Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

तस्य राज्ञः प्रजास्त्रातुं भूयाच्चैष मनोरथः । मम नाडीद्वयं राज्यं तस्यापि च शतक्रतोः

Transliteration

tasya rājñaḥ prajāstrātuṃ bhūyāccaiṣa manorathaḥ | mama nāḍīdvayaṃ rājyaṃ tasyāpi ca śatakratoḥ

Translation

ସେହି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତାଙ୍କର ଆଉ ଏକ ମନୋରଥ ହେଉ। ମୋର ‘ଦୁଇ ନାଡୀ’ ସ୍ୱରୂପ ରାଜ୍ୟ—ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଓ ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ହେଉ।

Word by Word

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• प्रजाः: subjects/people
• प्रजाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• त्रातुम्: to protect
• त्रातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: त्रा (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्यय (Infinitive), अव्ययभाव (indeclinable infinitive)

• भूयात्: may it be/may there be
• भूयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मनोरथः: wish/desire
• मनोरथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनोरथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• नाडीद्वयम्: a pair of nāḍīs (two channels)
• नाडीद्वयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाडी + द्वय (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: नाड्याः द्वयम्/नाडीनां द्वयम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• राज्यम्: kingdom/rule
• राज्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• शतक्रतोः: of Śatakratu (Indra)
• शतक्रतोः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sage/audience in Kāśī-mahātmya frame (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A blessing is articulated: the king’s wish to protect subjects; symbolic depiction of two nāḍīs as twin luminous channels flanking a central axis, suggesting balanced sovereignty shared with Śatakratu (Indra).

Characters & Entities

• King
• Śatakratu (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The hallmark of righteous sovereignty is protection of subjects; power is legitimate only when aligned with dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within the Kāśī Khaṇḍa’s narration; the immediate focus is dharmic kingship within the sacred account.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; it emphasizes rājadharma—ethical governance and protection.