Sukta 11
Sukta 5.11
Agni
ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂକ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ ଜନରକ୍ଷକ ଏବଂ ଭାରତମାନଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ପଥରେ ନେଇଯାଉଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁରୋହିତ-ଶକ୍ତି ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ସାର୍ବଭୌମ ଉପସ୍ଥିତି—“ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ”—ଉପରେ ଜୋର ଦିଆଯାଇଛି; ସେ ଦିବ୍ୟ ଦୂତ ଓ ହବିବାହକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ମଥନ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଉଦ୍ଘାଟିତ କରି ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ତାଙ୍କୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Mantras
Mantra 1
जनस्य गोपा अजनिष्ट जागृविरग्निः सुदक्षः सुविताय नव्यसे । घृतप्रतीको बृहता दिविस्पृशा द्युमद्वि भाति भरतेभ्यः शुचिः ॥
ଜନସ୍ୟ ଗୋପା (ଲୋକର ରକ୍ଷକ) ଜନ୍ମିଛି—ଅଗ୍ନି, ଜାଗୃତ, ସୁଦକ୍ଷ (ସୁନିପୁଣ)—ନବ୍ୟ ସୁବିତାୟ (ସୁ-ମାର୍ଗନେତୃତ୍ୱ) ପାଇଁ। ଘୃତପ୍ରତୀକ (ଘୃତ-ତେଜମୟ ମୁଖବାନ), ବୃହତ, ଦ୍ୟୌକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା, ସେ ଦ୍ୟୁମତ୍ (ପ୍ରକାଶମାନ) ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ—ଭରତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଚି (ପବିତ୍ର) ରୂପେ।
Mantra 2
यज्ञस्य केतुं प्रथमं पुरोहितमग्निं नरस्त्रिषधस्थे समीधिरे । इन्द्रेण देवैः सरथं स बर्हिषि सीदन्नि होता यजथाय सुक्रतुः ॥
ଯଜ୍ଞର କେତୁ—ପ୍ରଥମ ଚିହ୍ନ ଓ ଅଗ୍ରଣୀ—ଏମିତି ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ନରମାନେ ତ୍ରିଷଧସ୍ଥେ (ତ୍ରି-ଆସନ ଲୋକମାନେ) ସମିଧିତ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ରଥରେ ସହଯାତ୍ରୀ ହୋଇ ସେ ବର୍ହିଷି (ପବିତ୍ର ଆସନ) ଉପରେ ବସନ୍ତି; ହୋତା ରୂପେ ଯଜଥାୟ (ଅର୍ପଣକର୍ମ ପାଇଁ) ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି—ଶୁକ୍ରତୁ, ଦୀପ୍ତ ସଙ୍କଳ୍ପବାନ।
Mantra 3
असम्मृष्टो जायसे मात्रोः शुचिर्मन्द्रः कविरुदतिष्ठो विवस्वतः । घृतेन त्वावर्धयन्नग्न आहुत धूमस्ते केतुरभवद्दिवि श्रितः ॥
ଅସମ୍ମୃଷ୍ଟ—ଅମିଶ୍ରିତ ଓ ନିର୍ମଳ—ତୁମେ ମାତାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛ, ଶୁଚି; ମନ୍ଦ୍ର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପ୍ରେରକ, ଏବଂ କବି। ବିବସ୍ୱତଠାରୁ ତୁମେ ଉଦିତ ହୁଅ। ଘୃତରେ ତୁମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରି, ହେ ଅଗ୍ନି, ଆହୁତି ଦିଆଗଲେ ତୁମ ଧୂମ ହିଁ ତୁମ କେତୁ ହୁଏ—ଦିବି ଶ୍ରିତ, ଆକାଶରେ ସ୍ଥାପିତ।
Mantra 4
अग्निर्नो यज्ञमुप वेतु साधुयाग्निं नरो वि भरन्ते गृहेगृहे । अग्निर्दूतो अभवद्धव्यवाहनोऽग्निं वृणाना वृणते कविक्रतुम् ॥
ଅଗ୍ନି ସଦୁପଥରେ ଆସି ଆମ ଯଜ୍ଞକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉନ୍ତୁ। ନରମାନେ ଘରେଘରେ ଅଗ୍ନିକୁ ବହନ କରନ୍ତି। ଅଗ୍ନି ଦୂତ ହୋଇଛନ୍ତି, ହବ୍ୟବାହନ—ଆହୁତିର ବାହକ; ଅଗ୍ନିକୁ ବରଣ କରି ସେମାନେ କବିକ୍ରତୁକୁ ବରଣ କରନ୍ତି—କର୍ମ ଜାଣୁଥିବା କବିସଦୃଶ କ୍ରିୟା-ବୁଦ୍ଧିକୁ।
Mantra 5
तुभ्येदमग्ने मधुमत्तमं वचस्तुभ्यं मनीषा इयमस्तु शं हृदे । त्वां गिरः सिन्धुमिवावनीर्महीरा पृणन्ति शवसा वर्धयन्ति च ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମଧୁର ବଚନ; ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ମନୀଷା ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଉ। ଯେପରି ମହାନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସ୍ତୁତିଗୀତମାନେ ତୁମକୁ ପୂରଣ କରନ୍ତି; ଆତ୍ମବଳରେ ସେମାନେ ତୁମକୁ ବଢ଼ାନ୍ତି ଓ ବିକାଶ କରନ୍ତି।
Mantra 6
त्वामग्ने अङ्गिरसो गुहा हितमन्वविन्दञ्छिश्रियाणं वनेवने । स जायसे मथ्यमानः सहो महत्त्वामाहुः सहसस्पुत्रमङ्गिरः ॥
ହେ ଅଗ୍ନି, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ତୁମକୁ ଗୁହାରେ ନିହିତ—ଗୁପ୍ତ—ଥିବାବେଳେ ଖୋଜି ପାଇଲେ; ବନେବନେ ଆଶ୍ରିତ ଥିବା ତୁମକୁ। ତୁମେ ମଥନରୁ ଜନ୍ମ ନେଉ—ମହା ସହୋବଳସ୍ୱରୂପ; ହେ ଅଙ୍ଗିରସ, ଲୋକେ ତୁମକୁ ‘ସହସର ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କହନ୍ତି।
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the community’s protector and the guiding power of the sacrifice—radiant, wakeful, and skilled—who carries offerings to the gods and leads people on the right path.
Because fire is both a household reality and a sacred presence: Agni is invoked wherever the domestic fire is tended, making everyday life and ritual part of one sacred order.
It means Agni embodies a seer-like intelligence and effective will—the power to know the right way to act and to make the sacrifice succeed.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.