Rig Veda 3.39.1: Mandala 3, Sukta 39, Mantra 1

Sukta 3.39

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 3)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रं मतिर्हृद आ वच्यमानाच्छा पतिं स्तोमतष्टा जिगाति । या जागृविर्विदथे शस्यमानेन्द्र यत्ते जायते विद्धि तस्य ॥

Transliteration

índraṁ matír hṛdá ā vacyámānā́cchā́ pátiṁ stóma-taṣṭā jigāti | yā́ jā́gṛvir vidáthe śasyámānéndra yát te jā́yate viddhí tásya ||

Translation

ହୃଦୟରୁ ଉଚ୍ଚାରିତ, ସ୍ତୋମ (ସ୍ତୁତି) ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା ମତି (ହିମ୍ନ-ଚିନ୍ତା) ସିଧାସଳଖ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ—ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ। ବିଦଥ (ଯଜ୍ଞସଭା/ଅନ୍ୱେଷଣସଭା)ରେ ଜାଗ୍ରତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ଭିତରେ ଯାହା କିଛି ଜନ୍ମେ (ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର-ଶକ୍ତିରୂପେ), ତାହାକୁ ତୁମେ ଜାଣ—ସେ ଆମ ଭିତରେ ତୁମର ନିଜ ପ୍ରକଟତା।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रम्: Indra (as object of praise)
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• मतिः: thought; inspired hymn/intent
• मतिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’)

• हृदः: from the heart
• हृदः: अपादान
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)

• आ: towards; hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• वच्यमाना: being uttered/recited
• वच्यमाना: कर्तृ (मतिः-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √वच् ‘to speak’

• अच्छा: towards; straight to
• अच्छा: —
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छा (निपात)

• पतिम्: lord
• पतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• स्तोमतष्टा: fashioned/formed as a hymn of praise
• स्तोमतष्टा: कर्तृ (मतिः-विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: स्तोम-तष्ट (समास; √तक्ष् ‘to fashion’)

• जिगाति: goes; comes
• जिगाति: —
• Type: Verb
• Root: √गम् ‘to go’ (Vedic perfect with reduplication)

• या: which (she)
• या: कर्तृ (द्वितीयपादे)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जागृविः: wakeful; vigilant
• जागृविः: कर्तृ (या-विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √जागृ ‘to be awake’

• विदथे: in the rite/assembly (vidatha)
• विदथे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: विदथ (प्रातिपदिक)

• शस्यमाने: while being praised/recited
• शस्यमाने: अधिकरण
• Type: Participle
• Root: √शंस् ‘to praise, recite’

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यत्: whatever (that which)
• यत्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: of you; your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• जायते: is born; arises
• जायते: —
• Type: Verb
• Root: √जन् ‘to be born, arise’

• विद्धि: know!; recognize!
• विद्धि: —
• Type: Verb
• Root: √विद् ‘to know’

• तस्य: of that; thereof
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)