Verse 45

मा रोदीरिति मे प्रोक्ताः ख्याताश्च मरुतस्त्विति । इत्युक्ता सा च सव्रीडा दितिर्जाता निरुत्तरा

“କାନ୍ଦନି” ବୋଲି ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲି; ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ମରୁତ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଲଜ୍ଜିତ ଦିତି ନିରୁତ୍ତର ହେଲା।

Verse 46

सार्धं तैर्गतवानिंद्रो दिगंते वायवः स्मृताः । ततः पुनश्च भर्तारं दितिः प्रोवाच दुःखिता

ସେମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲେ; ସେମାନେ ଦିଗନ୍ତରେ ସଞ୍ଚରଣ କରୁଥିବା ବାୟୁ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ। ତାପରେ ଦୁଃଖିତା ଦିତି ପୁଣି ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 47

पुत्रं मे भगवन्देहि शक्रहंतारमूर्जितम् । यो नास्त्रशस्त्रैर्वध्यत्वं गच्छेत्त्रिदिववासिनाम्

ହେ ଭଗବନ, ମୋତେ ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ—ବଳବାନ, ଶକ୍ରହନ୍ତା—ଯାହାକୁ ତ୍ରିଦିବବାସୀମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ବଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 48

न ददास्युत्तरं विद्धि मृतामेव प्रजापते । इत्युक्तः स तदोवाच तां पत्नीमतिदुःखिताम्

“ମୁଁ ଉତ୍ତର ଦେବି ନାହିଁ; ହେ ପ୍ରଜାପତେ, ସେ ମୃତପ୍ରାୟ” ବୋଲି। ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ସେ ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 49

दशवर्षसहस्राणि तपोनिष्ठा तु तप्स्यसे । वज्रसारमयैरंगैरच्छेद्यैरायसैर्दृढैः

ତୁମେ ତପୋନିଷ୍ଠା ହୋଇ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିବ; ତେବେ (ପୁତ୍ର) ବଜ୍ରସାରମୟ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ଅଛେଦ୍ୟ, ଲୋହାପରି କଠୋର ଓ ଦୃଢ଼ ହେବ।

Verse 50

वज्रांगोनाम पुत्रस्ते भविता धर्मवत्सलः । सा तु लब्धवरा देवी जगाम तपसे वनम्

ତୋର ପୁତ୍ର ‘ବଜ୍ରାଙ୍ଗ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହେବ। ବର ପାଇ ସେଇ ଦେବୀ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 51

दशवर्षसहस्राणि तपो घोरं समाचरत् । तपसोंऽते भगवती जनयामास दुर्जयम्

ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ସେ ଘୋର ତପସ୍ୟା କଲେ। ତପସ୍ୟାର ଶେଷରେ ଭଗବତୀ ଦୁର୍ଜୟ ଏକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 52

पुत्रमप्रतिकर्माणमजेयं वज्रदुश्छिदम् । स जातामात्र एवाभूत्सर्वशा स्त्रार्थपारगः

ସେ ଏମିତି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ ଯେ ପ୍ରତିକାରରୁ ପରେ, ଅଜେୟ ଏବଂ ବଜ୍ର ସମ ଅଛେଦ୍ୟ। ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଓ ପ୍ରୟୋଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲା।

Verse 53

उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम् । तमुवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपं सुतम्

ଭକ୍ତିଭାବେ ସେ ମାତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ମାତଃ, ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ତେବେ ହର୍ଷିତା ଦିତି ନିଜ ପୁତ୍ର, ଦୈତ୍ୟାଧିପତିଙ୍କୁ, କହିଲେ।

Verse 54

बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक । तेषआमपचितिं कर्तुमिच्छे शक्रवधादहम्

ପୁତ୍ରକ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୋର ଅନେକ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିଛି। ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତିଶୋଧ ପାଇଁ ମୁଁ ଶକ୍ରଙ୍କ ବଧ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 55

