Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य महाभाग कथां पापप्रणाशिनीम् । नैःश्रेयस्याः श्रियोहेतुमविमुक्त समाश्रयाम्

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ଅଗସ୍ତ୍ୟ! ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ ଏହି କଥା ଶୁଣ; ଅବିମୁକ୍ତ ହେଉଛି ନୈଃଶ୍ରେୟସର ଶ୍ରୀର ହେତୁ ଓ ପରମ ଆଶ୍ରୟ।

Verse 2

परं ब्रह्म यदाम्नातं निष्प्रपंचं निरात्मकम् । निर्विकल्पं निराकारमव्यक्तं स्थूलसूक्ष्मवत्

ଆମ୍ନାୟରେ ଘୋଷିତ ସେ ପରବ୍ରହ୍ମ ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ ଓ ନିରହଂକାର; ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ନିରାକାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ—ତଥାପି ସ୍ଥୂଳ-ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରି ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 3

तदेतत्क्षेत्रमापूर्य स्थितं सर्वगमप्यहो । किमन्यत्र न शक्तोसौ जंतून्मोचयितुं भवात्

ସେ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୂରି ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯଦିଓ ସର୍ବଗାମୀ; ତେବେ ଅନ୍ୟତ୍ର ଭବବନ୍ଧନରୁ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ମୋଚନ କରିବାକୁ ସେ କାହିଁକି ଅସମର୍ଥ ହେବେ?

Verse 4

भवो ध्रुवं यदत्रैव मोचयेत्तं निशामय । महत्या योगयुक्त्या वा महादानैरकामिकैः

ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣ—ଭବ (ଶିବ) ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋଚନ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟତ୍ର ତ ମହାନ୍ ଯୋଗସାଧନା କିମ୍ବା ନିଷ୍କାମ ମହାଦାନ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 5

सुमहद्भिस्तपोभिर्वा शिवोन्यत्र विमोचयेत् । योगयुक्तिं न महतीं न दानानि महांति च

ଅନ୍ୟତ୍ର ଶିବ ଅତି ମହାନ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କାଶୀରେ ନ କଠୋର ଯୋଗସାଧନା, ନ ବିଶାଳ ଦାନ ଆବଶ୍ୟକ।

Verse 6

न तपांस्यतिदीर्घाणि काश्यां मुक्त्यै शिवोर्थयेत् । वियुनक्ति न यत्काश्या उपसर्गे महत्यपि

କାଶୀରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶିବ ଅତିଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; କାରଣ ମହା ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ କାଶୀ କାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ ନାହିଁ।

Verse 7

अयमेव महायोग उपयोगस्त्विहा परः । नियमेन तु विश्वेशे पुष्पं पत्रं फलं जलम्

ଏଠାରେ ଏହିଏ ପରମ ‘ମହାଯୋଗ’—ନିୟମବଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପ, ପତ୍ର, ଫଳ କିମ୍ବା ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବା।

Verse 8

यद्दत्तं सुमनोवृत्त्या महादानं तदत्र वै । मुक्तिमंडपिकायां च क्षणं यत्स्थिरमास्यते

ଏଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେହିଏ ନିଶ୍ଚୟ ‘ମହାଦାନ’; ଏବଂ ମୁକ୍ତି-ମଣ୍ଡପିକାରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ସ୍ଥିର ଆସନ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟକ।

Verse 9

स्नात्वा गंगामृते शुद्धे तप एतदिहोत्तमम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा यत्काश्यां परिदीयते । तुला पुरुष एतस्याः कलां नार्हति षोडशीम्

ଶୁଦ୍ଧ ଅମୃତମୟ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପ ଏହିଏ—ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି କାଶୀରେ ଭିକ୍ଷାଦାନ କରିବା। ‘ତୁଳାପୁରୁଷ’ର ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଷୋଡଶୀଂଶ କଳାକୁ ସମ ନୁହେଁ।

Verse 10

हृदि संचिंत्य विश्वेशं क्षणं यद्विनिमील्यते । देवस्य दक्षिणे भागे महायोगोयमुत्तमः

ହୃଦୟରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କ୍ଷଣମାତ୍ର ନୟନ ନିମୀଳନ—ଦେବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରୂପ କାଶୀର ପବିତ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ଏହିଏ ଉତ୍ତମ ମହାଯୋଗ।

Verse 11

इदमेव तपोत्युग्रं यदिंद्रिय विलोलताम् । निषिध्य स्थीयते काश्यां क्षुत्तापाद्यवमन्य च

ଏହିଏ ପରମ ଉଗ୍ର ତପ—ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ନିଗ୍ରହ କରି କାଶୀରେ ସ୍ଥିର ରହିବା, ଏବଂ ଭୁଖ, ତାପ ଆଦିକୁ ତୁଚ୍ଛ ମାନିବା।

Verse 12

मासि मासि यदाप्येत व्रताच्चांद्रायणात्फलम् । अन्यत्र तदिहाप्येत भूतायां नक्तभोजनात्

ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତରୁ ମାସେ ମାସେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏଠାରେ ଭୂତାମାସ (ଭାଦ୍ରପଦ)ରେ କେବଳ ରାତ୍ରିଭୋଜନରେ ମିଳେ।

Verse 13

मासोपवासादन्यत्र यत्फलं समुपार्ज्यते । श्रद्धयैकोपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

ଅନ୍ୟତ୍ର ମାସଭରି ଉପବାସରୁ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ କାଶୀରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଏକମାତ୍ର ଉପବାସରେ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ।

Verse 14

चातुर्मास्य व्रतात्प्रोक्तं यदन्यत्र महाफलम् । एकादश्युपवासेन तत्काश्यां स्यादसंशयम्

ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ ବ୍ରତରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ମହାଫଳ, କାଶୀରେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ।

Verse 15

षण्मासान्न परित्यागाद्यदन्यत्र फलं लभेत् । शिवरात्र्युपवासेन तत्काश्यां जायते ध्रुवम्

ଅନ୍ୟତ୍ର ଷଣ୍ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମ ନ ଛାଡ଼ିଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ କାଶୀରେ ଶିବରାତ୍ରି ଉପବାସରେ ନିଶ୍ଚୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 16

वर्षं कृत्वोपवासानि लभेदन्यत्र यद्व्रती । तत्फलं स्यात्त्रिरात्रेण काश्यामविकलं मुने

ହେ ମୁନେ! ଅନ୍ୟତ୍ର ବ୍ରତୀ ଏକ ବର୍ଷ ଉପବାସ କରି ଯେ ଫଳ ପାଏ, ସେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ କାଶୀରେ କେବଳ ତିନି ରାତ୍ରିର ଉପବାସରେ ମିଳେ।

Verse 17

मासिमासि कुशाग्रांबु पानादन्यत्र यत्फलम् । काश्यामुत्तरवाहिन्यामेकेन चुलुकेन तत्

ଅନ୍ୟତ୍ର ମାସେମାସେ କୁଶାଗ୍ର-ସ୍ପୃଷ୍ଟ ଜଳ ପାନରେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ କାଶୀର ଉତ୍ତରବାହିନୀରେ ଏକ ଚୁଲୁକ ଜଳରେ ମିଳେ।

Verse 18

अनंतो महिमा काश्याः कस्तं वर्णयितुं प्रभुः । विपत्तिमिच्छतो जंतोर्यत्रकर्णे जपः शिवः

କାଶୀର ମହିମା ଅନନ୍ତ—ତାହାକୁ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଯେଉଁଠାରେ ବିପତ୍ତି (ମୃତ୍ୟୁ) କ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ଜୀବର କାନରେ ଶିବଙ୍କ ତାରକ-ଜପ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।

Verse 19

शंभुस्तत्किंचिदाचष्टे म्रियमाणस्य जन्मिनः । कर्णेऽक्षरं यदाकर्ण्य मृतोप्यमृततां व्रजेत्

ଶମ୍ଭୁ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ଜୀବର କାନରେ ଏକ ପବିତ୍ର ଅକ୍ଷର କହନ୍ତି; ସେ ଅକ୍ଷର ଶୁଣି ମୃତ ମଧ୍ୟ ଅମୃତତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 20

स्मारं स्मारं स्मररिपोः पुरीं त्वमिव शंकरः । अदुनोन्मंदरं यातो बहुशस्तदवाप्तये

ସ୍ମରଶତ୍ରୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ପୁରୀ କାଶୀକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ମରଣ କରି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପରି ସେହି ପରମ ଉତ୍ତମ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଅନେକଥର ସେଠାକୁ ଗଲା।

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वकार्यनिपुणैः स्वामिन्गीर्वाणैरतिदारुणैः । त्याजितोहं पुरीं काशीं हरो त्याक्षीत्कुतः प्रभुः

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ସ୍ୱାମୀ! ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନରେ ନିପୁଣ କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଦେବମାନେ ମୋତେ କାଶୀପୁରୀ ତ୍ୟାଗ କରାଇଲେ; ତେବେ ପରମ ପ୍ରଭୁ ହର କିପରି ତାହା ତ୍ୟାଗ କରିବେ?

Verse 22

पराधीनोहमिव किं देवदेवः पिनाकवान् । काशिकां सोऽत्यजत्कस्मान्निर्वाणमणिराशिकाम्

ମୁଁ ଯେପରି ପରାଧୀନ, ଦେବଦେବ ପିନାକଧାରୀ କି ସେପରି ପରାଧୀନ? ନିର୍ବାଣ-ମଣିର ରାଶି ସମ କାଶିକାକୁ ସେ କାହିଁକି ତ୍ୟାଗ କରିବେ?

