Sarga 38

Verse 1

तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत् ।प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति ॥१॥

ନାଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନାଥା ପରି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ: “ଧିକ୍ ତୋତେ, ଦଶରଥ!”

Verse 2

तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः ।चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः ॥२॥

ସେଠାରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ସେଇ କରୁଣ ପ୍ରଣାଦରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭୂପତି ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ହରାଇଲେ; ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ଯଶ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଛିନ୍ନ ହେଲା।

Verse 3

स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत् ।कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति ॥३॥

ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ନରେଶ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ: “ହେ କୈକେୟୀ, କୁଶଘାସର ଚୀର ପିନ୍ଧି ସୀତାଙ୍କୁ ଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।”

Verse 4

सुकुमारी च बाला च सततं च सुखोचिता ।नेयं वनस्य योग्येति सत्यमाह गुरुर्मम ॥४॥

ସୀତା ଏକ ସୁକୁମାର ଓ ବାଳିକା, ସର୍ବଦା ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ। ସେ ବନବାସ ନିମନ୍ତେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ମୋର ଗୁରୁ ସତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି।

Verse 5

इयं हि कस्यापकरोति किञ्चि त्तपस्विनी राजवरस्य कन्या ।या चीरमासाद्य जनस्य मध्ये स्थिता विसंज्ञाश्रमणीव काचित् ॥५॥

ଏ ତପସ୍ୱିନୀ—ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ କନ୍ୟା—କାହାକୁ କେବେ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ଅପକାର କରିଛି କି? ଚୀର ଧରି ଜନମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଯେନେ ଅଚେତନ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ଶ୍ରମଣୀ ଜଣେ।

Verse 6

चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्या नेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा ।यथासुखं गच्छतु राजपुत्री वनं समग्रा सह सर्वरत्नैः ॥६॥

ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରୁନ୍ତୁ; ଏପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଇନଥିଲି। ରାଜକୁମାରୀ ସମସ୍ତ ରତ୍ନାଭୂଷଣ ସହ, ସମଗ୍ର ସଜ୍ଜାରେ, ସୁଖରେ ବନକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।

Verse 7

अजीवनार्हेण मया नृशंसा कृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत् ।तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत् तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम् ॥७॥

ବ୍ରତନିୟମରେ ବନ୍ଧିତ ଏହି ନିର୍ଦୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜକୁ ଜୀବନାର୍ହ ନୁହେଁ ବୋଲି କରିଦେଲି। ତୁମେ ଶିଶୁହଠରେ ଯାହା ଗ୍ରହଣ କରାଇଥିଲ, ସେହି ଏବେ ମୋତେ ଦହୁଛି—ନିଜ ପୁଷ୍ପରେ ବାଁଶ ଯେପରି ଭସ୍ମ ହୁଏ।

Verse 8

रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम् ।अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे ॥८॥

ହେ ପାପିଣୀ, ଯଦି ରାମ ତୁମ ପ୍ରତି କିଛି ଅଶୋଭନ କରିଥାଏ, କୁହ; ହେ ଅଧମେ, ଏଠାରେ ବୈଦେହୀ ତୁମକୁ କେଉଁ ଅପକାର ଦେଖାଇଛି?”

Verse 9

मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी ।अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा ॥९॥

ହରିଣୀ ପରି ଫୁଲିଥିବା ନୟନଯୁକ୍ତ, ମୃଦୁସ୍ୱଭାବା, କରୁଣାର୍ହା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ଏଠାରେ ତୋତେ କେଉଁ ଅପକାର କରିଛି?

Verse 10

ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम् ।किमेभिः कृपणैर्भूयः पातकैरपि ते कृतैः ॥१०॥

“ହେ ପାପିଣୀ, ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେବା ତୋ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ କି? ତଥାପି କାହିଁକି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଜନକ, ଘୃଣିତ ପାତକ କର୍ମ ଆଉ କରୁଛୁ?”

Verse 11

प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता ।रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः ॥११॥

“ହେ ଦେବୀ ରାଣୀ, ରାମ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଯାହା କହିଥିଲ, ମୁଁ ଶୁଣୁଥିଲି; ସେତିକି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଥିଲି।”

Verse 12

तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि ।मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम् ॥१२॥

“ସେ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ମଧ୍ୟ ଲଂଘି ତୁମେ ଏବେ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ—କାରଣ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ମୈଥିଲୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ତୁମେ ଚାହୁଁଛ।”

Verse 13

इतीव राजा विलपन्महात्मा शोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित् ।भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौ तेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः ॥१३॥

ଏପରି ବିଲାପ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମା ରାଜା ଶୋକର କୌଣସି ଶେଷ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ପୁତ୍ରବିପତ୍ତିର ଘୋର ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସେଇ ଶୋକରେ ଡୁବି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 14

एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम् ।अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥१४॥

ପିତା ଏଭଳି କହୁଥିବାବେଳେ, ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାମ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଥିବା ପିତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 15

यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी ।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते ॥१५॥

‘ହେ ଧର୍ମାତ୍ମ ଦେବ! ମୋର ମାତା ଯଶସ୍ବିନୀ କୌଶଲ୍ୟା ଧାର୍ମିକା, ବୃଦ୍ଧା ଓ ନୀଚ ସ୍ୱଭାବରହିତା; ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉନାହାନ୍ତି।’

Verse 16

मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम् ।अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि ॥१६॥

‘ହେ ବରଦାତା! ମୋଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଅଜଣା ଶରଣାଗତା ସେ ଅପୂର୍ବ ଶୋକସାଗରରେ ପତିତ ହେବେ; ତେଣୁ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଭାବେ ସମ୍ଭାଳିବା ଉଚିତ।’

Verse 17

पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता ।मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी ॥१७॥

‘ପୂଜ୍ୟ ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଲେ, ପୁତ୍ରଶୋକ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ ନ କରୁ; ମୋତେ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରି ସେ ତପସ୍ବିନୀ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଜୀବିତ ରହୁ।’

Verse 18

इमां महेंन्द्रोपम जातगर्धिनीं तथा विधातुं जननीं ममार्हसि ।यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥१८॥

ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ରପ୍ରେମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏପରି ବ୍ୟବହାର କର ଯେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବନରେ ଥାଇ, ଶୋକରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଯମପୁରକୁ ନ ଯାଆନ୍ତି।