Rig Veda 3.22.2: Mandala 3, Sukta 22, Mantra 2

Sukta 3.22

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अग्ने यत्ते दिवि वर्चः पृथिव्यां यदोषधीष्वप्स्वा यजत्र । येनान्तरिक्षमुर्वाततन्थ त्वेषः स भानुरर्णवो नृचक्षाः ॥

Transliteration

agné yát te diví várcaḥ pṛthivyā́ṃ yád óṣadhīṣv apsv ā́ yajatra | yéna antárikṣam urvā́ ātátantha tveṣáḥ sá bhānúr arṇavó nṛcákṣāḥ ||

Translation

ହେ ଅଗ୍ନି, ଦିବି ତୋର ଯେ ଦୀପ୍ତି ଅଛି, ପୃଥିବୀରେ ଯେ ଅଛି, ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ଅଛି—ହେ ଯଜତ୍ର (ପୂଜ୍ୟ)—ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଶାଳ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ପ୍ରସାରିତ କରିଛ; ସେଇ ତୀବ୍ର ଭାନୁ ମନୁଷ୍ୟ-ଦୃଷ୍ଟିଯୁକ୍ତ ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ; ସେ ଆମ ଭିତରେ ମହା ଋତ (କ୍ରମ) ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଖୋଲେ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि-

• यत्: that which
• यत्: कर्म (यद्-सम्बन्धः; ‘that which’)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्-

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद्-

• दिवि: in heaven
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव्-

• वर्चः: splendour, radiance
• वर्चः: कर्म (यद्-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: वर्चस्-

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पृथिवी-

• यत्: that which
• यत्: कर्म (यद्-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद्-

• ओषधीषु: among the plants
• ओषधीषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: ओषधि-

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप्-

• आ: unto, forth (preverb)
• आ: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: आ

• यजत्र: O worshipful one
• यजत्र: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative)
• Root: यजत्र-

• येन: by which
• येन: करण
• Type: Pronoun (relative/instrumental)
• Root: यद्-

• अन्तरिक्षम्: the midspace, atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष-

• उर्वा: with wide expanse
• उर्वा: करण (सह-करणभावः; ‘with broadness/expanse’)
• Type: Adjective (instr.)
• Root: उरु-

• आततन्थ: you have stretched/spread
• आततन्थ: कर्तृ (implicit ‘you’ = Agni)
• Type: Verb
• Root: √तन् (तनू)

• त्वेषः: impetuous, blazing
• त्वेषः: कर्तृ/विशेषण (of भानुः)
• Type: Adjective
• Root: त्वेष-

• स: he/that
• स: कर्तृ (with भानुः)
• Type: Pronoun (demonstrative)
• Root: तद्-

• भानुः: beam, light
• भानुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भानु-

• अर्णवः: flood, ocean
• अर्णवः: उपमान (in simile)
• Type: Noun
• Root: अर्णव-

• न: like, as
• न: —
• Type: Particle
• Root: न

• ऋचक्षाः: seer of hymns / hymn-seeing (one whose sight is in the ṛc)
• ऋचक्षाः: विशेषण (of भानुः)
• Type: Adjective/Noun (epithet)
• Root: ऋचक्षस्- (ऋ-चक्षस्) अथवा √चक्ष् + ऋ