Rig Veda 6.32.5: Mandala 6, Sukta 32, Mantra 5

Sukta 6.32

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स सर्गेण शवसा तक्तो अत्यैरप इन्द्रो दक्षिणतस्तुराषाट् । इत्था सृजाना अनपावृदर्थं दिवेदिवे विविषुरप्रमृष्यम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 6.32.5

Transliteration

sa sargeṇa śavasā takto atyaiḥ apaḥ indro dakṣiṇatas turāṣāṭ | itthā sṛjānā anapa-vṛd arthaṃ dive-dive viviṣur apra-mṛṣyam ||

Translation

ଏଭଳି, ସର୍ଗ (ଉଛ୍ୱାସ/ଉଦ୍‌ଗମ) ଓ ଶବସ (ବଳ)ରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ତୁରାଷାଟ୍ (ଅଜେୟ ବିଜୟୀ) ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଅତି (ବେଗବାନ) ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଜଳମାନଙ୍କୁ ଜିତି ମୁକ୍ତ କଲେ। ଏଭଳି ସୃଜନ କରି, ପଛକୁ ନ ଫେରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ଦିନେଦିନେ ସେମାନେ ଅପ୍ରମୃଷ୍ୟ (ଅଲଂଘ୍ୟ, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ) ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତାହାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କଲେ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• स: he (that one)
• स: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: स (सर्वनाम-प्रातिपदिक) तत्-श्रुति

• सर्गेण: with a surge/impulse, with a discharge
• सर्गेण: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सर्ग (प्रातिपदिक; √सृज् ‘to send forth, create’)

• शवसा: with might, by strength
• शवसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• तक्तः: fashioned, prepared, made ready
• तक्तः: Kartā
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √तक्ष् (धातु) → तक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अत्यैः: with crossings/overcomings; with assaults
• अत्यैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अत्य (प्रातिपदिक)

• अपः: the waters
• अपः: Karma
• Type: Noun
• Root: अप्/आप् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun (Proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• दक्षिणतः: from the right; rightward
• दक्षिणतः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित/अव्ययीभाव) रूप

• तुराषाट्: the swift-overpowering conqueror
• तुराषाट्: Kartā
• Type: Adjective (epithet) / Noun
• Root: तुराषाट् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/उपपद-समासः: तुर ‘swift/overpowering’ + षाट् ‘conqueror/overcomer’)

• इत्था: thus, in this manner
• इत्था: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: इत्था (अव्यय)

• सृजानाः: creating, sending forth
• सृजानाः: Kartā
• Type: Participle
• Root: √सृज् (धातु) → सृजान (वर्तमान-कृदन्त; शतृ/शानच्)

• अनपावृत्: not turned back, not repelled
• अनपावृत्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अन-अप-आ-√वृत् (धातु) → अपावृत् (कृदन्त) with negation

• अर्थम्: aim, purpose, object
• अर्थम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)

• दिवे: for the day; on the day
• दिवे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक; ‘day/sky’)

• दिवे: for the day
• दिवे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक)

• विविषुः: they have striven/pursued; they sought
• विविषुः: Kartā
• Type: Verb
• Root: √विष्/√विश् (धातु; ‘to be active/strive, pursue’) → विविषु (परिपूर्ण/इच्छार्थ-रूप)

• अप्रमृष्यम्: untouchable, unassailable, not to be harmed
• अप्रमृष्यम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अ-प्र-√मृश् (धातु ‘to touch, handle, injure’) → प्रमृष्य (कृदन्त) with negation