Sukta 9
Sukta 5.9
Vasiṣṭha (probable for 5.9)
Agni (Jātavedas)
Gāyatrī/Anuṣṭubh-like short meter (uncertain from single verse; requires scan of full hymn 5.9)
ଏହି ସୂକ୍ତରେ ଜାତବେଦସ୍ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ—ସର୍ବଜ୍ଞ ଅଗ୍ନି, ଯିଏ ଆହୁତି গ্ৰହଣ କରି ମାନବ ଯଜ୍ଞପଥ ଅନୁସରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉପକାରୀ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଧନଦାୟକ ଶକ୍ତିର ସ୍ତୁତି ହୋଇଛି, ସହିତେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ କଠିନ ଏବଂ ଭସ୍ମକାରୀ ଶକ୍ତି ଥିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରାଯାଇଛି। ପ୍ରାର୍ଥନାର ଶେଷରେ ସଂଘର୍ଷରେ ବିଜୟୀ ସମୃଦ୍ଧି, ବୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
त्वामग्ने हविष्मन्तो देवं मर्तास ईळते । मन्ये त्वा जातवेदसं स हव्या वक्ष्यानुषक् ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ହବିଷ୍ଧାରୀ ମର୍ତ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ—ଦେବଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତିରେ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାତବେଦସ ବୋଲି ମନେ କରେ; ତେଣୁ ମାନବପଥକୁ ଅନୁସରି, ପୁନଃପୁନଃ ଓ ନିରନ୍ତର, ଆମ ହବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବହନ କର।
Mantra 2
अग्निर्होता दास्वतः क्षयस्य वृक्तबर्हिषः । सं यज्ञासश्चरन्ति यं सं वाजासः श्रवस्यवः ॥
ଅଗ୍ନି ଦାତାଙ୍କ ନିବାସର ହୋତୃ; ସେଠାରେ ବର୍ହିସ୍ (ପବିତ୍ର ଆସନ) ସୁସଜ୍ଜିତ। ଯାହାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ଗତି ସଙ୍ଗମ ହୁଏ, ଏବଂ ଶ୍ରବସ୍ (ଯଶ) ଆକାଂକ୍ଷୀ ବାଜ (ବଳ-ସମୃଦ୍ଧି) ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କ ପାଖକୁ ସଙ୍ଗମ ହୁଏ—ସେଇ ଅଗ୍ନି।
Mantra 3
उत स्म यं शिशुं यथा नवं जनिष्टारणी । धर्तारं मानुषीणां विशामग्निं स्वध्वरम् ॥
ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ, ଯେପରି ଦୁଇ ଅରଣୀ ନବଜାତ ଶିଶୁ ପରି ଯାହାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି—ସେଇ ଅଗ୍ନି, ମାନବ ବିଶମାନଙ୍କ (ସମୁଦାୟମାନଙ୍କ) ଧାରକ; ତାଙ୍କୁ ସୁଧ୍ୱର (ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ) ରୂପେ ସେମାନେ ଯଥାବିଧି କ୍ରିୟା ପାଇଁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantra 4
उत स्म दुर्गृभीयसे पुत्रो न ह्वार्याणाम् । पुरू यो दग्धासि वनाग्ने पशुर्न यवसे ॥
ତଥାପି ତୁମେ ଧରିବାକୁ ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ୟ—ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁତ୍ର ପରି। ହେ ବନାଗ୍ନି ଅଗ୍ନେ, ତୁମେ ଅନେକ ବନକୁ ଦହ କର; ଚରଣ ପାଇଁ ଛାଡ଼ା ପଶୁ ପରି। (ଭାବ) ଯେ ଶକ୍ତିକୁ ସଂୟମରେ ଧାରଣ କରିବା ଦରକାର, ସେ ଠିକ୍ଭାବେ ଧରା ନହେଲେ ଭକ୍ଷକ ବଳ ହୋଇଯାଏ।
Mantra 5
अध स्म यस्यार्चयः सम्यक्संयन्ति धूमिनः । यदीमह त्रितो दिव्युप ध्मातेव धमति शिशीते ध्मातरी यथा ॥
ତାପରେ ନିଶ୍ଚୟ, ଯାହାର ଧୂମ-ଭରା ଜ୍ୱାଳାମାନେ ସମ୍ୟକ୍ କ୍ରମରେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ନିୟମିତ ହୁଅନ୍ତି—ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ—ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ତ୍ରିତ ଧମଣିକାର ପରି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଙ୍କେ; ଏବଂ ଧମଣି ଦେଇ ମାଜି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବା ପରି ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କରେ, ଦୀପ୍ତ କରେ। (ଭାବ) ଅନ୍ତର୍ଅଗ୍ନି ଉଚ୍ଚ ପ୍ରେରଣାରେ ଅଧିକ ତୀବ୍ର ହୁଏ।
Mantra 6
तवाहमग्न ऊतिभिर्मित्रस्य च प्रशस्तिभिः । द्वेषोयुतो न दुरिता तुर्याम मर्त्यानाम् ॥
ହେ ଅଗ୍ନେ, ତୁମ ଊତିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ମିତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଶସ୍ତିଭରା (ସମନ୍ୱୟକାରୀ) ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଆଧାରିତ ହୋଇ, ଦ୍ୱେଷର ଯୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମର୍ତ୍ୟ-ସ୍ୱଭାବକୁ ଘେରିଥିବା ଦୁର୍ଗମ ଦୁରିତ-ପାରାବାରମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଉ।
Mantra 7
तं नो अग्ने अभी नरो रयिं सहस्व आ भर । स क्षेपयत्स पोषयद्भुवद्वाजस्य सातय उतैधि पृत्सु नो वृधे ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ସେଇ ରୟି—ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଧନ—ଆମ ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ବିଜୟୀ ବଳ ସହ ଏଠାକୁ ଆଣିଦିଅ। ସେ ଶତ୍ରୁ-ବିପକ୍ଷକୁ ପତନ କରାଉ, ଆମ ବୃଦ୍ଧିକୁ ପୋଷଣ କରୁ; ବଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଲାଭର ବିଜୟ ହେଉ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧମାନେ ଆମ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇ ରୁହୁ।
Inside Sukta 9
How it unfolds
- Where it opens
Mortals approach Agni with offerings, praising him as the divine Jātavedas who knows the right way and bears the havis.