बाढमित्येव सं प्रोच्य जगाम त्रिदिवं बली । ससैन्यं समरे शक्रं स च बाह्वायुधोऽजयत्

“ବାଢମ୍” ବୋଲି କହି ସେ ପରାକ୍ରମୀ ତ୍ରିଦିବକୁ ଗଲା। ସମରେ ସେନାସହ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଜିତି ବାହ୍ୱାୟୁଧ ଜୟୀ ହେଲା।

Verse 56

पादेनाकृष्य देवेंद्रं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा । मातुरंतिकमागच्छद्याचमानं भयातुरम्

ସିଂହ ଯେପରି ଛୋଟ ମୃଗକୁ ଟାଣେ, ସେପରି ପାଦରେ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଟାଣିଲା। ଭୟାତୁର ଇନ୍ଦ୍ର କ୍ଷମା ଯାଚି ମାତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଲା।

Verse 57

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः । आगता तत्र संत्रस्तावथो ब्रह्मा जगाद तम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହାତପସ୍ବୀ କଶ୍ୟପ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 58

मुंचामुं पुत्र याचंतं किमनेन प्रयोजनम् । अवमानो वधः प्रोक्तो वीरसंभावितस्य च

“ପୁତ୍ର, ଯାଚନା କରୁଥିବା ଏହାକୁ ଛାଡ଼; ଏଥିରେ କଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ଯେ ନାୟକ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ, ତାହା ପାଇଁ ଅପମାନକୁ ହିଁ ବଧସମାନ କୁହାଯାଏ।”

Verse 59

अस्मद्वाक्येन यो मुक्तो जीवन्नपि मृतो हि सः । शत्रुं ये घ्नंति समरे न ते वीराः प्रकीर्तिताः

“ଆମ ବାକ୍ୟରେ ଯେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ। ଏପରି ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ସମରେ ଯେ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବୀର ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।”

Verse 60

कृत्वा मानपरिग्लनिं ये मुंचंति वरा हि ते । यतामान्यतमं मत्वा त्वया मातुर्वचः कृतम्

ଯେମାନେ ମାନ-ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଆଘାତ କରି ସତ୍ତ୍ୱେ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମେ ମାତୃବଚନକୁ ସର୍ବାଧିକ ମାନ୍ୟ ଭାବି ତାହା ପାଳନ କଲ।

Verse 61

तथा पितुर्वचः कार्यं मुंचामुं पुत्र वासवम् । एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत्

ସେହିପରି, ପୁତ୍ର, ପିତୃବଚନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପାଳନୀୟ—ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର)କୁ ମୁକ୍ତ କର। ଏହା ଶୁଣି ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି କଥା କହିଲା।

Verse 62

न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता मया । त्वं सुरासुरनाथो वै मम च प्रपितामहः

ମୋର ଏହା ସହ ଆଉ କିଛି କାମ ନାହିଁ; ମାତୃଆଜ୍ଞା ମୁଁ ପାଳନ କରିଛି। ଆପଣ ଦେବାସୁରନାଥ, ଏବଂ ମୋର ପ୍ରପିତାମହ ମଧ୍ୟ।

Verse 63

करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः । न च कांक्षे शक्रभुक्तामिमां त्रैलोक्यराजताम्

ହେ ଦେବ, ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ ମୁଁ କରିବି; ଏହି ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଶକ୍ର ଭୋଗ କରିଥିବା ଏହି ତ୍ରିଲୋକ-ରାଜ୍ୟତାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ।

Verse 64

परभुक्ता यथा नारी परभुक्तामिवस्रजम् । यच्च त्रिभुवनेष्वस्ति सारं तन्मम कथ्यताम्

ଯେପରି ପରଭୋଗିନୀ ନାରୀ (ତ୍ୟାଜ୍ୟ), ଯେପରି ଅନ୍ୟେ ପିନ୍ଧିଥିବା ମାଳା—ସେପରି ଏହି (ରାଜ୍ୟତା) ମଧ୍ୟ। ତ୍ରିଭୁବନରେ ଯେ ସତ୍ୟ ସାର ଅଛି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 65

ब्रह्मोवाच । तपसो न परं किंचित्तपो हि महतां धनम् । तपसा प्राप्यते सर्वं तपोयोग्योऽसि पुत्रक