Verse 23

स्कंद उवाच । मित्रावरुणसंभूत कथयामि कथामिमाम् । तत्याज च यथा स्थाणुः काशीं विध्युपरोधतः

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ମିତ୍ର-ବରୁଣସମ୍ଭୂତ! ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି—ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଅବରୋଧ ହେତୁ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ) କିପରି କାଶୀକୁ ‘ତ୍ୟାଗ’ କଲେ।

Verse 24

प्रार्थितस्त्वं यथा लेखैः परोपकृतये मुने । द्रुहिणेन तथा रुद्रः स्वरक्षण विचक्षणः

ହେ ମୁନେ! ପରୋପକାର ପାଇଁ ତୁମକୁ ଲେଖାମାଧ୍ୟମରେ ଯେପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ନିଜ କ୍ଷେତ୍ରରକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 25

अगस्त्य उवाच । कथं स भगवान्रुद्रो द्रुहिणेन कृपांबुधिः । प्रार्थितोभूत्किमर्थं च तन्मे ब्रूहि षडानन

ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—କୃପାସାଗର ଭଗବାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) କିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ? ହେ ଷଡାନନ, ତାହା ମୋତେ କୁହ।

Verse 26

स्कंद उवाच । पाद्मेकल्पे पुरावृत्ते मनोः स्वायंभुवेंतरे । अनावृष्टिरभूद्विप्र सर्वभूतप्रकंपिनी

ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ପୁରାତନ କାଳରେ ପଦ୍ମକଳ୍ପରେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ, ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କମ୍ପାଇଦେବା ଅନାବୃଷ୍ଟି ହେଲା।

Verse 27

तया तु षष्टिहायिन्या पीडिताः प्राणिनोऽखिलाः । केचिदंबुधितीरेषु गिरिद्रोणीषु केचन

ସେଇ ଷାଠି ବର୍ଷ ଧରିଥିବା ଅନାବୃଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପୀଡିତ ହେଲେ। କେହି ସମୁଦ୍ରତଟରେ, କେହି ପର୍ବତ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହିଲେ।

Verse 28

महानिम्नेषु कच्छेषु मुनिवृत्त्या जनाः स्थिताः । अरण्यान्यवनिर्जाता ग्रामखर्वट वर्जिता

ଲୋକେ ଗଭୀର ନିମ୍ନଭୂମି ଓ କଚ୍ଛ-ଦଳଦଳରେ ମୁନିବୃତ୍ତିରେ ରହିଲେ। ପୃଥିବୀ ଅରଣ୍ୟମୟ ହେଲା; ଗ୍ରାମ ଓ ହାଟ-ଖର୍ବଟ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ହେଲା।

Verse 29

क्रव्यादा एव सर्वेषु नगरेषु पुरेषु च । आसन्नभ्रंलिहो वृक्षाः सर्वत्र क्षोणिमंडले

ସମସ୍ତ ନଗର ଓ ପୁରରେ କେବଳ କ୍ରବ୍ୟାଦ—ମାଂସାହାରୀ ଭୟଙ୍କରମାନେ—ରହିଗଲେ। ଏବଂ ସମଗ୍ର କ୍ଷୋଣିମଣ୍ଡଳରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ଯେନ ମେଘକୁ ଚାଟୁଛନ୍ତି ପରି ଉଚ୍ଚ ଓ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 30

चौरा एव महाचौरैरुल्लुठ्यंत इतस्ततः । मांसवृत्त्योपजीवंति प्राणिनः प्राणरक्षिणः

ଚୋରମାନେ ହିଁ ମହାଚୋରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଣେତେଣେ ଲୁଣ୍ଠିତ ହେଉଥିଲେ। ପ୍ରାଣରକ୍ଷା କରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 31

अराजके समुत्पन्ने लोकेऽत्याहितशंसिनि । प्रयत्नो विफलस्त्वासीत्सृष्टेः सृष्टिकृतस्तदा

ଯେତେବେଳେ ଜଗତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନିଷ୍ଟକାରୀ ଅରାଜକତା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରୟାସ ବିଫଳ ହେଲା।

Verse 32

चिंतामवाप महती जगद्योनिः प्रजाक्षयात् । प्रजासु क्षीयमाणासु क्षीणा यज्ञादिकाः क्रियाः

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କ୍ଷୟ ହେତୁ ଜଗତର କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମହା ଚିନ୍ତା ହେଲା। ପ୍ରଜାମାନେ କ୍ଷୀଣ ହେବାରୁ ଯଜ୍ଞାଦି କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 33

तासु क्षीणासु संक्षीणाः सर्वे यज्ञभुजोऽभवन् । ततश्चिंतयता स्रष्ट्रा दृष्टो राजर्षिसत्तमः

ସେହି କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୀଣ ହେବାରୁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲେ। ତେବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 34

अविमुक्ते महाक्षेत्रे तपस्यन्निश्चलेंद्रियः । मनोरन्वयजो वीरः क्षात्रो धर्म इवोदितः

ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ (କାଶୀରେ), ମନୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଜାତ ଜଣେ ବୀର, ସାକ୍ଷାତ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମ ପରି, ସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

