Rig Veda 1.162.2: Mandala 1, Sukta 162, Mantra 2

Sukta 1.162

Rishi: Traditional: Dīrghatamas Aucathya (hymn complex)

Devata: Sacrificial animal(s) in Aśvamedha frame; Indra-Pūṣan as guides

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.162.2

Transliteration

yán nirṇíjā rékṇasā prā́vṛtasya rātíṃ gṛbhītā́ṃ mukható náyanti | su-prā́ṅ ajó mémyad viśvá-rūpa indrāpū́ṣṇoḥ priyám ápy eti pā́thaḥ ||

Translation

ଯେତେବେଳେ ନିର୍ଣିଜ (ବସ୍ତ୍ର) ଓ ରେକଣ (ଧନ)ରେ ଆବୃତ ଧରାଯାଇଥିବା ରାତି (ଅର୍ପଣ)କୁ ସେମାନେ ମୁଖଦ୍ୱାରା ଆଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସର୍ବରୂପ, ଆଗକୁ ବଢୁଥିବା, ମେମେଇ କରୁଥିବା ଛାଗ ଇନ୍ଦ୍ର-ପୂଷଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପଥକୁ ପହଞ୍ଚେ; ପ୍ରକାଶକ ଓ ପୋଷକଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ ମାର୍ଗରେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ନିୟୋଜିତ ହୁଏ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्: which/that
• यत्: सम्बन्ध/विशेषण (यत्-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (sarvanāma-prātipadika)

• निर्णिजा: with a covering/garment
• निर्णिजा: करण
• Type: Noun
• Root: निर्णिज्/निर्णिजा (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘आवरण/वस्त्र/आच्छादन’)

• रेक्णसा: with wealth/treasure
• रेक्णसा: करण
• Type: Noun
• Root: रेक्णस् (नपुं. प्रातिपदिक; ‘धन/सम्पत्ति’)

• प्रावृतस्य: of the covered/veiled (one)
• प्रावृतस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (participle)
• Root: प्र-√वृ (वृञ् वरणे) → प्रावृत (कृदन्त ‘आवृत/आच्छन्न’)

• रातिम्: the gift/portion
• रातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राति (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘दान/भेट/उपहार’)

• गृभीताम्: taken/received
• गृभीताम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective (participle)
• Root: √ग्रह् (ग्रहणे) → गृभीत (भूतकृदन्त)

• मुखतः: from the mouth/front
• मुखतः: अपादान (स्रोतः/स्थान-निर्देशः)
• Type: Indeclinable (ablatival adverb)
• Root: मुख (नपुं. प्रातिपदिक)

• नयन्ति: they lead/bring
• नयन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नी (नयने)

• सुप्राङ्जः: well-directed/with good forward (movement)
• सुप्राङ्जः: कर्तृ (मेम्यत् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: सु- + प्राञ्ज्/प्राञ्च् (विशेषण; ‘forward/turned forward’)

• मेम्यत्: bleating/lowing
• मेम्यत्: कर्तृ-विशेषण (सुप्राङ्जः)
• Type: Verb (participle)
• Root: √मि/√म्य (ध्वनौ/गर्जने; वैदिक ‘मेम्य’ = ‘to bleat/low’)

• विश्व-रूपः: of all forms/variegated
• विश्व-रूपः: कर्तृ (मेम्यत् इत्यस्य) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विश्व + रूप (समास; बहुव्रीहि/कर्मधारय-भाव ‘all-formed/varied-formed’)

• इन्द्रापूष्णोः: of Indra and Pūṣan
• इन्द्रापूष्णोः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun (dual genitive)
• Root: इन्द्र + पूषन् (द्वन्द्व/समाहार; द्वयोः षष्ठी द्विवचन)

• प्रियम्: the dear (thing)/favourite
• प्रियम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: प्रिय (विशेषण; ‘dear/pleasing’)

• अपि: also/indeed
• अपि: सम्बन्ध/उपपद-बल
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)

• एति: goes/comes
• एति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इ (गत्यर्थ)

• पाथः: the path/way
• पाथः: कर्तृ (एति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: पाथस् (नपुं. प्रातिपदिक; ‘पथ/मार्ग’)