Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 88
Devanagari script
एवमस्त्विति तं ब्रह्मा प्राह विस्मितमानसः । उपेक्षते च शक्रं स भाव्यर्थं कोऽतिवर्तते
Transliteration
evamastviti taṃ brahmā prāha vismitamānasaḥ | upekṣate ca śakraṃ sa bhāvyarthaṃ ko'tivartate
Translation
ବ୍ରହ୍ମା ବିସ୍ମିତ ମନେ “ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ଏବଂ ସେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କଲେ; କାରଣ ଭାବ୍ୟକୁ କିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ?
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb)
अस्तुlet it be
अस्तु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलोट् (Imperative/benedictive), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
इतिthus (saying)
इति:
Vacana-marker (Quotation/इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
तम्him
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
विस्मितमानसःone whose mind was astonished
विस्मितमानसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘विस्मितं मानसं यस्य सः’
उपेक्षतेdisregards, overlooks
उपेक्षते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootउप+√ईक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
चand
च:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
शक्रम्Indra
शक्रम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
भाव्यर्थम्what is destined (future outcome)
भाव्यर्थम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभाव्य + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः भाव्यस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष)
कःwho?
कः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
अतिवर्ततेoversteps, surpasses
अतिवर्तते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअति+√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
Speaker
Narrator (with Brahmā’s quoted speech)
Visual Art Cues
Scene: Brahmā, visibly amazed, grants the boon; Indra is shown at the margin, overlooked, while a subtle cosmic wheel/time motif suggests destiny’s inevitability.
Characters & Entities
B
BrahmāŚ
Śakra (Indra)B
Bhāvya (destiny)FAQs
Purāṇic dharma emphasizes humility before the ripening of destiny; even gods operate within the unfolding of bhāvya (what must come to be).
No tīrtha is mentioned; the verse is philosophical, highlighting destiny’s inevitability.
None.