Verse 35

रिपुंजय इति ख्यातो राजा परपुरंजयः । अथ ब्रह्मा तमासाद्य बहुगौरवपूर्वकम्

ରିପୁଞ୍ଜୟ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ସେ ରାଜା ଶତ୍ରୁ-ନଗରଜୟୀ ଥିଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମହାଗୌରବ ଓ ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କୁ ସମୀପ କଲେ।

Verse 36

उवाच वचनं राजन्रिपुंजय महामते । इलां पालय भूपाल ससमुद्राद्रिकाननाम्

ସେ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍ ରିପୁଞ୍ଜୟ, ହେ ମହାମତି! ହେ ଭୂପାଳ! ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ ଓ ଅରଣ୍ୟସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କର।”

Verse 37

नागकन्यां नागराजः पत्न्यर्थं ते प्रदास्यति । अनंगमोहिनीं नाम्ना वासुकिः शीलभूषणाम्

“ନାଗରାଜ ତୁମକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ଏକ ନାଗକନ୍ୟା ଦେବେ। ବାସୁକି ‘ଅନଙ୍ଗମୋହିନୀ’ ନାମ୍ନୀ, ଶୀଳ-ଭୂଷଣା ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତୁମକୁ ପ୍ରଦାନ କରିବେ।”

Verse 38

दिवोपि देवा दास्यंति रत्नानि कुसुमानि च । प्रजापालनसंतुष्टा महाराज प्रतिक्षणम्

“ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରଜାପାଳନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିକ୍ଷଣ ତୁମକୁ ରତ୍ନ ଓ କୁସୁମ ଦେବେ।”

Verse 39

दिवोदास इति ख्यातमतो नाम त्वमाप्स्यसि । मत्प्रभावाच्च नृपते दिव्यं सामर्थ्यमस्तु ते

“ଏହେତୁ ତୁମେ ‘ଦିବୋଦାସ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିବ। ହେ ନୃପତେ, ମୋ ପ୍ରଭାବରୁ ତୁମରେ ଦିବ୍ୟ ସାମର୍ଥ୍ୟ ହେଉ।”

Verse 40

परमेष्ठिवचः श्रुत्वा ततोसौ राजसत्तमः । वेधसं बहुशः स्तुत्वा वाक्यं चेदमुवाच ह

ପରମେଷ୍ଠୀ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପ ବେଧସ୍ (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା)ଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତି କରି ପରେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 41

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

ରାଜା କହିଲେ— ହେ ପିତାମହ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଲୋକେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ଆପଣ ମୋତେ ମାତ୍ର କାହିଁକି ବିଶେଷ କରି କହୁଛନ୍ତି?

Verse 42

ब्रह्मोवाच । त्वयि राज्यं प्रकुर्वाणे देवो वृष्टिं विधास्यति । पापनिष्ठे च वै राज्ञि न देवो वर्षते पुनः

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— ତୁମେ ରାଜଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଦେବ (ବର୍ଷାଦେବ) ବର୍ଷା ବିଧାନ କରିବେ; କିନ୍ତୁ ପାପନିଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ ଦେବ ପୁନଃ ବର୍ଷା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 43

राजोवाच । पितामह महामान्य त्रिलोकी करणक्षम । महाप्रसाद इत्याज्ञां त्वदीयां मूर्ध्न्युपाददे

ରାଜା କହିଲେ— ହେ ପିତାମହ, ହେ ମହାମାନ୍ୟ, ତ୍ରିଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାରେ ସମର୍ଥ! ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମହାପ୍ରସାଦ— ଏହିପରି କହି ସେ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

Verse 44

किंचिद्विज्ञप्तुकामोहं तन्मदर्थं करोषि चेत् । ततः करोम्यहं राज्यं पृथिव्यामसपत्नवत्

ମୋର ଏକ ଛୋଟ ନିବେଦନ ଅଛି; ଆପଣ ଯଦି ତାହା ମୋ ପାଇଁ କରନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ମୋର ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନ, ଅସପତ୍ନରୂପେ ସ୍ଥାପନ କରିବି।

Verse 45

ब्रह्मोवाच । अविलंबेन तद्ब्रूहि कृतं मन्यस्व पार्थिव । यत्ते हृदि महाबाहो तवादेयं न किंचन

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ତାହା କୁହ; ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା ବୋଲି ମନେ କର। ହେ ମହାବାହୁ, ତୋ ହୃଦୟରେ ଯାହା ଅଛି, ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ।

Verse 46

राजोवाच । यद्यहं पृथिवीनाथः सर्वलोकपितामह । तदादिविष दो देवा दिवि तिष्ठंतु मा भुवि

ରାଜା କହିଲେ—ହେ ସର୍ବଲୋକପିତାମହ, ଯଦି ମୁଁ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ତେବେ ଆଦିକାଳରୁ ଦିବିରେ ଥିବା ଦେବଗଣ ସ୍ୱର୍ଗରେ ହିଁ ରୁହନ୍ତୁ, ଭୂମିରେ ନୁହେଁ।

