
Sukta 4.50
Vāmadeva Gautama (traditional for Mandala 4; hymn 4.50 addressed to Bṛhaspati)
Bṛhaspati
Tr̥ṣṭubh (likely; confirmable from full hymn prosody)
ଋଗ୍ବେଦ ୪.୫୦ ହେଉଛି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରିଥିବା ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଛନ୍ଦର ସୂକ୍ତ। ପବିତ୍ର ବାଣୀ ଓ ପୁରୋହିତ-ଶକ୍ତିର ଅଧିପତି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ସମୁଦାୟର “ଭିତ୍ତି/ଆଧାର”ର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକ୍ରମଣ ଓ ବାଧା-ବିଘ୍ନକୁ ଜୟ କରୁଥିବା ଶକ୍ତି ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି। ସୂକ୍ତଟି ତାଙ୍କର ବିଜୟୀ ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ଋତ (ଠିକ୍ ନିୟମ/ଶୃଙ୍ଖଳା)ର ଜନନୀ-ଗର୍ଭକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଏକାସାଥି ଆହ୍ୱାନ କରି ବୃଦ୍ଧି, ସୁବୁଦ୍ଧିମୟ ନେତୃତ୍ୱ, ଓ ବିପତ୍ତି-ବାଧାକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରେ।
Mantra 2
धुनेतयः सुप्रकेतं मदन्तो बृहस्पते अभि ये नस्ततस्रे । पृषन्तं सृप्रमदब्धमूर्वं बृहस्पते रक्षतादस्य योनिम् ॥
ହେ ବୃହସ୍ପତେ, କମ୍ପିତ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ ଆମ ଉପରେ ଧାଉଛନ୍ତି—ସୁପ୍ରକେତ ଅନ୍ତର୍ଜ୍ୟୋତି-ମାର୍ଗର ବିରୋଧରେ—ତୁମେ ଅଦବ୍ଧ, ଦୃଢ଼ ଓ ବିଶାଳ ଆଧାରକୁ ରକ୍ଷା କର; ଏବଂ ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ତାହାର ରୂପ-ଗର୍ଭ ‘ୟୋନି’କୁ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖ।
Mantra 3
बृहस्पते या परमा परावदत आ त ऋतस्पृशो नि षेदुः । तुभ्यं खाता अवता अद्रिदुग्धा मध्वः श्चोतन्त्यभितो विरप्शम् ॥
ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ସେଇ ପରମ ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରୁ ଋତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବାମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସି ନିଷାଦିତ ହେଲେ। ତୁମ ପାଇଁ ଖୋଦାଯାଇଥିବା କୂପମାନେ—ଅଦ୍ରି (ପିଷଣ ପଥର) ଦ୍ୱାରା ଦୋହିତ—ମଧୁମୟ ଆନନ୍ଦକୁ ସବୁଦିଗରୁ ବିଶାଳ ବିରପ୍ଶ (ବ୍ୟାପକ କର୍ମ-ଚେତନା) ମଧ୍ୟରେ ଝରାଇଦିଅନ୍ତି।
Mantra 4
बृहस्पतिः प्रथमं जायमानो महो ज्योतिषः परमे व्योमन् । सप्तास्यस्तुविजातो रवेण वि सप्तरश्मिरधमत्तमांसि ॥
ବୃହସ୍ପତି ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମହା ଜ୍ୟୋତିର ପରମ ବ୍ୟୋମରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ସପ୍ତାସ୍ୟ (ସାତମୁଖୀ), ମହାବଳେ ଜାତ—ନିଜ ନାଦରେ, ସପ୍ତରଶ୍ମି (ସାତକିରଣୀ) ହୋଇ, ଅନ୍ଧକାରମାନଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ କରି ଦୂର କଲେ।
Mantra 5
स सुष्टुभा स ऋक्वता गणेन वलं रुरोज फलिगं रवेण । बृहस्पतिरुस्रिया हव्यसूदः कनिक्रदद्वावशतीरुदाजत् ॥
ସେ ସୁଷ୍ଟୁଭ ସ୍ତୁତି ଓ ଋଷିଗଣ ସହିତ, ନିଜ ନାଦରେ ବଲ—ଆବରଣକାରୀ ଗୁହା—କୁ ଭାଙ୍ଗି ଖୋଲିଦେଲେ। ହବ୍ୟସୂଦ, ଉସ୍ରିୟା-ସମ୍ବନ୍ଧୀ ବୃହସ୍ପତି ଗୋନାଦ କରି, ଲୁଚିଥିବା ଦୀପ୍ତ ଗାଈମାନଙ୍କୁ—ଜ୍ଞାନର କିରଣମାନଙ୍କୁ—ଉପରକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
Mantra 6
एवा पित्रे विश्वदेवाय वृष्णे यज्ञैर्विधेम नमसा हविर्भिः । बृहस्पते सुप्रजा वीरवन्तो वयं स्याम पतयो रयीणाम् ॥
ଏଭଳି ପିତା—ବିଶ୍ୱଦେବ, ବୃଷ୍ଣ (ବଳବାନ)ଙ୍କୁ ଆମେ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା, ନମସ୍କାରଦ୍ୱାରା ଏବଂ ହବିର୍ଭିଃ (ଆହୁତି) ଦ୍ୱାରା ସେବା କରିବା। ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ଆମେ ସୁପ୍ରଜା, ବୀରବଳବନ୍ତ ଏବଂ ରୟି (ସମୃଦ୍ଧି)ର ସ୍ୱାମୀ ହେବା।
Mantra 7
स इद्राजा प्रतिजन्यानि विश्वा शुष्मेण तस्थावभि वीर्येण । बृहस्पतिं यः सुभृतं बिभर्ति वल्गूयति वन्दते पूर्वभाजम् ॥
ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ରାଜା ହୁଏ: ଶୁଷ୍ମ (ଆନ୍ତରିକ ତେଜ) ଓ ବୀର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ବିରୋଧୀ ଜନ୍ମ ଓ ଦାବିଦାରଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହେ। ଯେ ନିଜ ଭିତରେ ସୁଭୃତ (ସୁସ୍ଥିର) ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ ଏବଂ ପୁରାତନ ପୂର୍ବଭାଜ (ସତ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଭାଗୀ)ଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ।
Mantra 8
स इत्क्षेति सुधित ओकसि स्वे तस्मा इळा पिन्वते विश्वदानीम् । तस्मै विशः स्वयमेवा नमन्ते यस्मिन्ब्रह्मा राजनि पूर्व एति ॥
ସେ ନିଜ ସୁଧିତ (ସୁସ୍ଥାପିତ) ସ୍ୱଗୃହ (ଓକସ)ରେ ନିଶ୍ଚୟ ବସେ; ତାହା ପାଇଁ ପୋଷକ ଇଳା ସର୍ବଦାନୀ (ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା) ଦାନକୁ ପୁଷ୍ଟ କରେ। ଯାହାରେ ବ୍ରହ୍ମା (ପ୍ରେରିତ ଶକ୍ତି) ରାଜସ ଇଚ୍ଛାର ପୂର୍ବରୁ ଆଗେଇ ଯାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରଜାମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନମନ କରନ୍ତି।
Mantra 9
अप्रतीतो जयति सं धनानि प्रतिजन्यान्युत या सजन्या । अवस्यवे यो वरिवः कृणोति ब्रह्मणे राजा तमवन्ति देवाः ॥
ଅପ୍ରତିହତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ଧନକୁ ଏକାସାଥି ଜୟ କରେ—ଶତ୍ରୁର ଧନ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ସଜନଙ୍କର ଧନ ମଧ୍ୟ—ଯେ ଆବଶ୍ୟକତାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଅବକାଶ (ଵରିଵଃ) କରେ। ଯେ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମ-ତେଜ/ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦରରେ ସେବେ, ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Mantra 10
इन्द्रश्च सोमं पिबतं बृहस्पतेऽस्मिन्यज्ञे मन्दसाना वृषण्वसू । आ वां विशन्त्विन्दवः स्वाभुवोऽस्मे रयिं सर्ववीरं नि यच्छतम् ॥
ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ସୋମ ପାନ କର; ବଳବାନ ହୋଇ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଧନ ଆଣୁଥିବା ଭାବେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉ। ସ୍ୱାଭୁବ (ସ୍ୱଭାବସିଦ୍ଧ) ସୋମବିନ୍ଦୁମାନେ ତୁମମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରୁନ୍ତୁ; ତାପରେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବବୀର ରୟି—ସମୃଦ୍ଧିର ପୂର୍ଣ୍ଣତା—ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 11
बृहस्पत इन्द्र वर्धतं नः सचा सा वां सुमतिर्भूत्वस्मे । अविष्टं धियो जिगृतं पुरंधीर्जजस्तमर्यो वनुषामरातीः ॥
ହେ ବୃହସ୍ପତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମ ସହିତ ବୃଦ୍ଧି ପାଅ; ତୁମମାନଙ୍କ ସୁମତିରୂପ ସଦ୍ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ରହୁ। ଆମ ଧିୟଃ (ଚିନ୍ତା) ଇଷ୍ଟ ଓ ସଂରକ୍ଷିତ ହେଉ, ଏବଂ ପୁରନ୍ଧୀଃ—ବୋଧର ସମୃଦ୍ଧି—ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିଥିବା ହେଉ; ଯେମାନେ ରୋକନ୍ତି ଓ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କର।
Bṛhaspati is the lord of sacred speech and priestly power. In this hymn he protects the community, gives right counsel, and overcomes forces that block progress.
It asks him to repel assailants and hostility, guard the secure foundation of life and order, and strengthen inspired thought and understanding so the worshippers can stand firm.
Indra represents victorious force, while Bṛhaspati represents guiding intelligence and mantra-power. Together they are asked to increase the worshippers’ strength, clarity, and success against obstacles.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.