Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

राजोवाच । पितामह महाप्राज्ञ जनाकीर्णे महीतले । कथं नान्ये च राजानो मां कथं कथ्यते त्वया

Transliteration

rājovāca | pitāmaha mahāprājña janākīrṇe mahītale | kathaṃ nānye ca rājāno māṃ kathaṃ kathyate tvayā

Translation

ରାଜା କହିଲେ— ହେ ପିତାମହ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଲୋକେ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଭରିଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀରେ, ଆପଣ ମୋତେ ମାତ୍ର କାହିଁକି ବିଶେଷ କରି କହୁଛନ୍ତି?

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• पितामह: O Grandfather (Brahmā)
• पितामह: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन

• महाप्राज्ञ: O greatly wise one
• महाप्राज्ञ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: महाप्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; कर्मधारयः — ‘महान् प्राज्ञः’

• जन-आकीर्णे: in (a place) crowded with people
• जन-आकीर्णे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: जन (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/स्त्रीलिङ्गे (अधिकरण-विशेषण), सप्तमी (7), एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषभावः — ‘जनैः/जनस्य आकीर्णे’ (crowded with people)

• महीतले: on the earth’s surface
• महीतले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मही-तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः — ‘महीयाः तलम्’ (surface of the earth)

• कथम्: how
• कथम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• अन्ये: other
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• राजानः: kings
• राजानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (2), एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण

• कथ्यते: is spoken/said
• कथ्यते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कथ् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (passive)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3), एकवचन

Speaker

King Ripuṃjaya (Divodāsa-to-be)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The king, still in añjali, looks up with earnest curiosity toward Brahmā; attendants and a suggestion of a populous earth (janākīrṇa) can be symbolized by distant crowds or cityscape.

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)
• Ripuṃjaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Humility in the face of honor is praised; the worthy leader questions privilege and seeks the reason in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī remains the broader frame; no tirtha is named in this question.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an inquiry within a divine dialogue.