Sukta 12
Sukta 5.12
Vasiṣṭha (traditional attribution for RV 5.12)
Agni
Triṣṭubh
ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ସୂକ୍ତରେ ଋଷି ନିଜର “ସୁପରିଶୋଧିତ” ବାଣୀକୁ ଆହୁତି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି। ସେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ବିଶାଳ, ଋତ-ବାହକ ବୃଷଭ (ବୃଷନ୍) ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଯିଏ ଯଜ୍ଞରେ ଋତକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସୂକ୍ତଟି ପ୍ରଶ୍ନ କରେ—ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ କିଏ ବାନ୍ଧେ, ଅସତ୍ୟରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଭାଗକୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରେ, ଏବଂ “ବାକ୍/ଶବ୍ଦ”କୁ କିଏ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖେ—ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଲା ଯେ ଠିକ୍ ନିୟମିତ ଯଜ୍ଞ, ସଂଯମିତ ବାଣୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ପାଳନ ମିଶି ଉପାସକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଜୟ ଓ ସ୍ଥିର ନିବାସ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
प्राग्नये बृहते यज्ञियाय ऋतस्य वृष्णे असुराय मन्म । घृतं न यज्ञ आस्ये सुपूतं गिरं भरे वृषभाय प्रतीचीम् ॥
ବିଶାଳ, ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପାଖକୁ ମୁଁ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛି—ଋତର ବୃଷଭ, ଅସୁର (ଦିବ୍ୟ ଅଧିପତ୍ୟ) ସ୍ୱାମୀ—ମୋର ମନ୍ମକୁ ଅର୍ପଣ କରୁଛି। ଯଜ୍ଞର ମୁଖରେ ଘୃତ ଯେପରି ସୁପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେପରି ବୃଷଭ-ଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇ ମୁଁ ସୁଶୁଦ୍ଧ ବାଣୀ ବହନ କରୁଛି।
Mantra 2
ऋतं चिकित्व ऋतमिच्चिकिद्ध्यृतस्य धारा अनु तृन्धि पूर्वीः । नाहं यातुं सहसा न द्वयेन ऋतं सपाम्यरुषस्य वृष्णः ॥
ହେ ଋତ-ଜ୍ଞ, ଋତକୁ ଜାଣ; ନିଶ୍ଚୟ ଋତକୁ ହିଁ ଜାଣ। ଋତର ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ଧାରାମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି ତୁମ ପଥ କାଟ। ମୁଁ ତାହାକୁ ବଳଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚି ପାରେନି, ନ ଦ୍ୱୈତ/ବିଭକ୍ତ ଉପାୟରେ; ଅରୁଷ (ରୁଦ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ବୃଷଭ—ଅଗ୍ନିର ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତି—ତାହାର ଋତକୁ ଅନୁସରି ମୁଁ ତାହାକୁ ଲାଭ କରେ।
Mantra 3
कया नो अग्न ऋतयन्नृतेन भुवो नवेदा उचथस्य नव्यः । वेदा मे देव ऋतुपा ऋतूनां नाहं पतिं सनितुरस्य रायः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, କେଉଁ ପଥରେ—ଋତ ଦ୍ୱାରା ଋତରେ ଗତି କରି—ତୁମେ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ତୁତିର ସଦା-ନବ ୱେଦା (ଜ୍ଞାତା) ହେବ? ଦେବ, ଋତୁପା (ଋତୁମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ), ମୋ ପାଇଁ ଋତୁମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ସିଦ୍ଧି-ଧନ (ରାୟଃ)ର ସ୍ୱାମୀ ସନିତାକୁ ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲାଭ କରିନାହିଁ।
Mantra 4
के ते अग्ने रिपवे बन्धनासः के पायवः सनिषन्त द्युमन्तः । के धासिमग्ने अनृतस्य पान्ति क आसतो वचसः सन्ति गोपाः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁକୁ ବନ୍ଧନରେ କିଏ ବାନ୍ଧେ? ଜୟ ଲାଭ କରୁଥିବା ସେଇ ଦ୍ୟୁମନ୍ତ ପାୟବଃ (ରକ୍ଷକ) କିଏ? ହେ ଅଗ୍ନି, ଅନୃତ (ଅସତ୍ୟ) ଠାରୁ ତୁମ ଧାସି (ଭାଗ/ହିସ୍ସା)କୁ କିଏ ରକ୍ଷା କରେ? ବଚନର ଗୋପାଃ (ରକ୍ଷକ/ଗୋପାଳ) କିଏ, ଯେ ତାହାକୁ ଅସତ୍ୟରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି?
Mantra 5
सखायस्ते विषुणा अग्न एते शिवासः सन्तो अशिवा अभूवन् । अधूर्षत स्वयमेते वचोभिॠजूयते वृजिनानि ब्रुवन्तः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୋର ଏହି ସଖାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ହୋଇ ଦୂରେ ହେଲେ; ଶିବ (ମୈତ୍ରୀମୟ) ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅଶିବ (ଅମୈତ୍ରୀ) ହୋଇଗଲେ। ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ନିଜ ବଚନ ସହ ଧାଇ ଆସି, ସିଧା ପଥେ ଯାଉଥିବା ଜଣଙ୍କୁ ବାଙ୍କାପଣ (ବୃଜିନ) କହୁଥିଲେ।
Mantra 6
यस्ते अग्ने नमसा यज्ञमीट्ट ऋतं स पात्यरुषस्य वृष्णः । तस्य क्षयः पृथुरा साधुरेतु प्रसर्स्राणस्य नहुषस्य शेषः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଯେ କେହି ନମସ୍କାର ସହ ଋତ ଉପରେ ନିର୍ମିତ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଲିତ କରି ସେବା କରେ—ତାକୁ ଅରୁଷ (ଲାଲ-ତେଜସ୍ବୀ), ବୃଷଣ (ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତି) ରକ୍ଷା କରେ। ତାହା ପାଇଁ ବିଶାଳ ଓ ସ୍ଥିର ନିବାସ (କ୍ଷୟ) ଆସୁ; ସଦା ଚାପ ଦେଇ ଆଗେ ବଢୁଥିବା ମାନବ-ଅନ୍ୱେଷକ ନହୁଷର ଧର୍ମ୍ୟ ଶେଷ (ଯୋଗ୍ୟ ଅବଶେଷ/ଫଳ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉ।
Frequently Asked Questions
It teaches that when the sacrifice is done in harmony with Ṛta (truth-order) and with purified speech and reverence, Agni protects the worshipper, restrains hostile forces, and grants stable well-being.
In Vedic thought, speech is powerful and must be kept truthful and ritually pure. The hymn asks for protectors who keep the mantra and Agni’s share safe from anṛta—falsehood, confusion, and disorder.
It can be recited at the lighting of a sacred fire (or lamp) with a small ghee offering, focusing on truthful intention, careful speech, and asking for inner protection and steadiness in daily life.
Ask anything about Sukta 12 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