- Development
Agni’s dual aspect is unfolded: indispensable guide and bearer of sacrifice, yet difficult to grasp and capable of vast burning when not mastered.
- Climax
The hymn turns from description to direct petition—Agni is asked to bring decisive, victorious wealth that overthrows opposition and fosters increase.
- Where it settles
It closes with a settled prayer for sustained growth and strength in conflicts, affirming Agni as the community’s enduring support.
The deity: Agni
- In the VedaAgni is the deva kindled by mortals, the bright messenger who eats the oblation and conveys it to the gods; as Jātavedas he ‘knows all births’—origins, creatures, and the right order of sacrifice.
- Cosmic functionMediator between human and divine realms; transformer of offerings into divine nourishment; upholder of ṛta through correctly tended fire, and purifier who burns away impurity while sustaining life through heat and light.
- Inner significanceThe awakened will and discerning intelligence that can uplift when disciplined (yajña, tapas) or become destructive when uncontrolled—mirroring the moral demand to ‘hold’ power rightly.
The seer
- VasiṣṭhaVasiṣṭha gotra; one of the Saptarṣi, associated with the Vasiṣṭha clan (Maitrāvaruṇa lineage in later tradition) · Foremost seer-priest of the Rig Veda’s 7th Maṇḍala, famed for brahmanical power, kingship counsel, and hymns that establish Agni as the disciplined ritual mediator; central figure in Vedic and Itihāsa traditions.
Famous verses
jātavedasaṃ … havyā vakṣy ānuṣak
उत स्म दुर्गृभीयसे पुत्रो न ह्वार्याणाम् । पुरू यो दग्धासि वनाग्ने पशुर्न यवसे ॥rayiṃ sahasva ā bhara
Attributes of the deity
- Messenger (dūta) and carrier of offerings (havyavāhana)
- Jātavedas: all-knowing of births/origins
- Purifier and transformer
- Ambivalent power: protective hearth-fire and consuming wildfire
- Bestower of wealth, victory, and increase
- Embodiment of ritual order (ṛta) when properly kindled
Also by this seer
- Primary attribution of Rig Veda Maṇḍala 7 (many sūktas to Agni, Indra, Varuṇa-Mitra, etc.)
- Key contributor to Vedic priestly tradition (hotṛ/brahman ideal) reflected in later Brāhmaṇa and epic memory
- Associated in tradition with hymns of protection, kingship, and the sanctification of ritual speech (vāc)
The rite, step by step
- Prepare the altar/hearth and kindle Agni with kindling (samidh), establishing a steady flame.
- Invoke Agni as deva and Jātavedas, requesting him to ‘carry the oblations continually’ (ānuṣak).
- Offer clarified butter and selected oblations into the fire with recitation of the verses.
- Maintain disciplined tending of the fire—acknowledging Agni’s ‘hard to seize’ nature and avoiding negligence.
- Conclude with a petition for rayi (substance/wealth), poṣa (increase), and victory in contests (pṛtsu).
Offerings
- Ghee (ājya)
- Kindling sticks (samidh)
- Grain/oblations (havis) as appropriate to the rite
Frequently Asked Questions
Agni, especially as Jātavedas—the fire-god who knows all origins and carries human offerings to the gods.
It points to Agni’s double nature: when tended with discipline he protects and blesses, but when uncontrolled he becomes a consuming force like wildfire.
It asks for rayi (substantial well-being/wealth), poṣa (growth and increase), the defeat of obstacles, and strength for success in conflicts.
Ask anything about Sukta 9 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
