Sukta 30
Sukta 9.30
Soma Pavamāna
ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପବମାନ ସୂକ୍ତରେ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଛି—ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରାରେ ଛାଣନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ବେଗରେ ବହି, ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଉପାସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ (ବାଚ୍) କୁ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି। ଏହା ସୋମଙ୍କ ଯଜ୍ଞୀୟ ଗତିକୁ ଅନୁସରେ—ବହୁଥିବା ପରିଶୋଧନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତାଙ୍କର କୁଣ୍ଡ/ପାତ୍ରରେ “ଆସନ” ଗ୍ରହଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ମିଠା ସୋମ ଚାପିବାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବଗଣ ଉତ୍ସାହ ଓ ବଳରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
प्र धारा अस्य शुष्मिणो वृथा पवित्रे अक्षरन् । पुनानो वाचमिष्यति ॥
ଏହି ଶୁଷ୍ମୀ (ପରାକ୍ରମୀ)ର ଧାରାମାନେ ପବିତ୍ର (ଛାଣଣି) ମାଧ୍ୟମରେ ନିରୋଧ ବିନା ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ନିଜେ ପୁନାନ (ଶୁଦ୍ଧ) ହେଉଥିବାବେଳେ ବାଚ (ପ୍ରେରିତ ବାଣୀ)କୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କରି ଗତିରେ ଆଣେ।
Mantra 2
इन्दुर्हियानः सोतृभिर्मृज्यमानः कनिक्रदत् । इयर्ति वग्नुमिन्द्रियम् ॥
ଇନ୍ଦୁ, ଦ୍ରୁତ ଧାବମାନ, ସୋତୃଭିଃ (ରସ ପିଡ଼ୁଥିବାମାନେ) ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧିତ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କରେ; ସେ ଅନ୍ତର୍ଭାବର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ଶକ୍ତିର ସକ୍ରିୟ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ।
Mantra 3
आ नः शुष्मं नृषाह्यं वीरवन्तं पुरुस्पृहम् । पवस्व सोम धारया ॥
ହେ ସୋମ, ତୋର ଧାରାରେ ଆମ ପାଖକୁ ପ୍ରବାହିତ ହେ; ନରମାନଙ୍କ ପ୍ରତିରୋଧକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ଶୁଷ୍ମ—ବୀରବନ୍ତ, ବହୁସ୍ପୃହ—ଆମକୁ ଦେ, ଯେପରି ଆମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବିଜୟୀ ଶକ୍ତିରେ ସଜ୍ଜିତ ହେଉ।
Mantra 4
प्र सोमो अति धारया पवमानो असिष्यदत् । अभि द्रोणान्यासदम् ॥
ପବମାନ ସୋମ ନିଜ ଧାରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଆଗକୁ ଉତ୍ସର୍ଗିତ ହୁଏ; ସେ ଦ୍ରୋଣମାନଙ୍କ (ବାଟ/କୁଣ୍ଡ) ପ୍ରତି ଅଭିମୁଖ ହୋଇ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରେ—ଆମ ଭିତରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାତ୍ରମାନେରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆନନ୍ଦକୁ ସ୍ଥାପିତ କରେ।
Mantra 5
अप्सु त्वा मधुमत्तमं हरिं हिन्वन्त्यद्रिभिः । इन्दविन्द्राय पीतये ॥
ଅପ୍ସୁ—ପବିତ୍ର ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ତୁମକୁ, ହେ ଅତି ମଧୁମୟ ହରି (ତାମ୍ର-ପ୍ରଭାମୟ), ଅଦ୍ରିଭିଃ ପିଷଣ-ଶିଳାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ କରନ୍ତି; ହେ ଇନ୍ଦୁ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାନାର୍ଥେ—ସେ ପିଇ ବିଜୟୀ ବଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ—ବୋଲି।
Mantra 6
सुनोता मधुमत्तमं सोममिन्द्राय वज्रिणे । चारुं शर्धाय मत्सरम् ॥
ସୁନୋତା—ପିଷ—ବଜ୍ରଧାରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ମଧୁମୟ ସୋମକୁ; ଏବଂ ଶର୍ଧ (ସମୂହ-ଶକ୍ତି) ପାଇଁ ଚାରୁ ମତ୍ସରକୁ—ସୁନ୍ଦର ଉଲ୍ଲାସ-ମଦକୁ—ପିଷ।
Inside Sukta 30
How it unfolds
- Where it opens
Soma’s mighty streams begin to flow freely through the filter, and purification is linked to the stirring of inspired speech.
- Development
The hymn tracks Soma’s forward surge—his clarified movement and purposeful advance from flowing current to prepared receptacles.
- Climax
Soma, fully purifying, presses beyond the stream and takes his seat in the vats—read as the stabilization of clarified delight/power.
- Where it settles
A direct ritual charge: press the most honey-rich Soma for Indra, so the gathered powers attain beautiful exhilaration.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is the pressed and living draught that “purifies itself” as it streams through the woolen filter (pavitra), shining, swift, and exhilarating; it stimulates vāc (inspired utterance) and becomes the delight offered to the gods.
- Cosmic functionMediator of vitality and sacred exhilaration: Soma quickens Indra’s might for victory, sustains divine order through sacrifice, and links earthly pressing to heavenly refreshment.
- Inner significanceThe purified Soma symbolizes clarified consciousness—when the inner ‘juice’ is filtered of turbulence, it releases inspired word, joy, and concentrated power for right action.
Famous verses
punāno vācam iṣyati
abhi droṇāny āsadam
madhumattamaṃ somam indrāya vajriṇe
Attributes of the deity
- Purifying (pavamāna)
- Swift-flowing in streams (dhārāḥ)
- Clarifying through the filter (pavitra)
- Inspiring speech (vāc)
- Exhilarating/rapturous (matsara)
- Strength-giving to Indra (vajrin)
Also by this seer
- Part of the Soma Pavamāna corpus (Rigveda Maṇḍala 9), a collection centered on the ritual pressing, filtering, and offering of Soma.
The rite, step by step
- Press the Soma (savana) to release the juice.
- Filter it through the pavitra (wool/strainer) as it flows in streams.
- Collect and ‘seat’ the clarified Soma in vessels/vats (droṇa-kalaśa).
- Offer the refined Soma into the rite for Indra and the divine host, accompanied by chant/recitation.
- Invite exhilaration and strength—inner inspiration (vāc) and outer victory/firmness.
Offerings
- Pressed Soma juice
- Clarified Soma collected in vats (droṇa)
- Accompanying oblations as per Soma rite (supporting offerings)
Frequently Asked Questions
It celebrates Soma as he is purified through the filter, becomes clarified in the vats, and is then pressed as the sweetest offering—especially for Indra—to bring strength and inspired speech.
Because purified Soma is seen as awakening inner inspiration: as the offering becomes clear, the worshipper’s mind and speech become clear and powerful for prayer and insight.
The deity praised is Soma in his purifying form (Pavamāna), but the final verse highlights that the refined Soma is pressed for Indra, the thunderbolt-bearer, to empower him and the divine host.
Ask anything about Sukta 30 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