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ତପସ୍‌ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି ନାହିଁ; ତପସ୍‌ ହିଁ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଧନ। ତପସ୍‌ଦ୍ୱାରା ସବୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ତପସ୍‌ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 66

वज्रांग उवाच । तपसे मे रतिर्देव न विघ्नं तत्र मे भवेत् । त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम सः

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲା—ହେ ଦେବ, ତପସ୍‌ରେ ମୋର ରତି; ସେଠାରେ ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନ ହେଉ। ହେ ଭଗବାନ, ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ—ଏହିପରି କହି ସେ ବିରତ ହେଲା।

Verse 67

ब्रह्मोवाच । क्रूरभावं परित्यज्य यदीच्छसि तपः सुत । अनया चित्तबुद्ध्या तत्त्वयाप्तं जन्मनः फलम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ସୁତ, ଯଦି ତୁମେ ତପସ୍‌ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ କ୍ରୂରଭାବ ତ୍ୟାଗ କର। ଏହି ସତ୍ୟଚିତ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧିରେ ଜନ୍ମଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 68

इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्ज्जयतलोचनाम् । तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थं पद्मसंभवः

ଏହିପରି କହି ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ଲଜ୍ଜାରେ ନତନୟନା ଏକ କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ଦେବ ତାକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ତାହାକୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 69

वरांगीति च नामास्याः कृतवांश्च पितामहः । जगाम च ततो ब्रह्मा कश्यपेन समं दिवम्

ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ତାହାର ନାମ ‘ବରାଙ୍ଗୀ’ ରଖିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 70

वज्रांगोऽपि तया सार्धं जगाम तपसे वनम् । ऊर्द्धूबाहुः स दैत्येंद्रोऽतिष्ठदब्दसहस्रकम्

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲା। ସେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱବାହୁ ହୋଇ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଅଚଳ ରହିଲା।

Verse 71

कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावानधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निसाधकः

କମଳପତ୍ରାକ୍ଷ, ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧି ମହାତପସ୍ବୀ କିଛି କାଳ ଅଧୋମୁଖ ହୋଇ ରହିଲା; ଏବଂ ସେଇ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି-ସାଧନା କଲା।

Verse 72

निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत । ततः सोंऽतर्जले चक्रे कालं वर्षसहस्रकम्

ନିରାହାର ରହି ଘୋର ତପ କରି ସେ ତପର ରାଶି ପର୍ବତ ସମ ହେଲା। ପରେ ସେ ଜଳାନ୍ତରେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ କାଳ ରହିଲା।

Verse 73

जलांतरप्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता । तस्यैव तीरे सरसस्तत्परा मौनमाश्रिता

ସେ ଜଳାନ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମହାବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ସେଇ ସରୋବରର ତଟରେ, ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରି, ମୌନବ୍ରତ ଆଶ୍ରୟ କଲା।

Verse 74

निराहारं पतिं मत्वा तपस्तेपे पतिव्रता । तस्यास्तपसि वर्तंत्या इंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्

ପତି ନିରାହାର ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି ସେ ପତିବ୍ରତା ତପ କଲା। ସେ ତପରେ ଅବିଚଳ ଥିବାବେଳେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାକୁ ବିଚଳିତ କରିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ବିଭୀଷିକା ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 75

भूत्वा तु मर्कटाकारस्तस्याअभ्याशमागतः । अपविध्य दृशं तस्या मूत्रविष्ठे चकार सः

ମାଙ୍କଡ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲା। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଏଡ଼ାଇ ସେ ସେଠାରେ ମଳମୂତ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲା, ଯାହାଫଳରେ ତାଙ୍କର ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେବ।

Verse 76

तथा विलोलवसनां विलोलवदनां तथा । विलोलकेशां तां चक्रे विधित्सुस्तपसः क्षतिम्

ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ସେ ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର, ମୁଖ ଏବଂ କେଶକୁ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କରିଦେଲା।

Verse 77

ततश्च मेषरूपेण क्लेशं तस्याश्चकार सः । ततो भुजंगरूपेण बद्धा चरणयोर्द्वयोः

ତା’ପରେ ମେଷ ରୂପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଳେଶ ଦେଲା। ପୁନଶ୍ଚ ସର୍ପ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାଦକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲା।

