Rig Veda 3.53.16: Mandala 3, Sukta 53, Mantra 16

Sukta 3.53

Rishi: Viśvāmitra / Viśvāmitras

Devata: Sasarparī / solar-inspired power within Indra-hymn frame

Chandas: Jagatī (likely due to length)

Samhita Patha (Devanagari)

ससर्परीरभरत्तूयमेभ्योऽधि श्रवः पाञ्चजन्यासु कृष्टिषु । सा पक्ष्या नव्यमायुर्दधाना यां मे पलस्तिजमदग्नयो ददुः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.53.16

Transliteration

sasarparī́r abharat tū́yam ebhyo ’dhi śrávaḥ pā́ñca-janyāsu kṛṣṭíṣu | sā́ pakṣyā́ navyám ā́yur dádhānā yā́ṃ me palasti-jamadágnayo dadúḥ ||

Translation

ସସରପରୀ ଶୀଘ୍ର ଆଣି ପଞ୍ଚଜନ୍ୟ କୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରବଃ—ପ୍ରେରିତ ଶ୍ରବଣ-ଯଶ—ଅଧିଷ୍ଠାପିତ କଲା। ସେ ପକ୍ଷିଣୀ, ନବ୍ୟ ଆୟୁଃ (ଜୀବନବଳ) ଧାରଣ କରାଉଥିବା—ଯାହାକୁ ପଲସ୍ତି-ଜମଦଗ୍ନି ଅଗ୍ନିମାନେ ମୋତେ ଦାନ କରିଛନ୍ତି।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ससर्परीः: Sasarparī (a female being/name; the subject)
• ससर्परीः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ससर्परी- (प्रातिपदिक; नाम) संभवतः ‘सर्प’/‘सृप्’ से व्युत्पन्न (सर्पिणी/ससर्परी- प्रकार)

• अभरत्: brought, bore
• अभरत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भृ (भरति)

• तूयम्: swiftly
• तूयम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: तूयम् (अव्यय; ‘शीघ्रम्’)

• एभ्यः: from these / to these
• एभ्यः: अपादान (प्रायः ‘from these’) / सम्भाव्य सम्प्रदान (context-dependent)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: उपपद (अधिकरण-भाव सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• श्रवः: fame, glory
• श्रवः: कर्म
• Type: Noun
• Root: श्रवस्- (प्रातिपदिक)

• पाञ्चजन्यासु: among the five peoples/tribes
• पाञ्चजन्यासु: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: पाञ्चजन्य- (प्रातिपदिक; ‘पञ्च-जन’ सम्बन्धी)

• कृष्टिषु: in the communities/peoples
• कृष्टिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: कृष्टि- (प्रातिपदिक)

• सा: she
• सा: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पक्ष्या: winged, bird-like
• पक्ष्या: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पक्ष्य- (प्रातिपदिक; ‘पक्ष’ से; ‘पक्षयुक्त/पक्षी’)

• नव्यम्: new, fresh
• नव्यम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव्य- (प्रातिपदिक)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस्- (प्रातिपदिक)

• दधानाः: placing, bestowing, holding
• दधानाः: कर्तृ (सहक्रिया/विशेषण)
• Type: Participle
• Root: √धा (दधाति) — वर्तमान कृदन्त

• याम्: whom/which
• याम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मे: to me / of me
• मे: सम्बन्ध (genitive) / सम्प्रदान (if dative)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पलस्तिजमदग्नयः: the Palastis and the Jamadagni-s (seers)
• पलस्तिजमदग्नयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पलस्ति-जमदग्नि- (ऋषि-नाम; प्रातिपदिक; द्वन्द्व/समाहार-समास)

• ददुः: have given, gave
• ददुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दा (ददाति)