Verse 47

देवेषु दिवितिष्ठत्सु मयि तिष्ठति भूतले । असपत्नेन राज्येन प्रजासौख्यमवाप्स्यति

ଦେବଗଣ ଦିବିରେ ରହିଲେ ଏବଂ ମୁଁ ଭୂତଳରେ ରହିଲେ, ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନ ରାଜ୍ୟଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜା ସୁଖ ପାଇବ।

Verse 48

तथेति विश्वसृक्प्रोक्तो दिवोदासो नरेश्वरः । पटहं घोषयांचक्रे दिवं देवा व्रजंत्विति

ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ‘ତଥେତି’ କହିବା ପରେ, ନରେଶ୍ୱର ଦିବୋଦାସ ପଟହ ଘୋଷାଇଲେ—“ଦେବଗଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ!”

Verse 49

मा गच्छंत्विह वै नागा नराः स्वस्था भवंत्वितः । मयि प्रशासति क्षोणीं सुराः स्वस्था भवंत्विति

“ନାଗମାନେ ଏଠାରୁ ଯାଆନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ନିରାପଦ ରୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଲୋକରେ ନିରାପଦ ରୁହନ୍ତୁ।”

Verse 50

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा विश्वेशं प्रणिपत्य ह । यावद्विज्ञप्तुकामोभूत्तावदीशोब्रवीद्विधिम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ସେ ନିବେଦନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ ଆଗରୁ ହିଁ ବିଧାତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 51

लोकेश्वर समायाहि मंदरो नाम भूधरः । कुशद्वीपादिहागत्य तपस्तप्येत दुष्करम्

“ହେ ଲୋକେଶ୍ୱର, ଆସନ୍ତୁ। କୁଶଦ୍ୱୀପରୁ ‘ମନ୍ଦର’ ନାମକ ପର୍ବତ ଏଠାକୁ ଆସି ଦୁଷ୍କର ତପ କରୁଛି।”

Verse 52

यावस्तस्मै वरं दातुं बहुकालं तपस्यते । इत्युक्त्वा पार्वतीनाथो नंदिभृंगिपुरोगमः

“ତାହାକୁ ବର ଦେବା ପାଇଁ ସେ ବହୁକାଳ ଧରି ତପ କରୁଛି।” ଏହିପରି କହି ପାର୍ବତୀନାଥ ନନ୍ଦି ଓ ଭୃଙ୍ଗିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 53

जगाम वृषमारुह्य मंदरो यत्र तिष्ठति । उवाच च प्रसन्नात्मा देवदेवो वृषध्वज

ବୃଷଭରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ଦର ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା ସେଠାକୁ ଗଲେ। ପରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବାଧିଦେବ କଥା କହିଲେ।

Verse 54

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते वरं ब्रूहि धरोत्तम । सोथ श्रुत्वा महेशानं देवदेवं त्रिलोचनम्

“ଉଠ, ଉଠ—ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ଧରୋତ୍ତମ, ତୋର ବର କହ।” ଏହିପରି ଦେବାଧିଦେବ ତ୍ରିଲୋଚନ ମହେଶାନଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି (ମନ୍ଦର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲା)।

Verse 55

प्रणम्य बहुशो भूमावद्रिरेतद्व्यजिज्ञपत् । लीलाविग्रहभृच्छंभो प्रणतैक कृपानिधे

ଭୂମିରେ ବହୁବାର ପ୍ରଣାମ କରି ପର୍ବତ ବିନୟରେ ନିବେଦନ କଲା— “ଲୀଳାବିଗ୍ରହଧାରୀ ଶମ୍ଭୁ! ପ୍ରଣତଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର କୃପାନିଧି! ମୋର ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣନ୍ତୁ।”

Verse 56

सर्वज्ञोपि कथं नाम न वेत्थ मम वांछितम् । शरणागतसंत्राण सर्ववृत्तांतकोविद

“ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୋର ଆକାଙ୍କ୍ଷା କିପରି ନ ଜାଣିବେ? ହେ ଶରଣାଗତ-ସଂତ୍ରାଣ! ହେ ସର୍ବବୃତ୍ତାନ୍ତ-କୋବିଦ!”