Verse 78

अपाकर्षत दूरं स तस्माद्देवभृतस्तथा । तपोबालाच्च सा तस्य न वध्यत्वं जगाम ह

ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରକୁ ଟାଣି ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ତପୋବଳ ହେତୁ ସେ ତାଙ୍କର ବଶୀଭୂତ ହେଲେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିହତ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 79

क्षमया च महाभागा क्रोधमण्वपि नाकरोत् । ततो गोमायुरूपेण तमदूषयदाश्रमम्

ସେହି ମହାଭାଗା କ୍ଷମାଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ଟିକିଏ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ କଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ବିଲୁଆ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେହି ଆଶ୍ରମକୁ ଦୂଷିତ କଲା।

Verse 80

अग्निरूपेण तस्याश्च स ददाह महाश्रमम् । चकर्ष वायुरूपेण महोग्रेण च तां शुभाम् । एवं सिहवृकाद्याभिर्भीषिकाभिः पुनःपुनः

ଅଗ୍ନିରୂପେ ସେ ତାହାର ମହାଶ୍ରମକୁ ଦହିଦେଲା; ଏବଂ ଅତ୍ୟୁଗ୍ର ବାୟୁରୂପେ ସେଇ ଶୁଭା ନାରୀକୁ ଟାଣିନେଲା। ଏଭଳି ସିଂହ, ନେଉଳିଆ ଆଦି ଭୟଙ୍କର ବିଭୀଷିକାଦ୍ୱାରା ସେ ପୁନଃପୁନଃ ତାହାର ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଡଗମଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 81

विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा । शैलस्य दुष्टतां मत्वा शापं दातुं व्यवस्यत

ଯେତେବେଳେ ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ମହିଷୀ କିଛିମାତ୍ରେ ବିରତ ହେଲେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଶୈଳର ଦୁଷ୍ଟତା ବିଚାରି ସେ ଶାପ ଦେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 82

तां शापाभिमुखीं दृष्ट्वा शैलः पुरुषाविग्रहः । उवाच तां वरारोहां त्वरयाथ सुलोचनाम्

ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଦେଖି ଶୈଳ ପୁରୁଷରୂପ ଧାରଣ କରି ସେଇ ଵରାରୋହା, ସୁଲୋଚନାଙ୍କୁ କହିଲା—“ତ୍ୱରା କରନି/ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଅ।”

Verse 83

शैल उवाच । नाहं महाव्रते दुष्टः सेव्योऽहं सर्वदेहिनाम् । अतिखेदं करोत्येष ततः क्रुद्धस्तु वृत्रहा

ଶୈଳ କହିଲା—“ଏହି ମହାବ୍ରତରେ ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ସେବ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହି (ଇନ୍ଦ୍ର) ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ଲେଶ କରୁଛି; ତେଣୁ ବୃତ୍ରହା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏପରି କରୁଛି।”

Verse 84

एतस्मिन्नंतरे जातः कालो वर्षसहस्रिकः । तस्मिन्याते स भगवान्काले कमलसंभवः

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ବର୍ଷର କାଳ ଅତିବାହିତ ହେଲା। ସେ କାଳ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ ଭଗବାନ କମଳସମ୍ଭବ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 85

तुष्टः प्रोवाच वज्रांगं तमागम्य जलाशये

ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଜଳାଶୟତଟରେ ସେଠାରେ ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 86

ब्रह्मोवाच । ददामि सर्वकामांस्ते उत्तिष्ठ दितिनन्दन । एवमुक्तस्तदोत्थाय दैत्येंद्रस्तपसो निधिः । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—“ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ବର ଦେଉଛି; ଉଠ, ଦିତିନନ୍ଦନ।” ଏହା ଶୁଣି ତପୋନିଧି ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଉଠି, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି, ସର୍ବଲୋକ ପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 87

वज्रांग उवाच । आसुरो मेऽस्तु मा भावः शक्रराज्ये च मा रतिः । तपोधर्मरतिश्चास्तु वृणोम्येतत्पितामह

