Rig Veda 2.9.2: Mandala 2, Sukta 9, Mantra 2

Sukta 2.9

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं दूतस्त्वमु नः परस्पास्त्वं वस्य आ वृषभ प्रणेता । अग्ने तोकस्य नस्तने तनूनामप्रयुच्छन्दीद्यद्बोधि गोपाः ॥

Transliteration

tváṃ dūtás tvám u naḥ paraḥ-pā́s tváṃ vásya ā́ vṛṣabha pra-netā́ | ágne tokásya nas táne tanū́nām ápra-yucchan dī́dyad bodhi gopā́ḥ ||

Translation

ତୁମେ ଦୂତ; ତୁମେ ହିଁ ଆମର ପରସ୍ପା—ଦୂରରୁ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା; ତୁମେ ହିଁ, ବଳର ବୃଷଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ପ୍ରଣେତା। ହେ ଅଗ୍ନି, ଆମ ତୋକ (ସନ୍ତାନ) ପାଇଁ ଏବଂ ଆମ ତନୂମାନଙ୍କ (ଅସ୍ତିତ୍ୱର) ବିସ୍ତାର ପାଇଁ, ଅପ୍ରୟୁଚ୍ଛନ—ଅବିରତ—ପ୍ରକାଶରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ଗୋପା ଭାବେ ଆମ ଭିତରେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दूतः: messenger
• दूतः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• उ: indeed/also
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• परस्पाः: protector/saviour
• परस्पाः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
• Type: Noun
• Root: परस्पा (प्रातिपदिक; ‘परस्’ + ‘पा’ रक्षणे)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• वस्यः: better (good thing)/a boon
• वस्यः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: वस्यस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)

• आ: towards, forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• वृषभ: O bull (mighty one)
• वृषभ: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative used as epithet)
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• प्रणेता: leader/guide
• प्रणेता: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्)
• Type: Agent noun
• Root: प्र-नी (धातु) → प्रणेता (कृदन्त-प्रातिपदिक; तृच्)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• तोकस्य: of offspring/children
• तोकस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तोक (प्रातिपदिक)

• नः: of us/our
• नः: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद्

• तने: in the line/continuity (of descendants)
• तने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: तन (धातु ‘to stretch’) → तन (प्रातिपदिक; ‘तान’/‘तन’ = वंश/सन्तति)

• तनूनाम्: of bodies/persons
• तनूनाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• अप्रयुच्छन्: do not fail/relax
• अप्रयुच्छन्: क्रिया (आज्ञार्थ/निषेध)
• Type: Verb
• Root: प्र-युज्/युच्छ् (धातु; ‘to slacken/let go’ in negated injunctive sense) + अ- (निषेध)

• दीद्यत्: shining, blazing
• दीद्यत्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle
• Root: दीद्/द्युत् (धातु ‘to shine’) → दीद्यत् (वर्तमान-कृदन्त/शतृ)

• बोधि: be awake/awake!
• बोधि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु ‘to awaken/know’)

• गोपाः: protector/guardian
• गोपाः: कर्तृ (सम्बन्ध/विशेषण-भावे त्वम्/अग्ने)
• Type: Noun
• Root: गोपा (प्रातिपदिक; गो + पा ‘protector of cattle’)