Verse 57

सर्वेषां हृदयानंद शर्वसर्वगसर्वकृत् । यदि देयो वरो मह्यं स्वभावादृषदात्मने

“ହେ ସମସ୍ତ ହୃଦୟର ଆନନ୍ଦ! ହେ ଶର୍ବ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବକର୍ତ୍ତା! ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ—ପଥର ପରି ଜଡ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ମୋତେ…”

Verse 58

याचकायातिशोच्याय प्रणतार्तिप्रभंजक । ततोऽविमुक्तक्षेत्रस्य साम्यं ह्यभिलषाम्यहम्

“ମୁଁ ଯାଚକ ଓ ଅତିଶୟ ଦୟନୀୟ; ହେ ପ୍ରଣତମାନଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି-ଭଞ୍ଜକ! ତେଣୁ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ନାମକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସହ ସାମ୍ୟକୁ ମୁଁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଛି।”

Verse 59

कुशद्वीप उमा सार्धं नाथाद्य सपरिच्छदः । मन्मौलौ विहितावासः प्रयात्वेष वरो मम

“ଆଜି ନାଥ ଉମାସହିତ ଓ ସମସ୍ତ ପରିଚ୍ଛଦ ସହ କୁଶଦ୍ୱୀପକୁ ପ୍ରୟାଣ କରନ୍ତୁ; ମୋ ଶିଖରରେ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତୁ—ଏହି ମୋର ବର।”

Verse 60

सर्वेषां सर्वदः शंभुः क्षणं यावद्विचिंतयेत् । विज्ञातावसरो ब्रह्मा तावच्छंभुं व्यजिज्ञपत् । प्रणम्याग्रेसरो भूत्वा मौलौ बद्धकरद्वयः

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସର୍ବଦାନକର୍ତ୍ତା ଶମ୍ଭୁ କ୍ଷଣମାତ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ। ଅବସର ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ—ପ୍ରଣାମ କରି ଆଗକୁ ଯାଇ, ମସ୍ତକରେ ଯୁକ୍ତହସ୍ତ ରଖି।

Verse 61

ब्रह्मोवाच । विश्वेश जगतांनाथ पत्या व्यापारितोस्म्यहम् । कृतप्रसादेन विभो सृष्टिं कर्तुं चतुर्विधाम्

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ହେ ବିଶ୍ୱେଶ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ! ପ୍ରଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି। ହେ ବିଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୋତେ ଚତୁର୍ବିଧ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 62

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଷାଠି ବର୍ଷ ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଜଗତ ପ୍ରଜାଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

Verse 63

अराजकं महच्चासीद्दुरवस्थमभूज्जगत् । ततो रिपुंजयो नाम राजर्षिर्मनुवंशजः

ତେବେ ବଡ଼ ଅରାଜକତା ହେଲା ଏବଂ ଜଗତ ଦୁରବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲା। ତାପରେ ମନୁବଂଶଜ ‘ରିପୁଞ୍ଜୟ’ ନାମକ ଏକ ରାଜର୍ଷି ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 64

मयाभिषिक्तो राजर्षिः प्रजाः पातुं नरेश्वरः । चकार समयं सोपि महावीर्यो महातपाः

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେଇ ରାଜର୍ଷିଙ୍କୁ ମୁଁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲି। ସେ ମହାବୀର୍ୟବାନ ଓ ମହାତପସ୍ବୀ; ସେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ନିୟମ-ଶାସନ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 65

तवाज्ञया चेत्स्थास्यंति सर्वे दिविषदो दिवि । नागलोके तथा नागास्ततो राज्यं करोम्यहम्

ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଯଦି ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ସ୍ୱର୍ଗରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସେପରି ନାଗଲୋକରେ ନାଗମାନେ ରହନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସେହି ଅନୁସାରେ ରାଜ୍ୟ କରିବି।

Verse 66

तथेति च मया प्रोक्तं प्रमाणीक्रियतां तु तत् । मंदराय वरो दत्तो भवेदेवं कृपानिधे

ମୁଁ କହିଲି—“ତଥାସ୍ତୁ”; ସେହି କଥା ସତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ। ହେ କୃପାନିଧି, ମନ୍ଦରକୁ ବର ଦିଆଗଲା—ସେପରି ହେଉ।

Verse 67

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ମନୋରଥ ହେଉ। ମୋର ‘ଦୁଇ ନାଡୀ’ ସ୍ୱରୂପ ରାଜ୍ୟ—ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଓ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ହେଉ।

Verse 68

मर्त्यानां गणना क्वेह निमेषार्ध निमेषिणाम् । देवोपि निर्मलं मत्वा मंदरं चारुकंदरम्

ଏଠାରେ ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ଗଣନା କେଉଁଠି, ଯେତେବେଳେ ଅର୍ଧନିମେଷରେ ପଲକ ଝପକାଉଥିବା ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଗଣ୍ୟ? ଦେବ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର କନ୍ଦରାଯୁକ୍ତ ମନ୍ଦରକୁ ନିର୍ମଳ ଭାବି ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 69

विधेश्च गौरवं रक्षंस्तथोरी कृतवान्हरः । जंबूद्वीपे यथा काशी निर्वाणपददा सदा

ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ଗୌରବକୁ ରକ୍ଷା କରି ହର (ଶିବ) ସେହିପରି ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଯେପରି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ କାଶୀ ସଦା ନିର୍ବାଣପଦ ଦାନ କରେ।

