Rig Veda 10.46.3: Mandala 10, Sukta 46, Mantra 3

Sukta 10.46

Devata: Agni (with mythic figure Trita)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

इमं त्रितो भूर्यविन्ददिच्छन्वैभूवसो मूर्धन्यघ्न्यायाः । स शेवृधो जात आ हर्म्येषु नाभिर्युवा भवति रोचनस्य ॥

Transliteration

imáṃ tritó bhū́ry avindad icchán vaibhū-váso mū́rdhany aghnyā́yāḥ | sá śévr̥dho jā́ta ā́ harmyéṣu nā́bhir yúvā bhavati rocanásya ||

Translation

ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ ତ୍ରିତ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ପାଇଲେ—ବିସ୍ତୃତ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅଘ୍ନ୍ୟା (ଅହିଂସ୍ୟ ଗୋ-ପ୍ରକାଶ)ର ମସ୍ତକରେ ସ୍ଥାପିତ। ଜନ୍ମି ସେ ଗୃହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷେମକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ; ରୋଚନ (ପ୍ରକାଶମୟ ଲୋକ)ର ଯୁବ ନାଭି-କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଯାଏ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इमम्: this (him/it)
• इमम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्रितः: Trita
• त्रितः: Kartā
• Type: Noun (proper)
• Root: त्रित (प्रातिपदिक; देव-नाम)

• भूरि: much, greatly
• भूरि: —
• Type: Adverb/Adjective
• Root: भूरि (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)

• अविन्दत्: found, obtained
• अविन्दत्: —
• Type: Verb
• Root: √विद् (विन्दति) ‘to find, obtain’

• इच्छन्: seeking, desiring
• इच्छन्: Kartā (सह-कर्तृविशेषण)
• Type: Participle
• Root: √इष्/इच्छ् ‘to desire, seek’

• वैभूवसो: of Vibhūvasu (the radiant one)
• वैभूवसो: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective/Noun
• Root: वैभूवस (प्रातिपदिक; विशेषण/नाम)

• मूर्धनि: on the head, at the top
• मूर्धनि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)

• अघ्न्यायाः: of the inviolable cow
• अघ्न्यायाः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: अघ्न्या (प्रातिपदिक; ‘cow’ as inviolable)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शेवृधः: prospering, thriving
• शेवृधः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शेवृध (प्रातिपदिक; विशेषण)

• जातः: born
• जातः: Kartā (विशेषण)
• Type: Participle
• Root: √जन् ‘to be born’

• आ: to, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• हर्म्येषु: in the houses, in the dwellings
• हर्म्येषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: हर्म्य (प्रातिपदिक)

• नाभिः: the navel, hub
• नाभिः: Kartā (उपमा/विधेय)
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक)

• युवा: young
• युवा: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युवन् (प्रातिपदिक)

• भवति: becomes, is
• भवति: —
• Type: Verb
• Root: √भू ‘to be, become’

• रोचनस्य: of the shining realm/light
• रोचनस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: रोचन (प्रातिपदिक)