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲା—“ମୋ ମନରେ ଆସୁର ଭାବ ନ ହେଉ, ଶକ୍ରରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ରତି ନ ହେଉ। ତପ ଓ ଧର୍ମରେ ମାତ୍ର ମୋର ରତି ରହୁ—ହେ ପିତାମହ, ଏହିଟି ମୁଁ ବରୁଛି।”

Verse 88

एवमस्त्विति तं ब्रह्मा प्राह विस्मितमानसः । उपेक्षते च शक्रं स भाव्यर्थं कोऽतिवर्तते

ବ୍ରହ୍ମା ବିସ୍ମିତ ମନେ “ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏବଂ ସେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କଲେ; କାରଣ ଭାବ୍ୟକୁ କିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?

Verse 89

ऋषयो मनुजा देवाः शिवब्रह्ममुखा अपि । भाव्यर्थं नाति वर्तंते वेलामिव महोदधिः

ଋଷି, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା—ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ—ଭାବ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ମହାସାଗର ନିଜ ବେଳାକୁ ଲଂଘେ ନାହିଁ।

Verse 90

इति चिंत्य विरिंचोऽपि तत्रैवांतरधीयत । वज्रांगोऽपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः

ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି ବିରିଞ୍ଚ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏବଂ ବଜ୍ରାଙ୍ଗଙ୍କ ତପ ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ ସେ ସଂୟମରେ ଦୃଢ଼ ଓ ସ୍ଥିର ରହିଲେ।

Verse 91

आहारमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके । भार्याहीनोऽफलश्चेति स संचिंत्य इतस्ततः

ଆହାର ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲା ନାହିଁ। ‘ଭାର୍ଯ୍ୟାହୀନ ମୁଁ ନିଷ୍ଫଳ’ ଭାବି ସେ ଏଦିକ-ସେଦିକ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲା।

Verse 92

विलोकयन्स्वकां भार्यां विधित्सुः कर्म नैत्यकम् । विलोकयन्ददर्शाथ इहामुत्र सहयिनीम्

ନିତ୍ୟକର୍ମ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଖୋଜିଲା; ଖୋଜୁଖୋଜୁ ସେ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସହଚରୀ ତାକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 93

रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम् । तां विलोक्य ततो दैत्यः प्रोवाच परिसांत्वयन्

ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଲା—ଦୀନ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା, ଗଛମାନଙ୍କ ଆଡ଼ରେ ଯାହାର ମୁହଁ ଢାକା ଥିଲା। ତାକୁ ଦେଖି ଦୈତ୍ୟ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲା।

Verse 94

वज्रांग उवाच । केन तेऽपकृतं भीरु वर्तंत्यास्तपसि स्वके । कथं रोदिषि वा बाले मयि जीवति भर्तरि । कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि भामिनि

ବଜ୍ରାଙ୍ଗ କହିଲେ—ହେ ଭୀରୁ! ନିଜ ତପରେ ରହିଥିବାବେଳେ ତୋର ଅପକାର କିଏ କଲା? ହେ ବାଲେ! ମୁଁ ତୋର ଭର୍ତ୍ତା ଜୀବିତ ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତୁ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛୁ? ହେ ଭାମିନି! ଯେ କାମନା ଅଛି ଶୀଘ୍ର କହ; ମୁଁ ତାହା ପ୍ରଦାନ କରିବି।

Verse 95

गृहेश्वरीं सद्गुणभूषितां शुभां पंग्वंधयोगेन पतिं समेताम् । न लालयेत्पूरयेन्नैव कामं स किं पुमान्न पुमान्मे मतोस्ति

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ସଦ୍ଗୁଣରେ ଭୂଷିତା, ଶୁଭଙ୍କରୀ ଗୃହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ପଙ୍ଗୁ-ଅନ୍ଧ ନ୍ୟାୟରେ ସଂଯୋଗବଶତଃ ପତି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଆଦର କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ କି ପୁରୁଷ? ମୋ ମତରେ ସେ ପୁରୁଷ ନୁହନ୍ତି।