Verse 70

तथा बहुतिथं कालं द्वीपोभूत्सोपि मंदरः । यियासुना च देवेन मंदरं चित्रकंदरम्

ଏଭଳି ଅତି ଦୀର୍ଘ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଇ ମନ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱୀପ ପରି ହୋଇ ରହିଲା। ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଦେବ ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଗୁହାଯୁକ୍ତ ମନ୍ଦରକୁ ଦେଖି ତାହା ପାଖକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 71

निजमूर्तिमयं लिंगमविज्ञातं विधेरपि । स्थापितं सर्वसिद्धीनां स्थापकेभ्यः समर्पितुम्

ନିଜ ସ୍ୱରୂପମୟ ସେଇ ଲିଙ୍ଗ—ଯାହା ବିଧି (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାତ—ସ୍ଥାପିତ ହେଲା, ଯେଣୁ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧିର ଆଧାରରୂପେ ତାହାକୁ ସ୍ଥାପକ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରାଯାଉ।

Verse 72

विपन्नानां च जंतूनां दातुं नैःश्रेयसीं श्रियम् । सर्वेषामिह संस्थानां क्षेत्रं चैवाभिरक्षितुम्

ବିପନ୍ନ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନୈଃଶ୍ରେୟସୀ ଶ୍ରୀ—ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ପରମ କଲ୍ୟାଣସମୃଦ୍ଧି—ଦେବା ପାଇଁ, ଏବଂ ଏଠାରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 73

मंदराद्रिगतेनापि क्षेत्रं नैतत्पिनाकिना । विमुक्तं लिंगरूपेण अविमुक्तमतः स्मृतम्

ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ ମଧ୍ୟ ପିନାକୀ (ଶିବ) ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ। ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଏହା ଅତ୍ୟଜିତ ନ ହେବାରୁ, ତେଣୁ ଏହା ‘ଅବିମୁକ୍ତ’—କେବେ ନ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା—ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 74

पुरा नंदवनं नाम क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम् । अविमुक्तं तदारभ्य नामास्य प्रथितं भुवि

ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ‘ନନ୍ଦବନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରୁ ଏହାର ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ନାମ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଥିତ ହେଲା।

Verse 75

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଲିଙ୍ଗ—ଉଭୟଙ୍କର ନାମ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ହେଲା। ଏହି ଦ୍ୱୟ (ଅବିମୁକ୍ତ-କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର-ଲିଙ୍ଗ) ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ ଜୀବ ପୁନର୍ବାର ଗର୍ଭଭାଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ—ଅର୍ଥାତ୍ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।

Verse 76

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वा क्षेत्रेऽविमुक्तके । विमुक्त एव भवति सर्वस्मात्कर्मबंधनात्

ଅବିମୁକ୍ତ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 77

अर्चंति विश्वे विश्वेशं विश्वेशोर्चति विश्वकृत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं भुविमुक्तिप्रदायकम्

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ସେହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ (ପୁନଃ) ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି। ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 78

पुरा न स्थापितं लिंगं कस्यचित्केनचित्क्वचित् । किमाकृति भवेल्लिंगं नैतद्वेत्त्यपि कश्चन

ପୁରାତନ କାଳରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗ କାହା ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇନଥିଲା। ଏହି ଲିଙ୍ଗର ସତ୍ୟ ଆକୃତି କ’ଣ—ଏହା କେହି ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ।

Verse 79

आकारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा ब्रह्माच्युतादयः । लिंगं संस्थापयामासुर्वसिष्ठाद्यास्तथषर्यः

ଅବିମୁକ୍ତଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଆକାର ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା, ଅଚ୍ୟୁତ (ବିଷ୍ଣୁ) ଆଦି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସେହିପରି ବସିଷ୍ଠ ଆଦି ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ (ସ୍ଥାପନ କଲେ)।

Verse 80

आदिलिंगमिदं प्रोक्तमविमुक्तेश्वरं महत् । ततो लिंगांतराण्यत्र जातानि क्षितिमंडले

ଏହି ମହାନ୍ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱରକୁ ଆଦିଲିଙ୍ଗ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତାହାଠାରୁ ଏହି ଭୂମଣ୍ଡଳରେ ଅନ୍ୟ ଲିଙ୍ଗମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 81

अविमुक्तेश नामापि श्रुत्वा जन्मार्जितादघात् । क्षणान्मुक्तो भवेन्मर्त्यो नात्र कार्या विचारणा

‘ଅବିମୁକ୍ତେଶ’ ନାମଟି ମାତ୍ର ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପରୁ କ୍ଷଣେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 82

अविमुक्तेश्वरं लिंगं स्मृत्वा दूरगतोपि च । जन्मद्वयकृतात्पापात्क्षणादेव विमुच्यते

ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଦୁଇ ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷଣେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 83

अविमुक्ते महाक्षेत्रेऽविमुक्तमवलोक्य च । त्रिजन्मजनितं पापं हित्वा पुण्यमयो भवेत्

ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବିମୁକ୍ତଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ, ତିନି ଜନ୍ମରୁ ଜନିତ ପାପ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁଣ୍ୟମୟ ହୁଏ।

Verse 84

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

ଜ୍ଞାନବିଭ୍ରମରୁ ପାଞ୍ଚ ଜନ୍ମରେ ଯେ କୌଣସି ପାପ କୃତ ହୋଇଥାଉ, ଅବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 85

अर्चयित्वा महालिंगमविमुक्तेश्वरं नरः । कृतकृत्यो भवेदत्र न च स्याज्जन्मभाक्कुतः

ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ; ତେବେ ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମଭାଗୀ କିପରି ହେବ?

