Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

प्रयत्नेन मया सृष्टा सा सृष्टिस्त्वदनुज्ञया । अवृष्ट्या षष्टिहायिन्या तत्र नष्टाऽप्रजा भुवि

Transliteration

prayatnena mayā sṛṣṭā sā sṛṣṭistvadanujñayā | avṛṣṭyā ṣaṣṭihāyinyā tatra naṣṭā'prajā bhuvi

Translation

ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ପ୍ରୟାସ କରି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଷାଠି ବର୍ଷ ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଜାମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଜଗତ ପ୍ରଜାଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା।

Word by Word

• प्रयत्नेन: by effort
• प्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• मया: by me
• मया: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सृष्टा: created
• सृष्टा: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त (Past passive participle); स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (सृष्टिः इत्यस्य विशेषणम्)

• सा: that
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• सृष्टिः: creation
• सृष्टिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• त्वत्-अनुज्ञया: by your permission
• त्वत्-अनुज्ञया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अनुज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (by your permission)

• अवृष्ट्या: by lack of rain; drought
• अवृष्ट्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अवृष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• षष्टि-हायिन्या: lasting sixty years
• षष्टि-हायिन्या: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक) + हायिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (lasting sixty years)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-क्रियाविशेषणम् (locative adverb: there)

• नष्टा: destroyed; perished
• नष्टा: Kriya (Predicative/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त (Past passive participle); स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; (प्रजा इत्यस्य विशेषणम्)

• प्रजा: subjects; people; progeny
• प्रजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• भुवि: on earth
• भुवि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Brahmā

Visual Art Cues

Scene: Brahmā describes a parched earth: cracked ground, withered trees, empty rivers; the sorrow of a world without subjects is conveyed as he petitions Śiva for a remedy.

Characters & Entities

• Śiva
• Brahmā
• Bhūmi (earth, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation depends on sustaining order (like timely rains); when balance fails, life collapses—prompting appeal to the divine source of restoration.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative is embedded in Kāśī/Avimukta’s theological frame, though the verse describes a cosmic-earthly crisis rather than a local tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it narrates drought and loss of beings.