Verse 86

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ସ୍ତୁତି, ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି—ଅବିମୁକ୍ତରେ ବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି, ନମନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

अनादिमदिदं लिंगं स्वयं विश्वेश्वरार्चितम् । काश्यां प्रयत्नतः सेव्यमविमुक्तं विमुक्तये

ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଅନାଦି; ସ୍ୱୟଂ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚିତ। ମୁକ୍ତି ପାଇଁ କାଶୀରେ ଅବିମୁକ୍ତକୁ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 88

संति लिंगान्यनेकानि पुण्येष्वायतनेषु च । आयांति तानि लिंगानि माघीं प्राप्य चतुदर्शीम्

ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ମାଘ ମାସର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଆସିଲେ ସେହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ (ଏଠାକୁ) ଆସନ୍ତି।

Verse 89

कृष्णायां माघभूतायामविमुक्तेश जागरात् । सदा विगतनिद्रस्य योगिनो गतिभाग्भवेत्

ମାଘ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଅବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ କଲେ, ସଦା ନିଦ୍ରାହୀନ ଯୋଗୀ ପରମ ଗତିର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 90

नानायतनलिंगानि चतुर्वर्गप्रदान्यपि । माघकृष्णचतुर्दश्यामविमुक्तमुपासते

ବହୁ ଆୟତନର ଲିଙ୍ଗମାନେ—ଚତୁର୍ବର୍ଗ ଦାନକାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ମାଘ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଅବିମୁକ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 91

किं बिभेति नरो धीरः कृतादघशिलोच्चयात् । अविमुक्तेश लिंगस्य भक्ति वज्रधरो यदि

କୃତ ପାପର ପର୍ବତସଦୃଶ ଢେରକୁ ଧୀର ନର କାହିଁକି ଭୟ କରିବ? ଯଦି ତାଙ୍କର ଅବିମୁକ୍ତେଶ-ଲିଙ୍ଗରେ ବଜ୍ରସମ ଅଟଳ ଭକ୍ତି ଥାଏ।

Verse 92

क्वाविमुक्तं महालिंगं चतुर्वर्गफलोदयम् । क्व पापि पापशैलोऽल्पो यःक्षयेन्नामसंभृतः

ଚତୁର୍ବର୍ଗଫଳୋଦୟ ଅବିମୁକ୍ତର ମହାଲିଙ୍ଗ କେଉଁଠି, ଆଉ ପାପୀର ଅଳ୍ପ ପାପଶୈଳ କେଉଁଠି? ସେ ତ ନାମମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ।

Verse 93

अविमुक्ते महाक्षेत्रे विश्वेशसमधिष्ठिते । यैर्न दृष्टं विमूढास्तेऽविमुक्तं लिंगमुत्तमम्

ବିଶ୍ୱେଶଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଅବିମୁକ୍ତ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେମାନେ ଉତ୍ତମ ଅବିମୁକ୍ତ-ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂଢ।

Verse 94

द्रष्टारमविमुक्तस्य दृष्ट्वा दंडधरो यमः । दूरादेव प्रणमति प्रबद्धकरसंपुटः

ଅବିମୁକ୍ତ ଦର୍ଶନକାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯମ ମଧ୍ୟ ଦୂରରୁ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 95

धन्यं तन्नेत्रनिर्माणं कृतकृत्यौ तु तौ करौ । अविमुक्तेश्वरं येन याभ्यामैक्षिष्ट यः स्पृशेत्

ଧନ୍ୟ ଅଟେ ସେଇ ନୟନର ନିର୍ମାଣ, ଏବଂ କୃତକୃତ୍ୟ ସେଇ ଦୁଇ ହାତ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଯାହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ।

Verse 96

त्रिसंध्यमविमुक्तेशं यो जपेन्नियतः शुचिः । दूरदेशविपन्नोपि काशीमृतफलं लभेत्

ଯେ ନିୟମିତ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଅବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କ ଜପ କରେ, ସେ ଦୂରଦେଶରେ ବିପନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାଶୀମୃତ୍ୟୁର ଫଳ ପାଏ।

Verse 97

अविमुक्तं महालिंगं दृष्ट्वा ग्रामांतरं व्रजेत् । लब्धाशुकार्यसंसिद्धिं क्षेमेण प्रविशेद्गृहम्

ଅବିମୁକ୍ତର ମହାଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କରି ପରେ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଇପାରେ; ସେ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ଲଭି କ୍ଷେମରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।