Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 38, Shloka 6

अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशः सर्गः

Sita in Bark Garments; Public Outcry and Dasaratha’s Lament

Devanagari script

चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्यानेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।यथासुखं गच्छतु राजपुत्रीवनं समग्रा सह सर्वरत्नैः।।।।

Transliteration

cīrāṇy apāsyāj janakasya kanyā neyaṃ pratijñā mama dattapūrvā | yathāsukhaṃ gacchatu rājaputrī vanaṃ samagrā saha sarvaratnaiḥ ||

Translation

ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ତ୍ୟାଗ କରୁନ୍ତୁ; ଏପରି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମୁଁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଇନଥିଲି। ରାଜକୁମାରୀ ସମସ୍ତ ରତ୍ନାଭୂଷଣ ସହ, ସମଗ୍ର ସଜ୍ଜାରେ, ସୁଖରେ ବନକୁ ଯାଉନ୍ତୁ।

Word by Word

• चीराणि: bark garments
• चीराणि: कर्म (object of अपास्य)
• Type: Noun
• Root: चीर (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः बहुवचनम् (neuter nominative/accusative plural)

• अपास्य: having taken off / removing
• अपास्य: क्रियाविशेषणम् (prior action to main verb)
• Type: Verb
• Root: अप + अस् (धातुः) → अपास्य (क्त्वान्त-कृदन्तम्)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया (having removed/taken off)

• अज्: then / thereafter
• अज्: सम्बन्ध/वाक्योपपादक (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अज् (अव्ययम्; छन्दोऽनुसारं ‘अथ/अतः’ अर्थे)
• Form: अव्ययम् (particle), अर्थः—‘अथ/ततः/अतः’ (then/thereafter)

• जनकस्य: of Janaka
• जनकस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: जनक (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (masculine genitive singular)

• कन्या: daughter
• कन्या: कर्ता (subject, equated with ‘इयम् प्रतिज्ञा’ in sense)
• Type: Noun
• Root: कन्या (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular)

• इयम्: this
• इयम्: विशेषण/निर्देशक (deictic qualifier of प्रतिज्ञा)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular pronoun)

• प्रतिज्ञा: promise
• प्रतिज्ञा: कर्ता/वाक्यविषय (topic/subject: ‘this is the promise’)
• Type: Noun
• Root: प्रतिज्ञा (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular)

• मम: my / of me
• मम: षष्ठी-सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (genitive singular: of me/my)

• दत्तपूर्वा: previously given
• दत्तपूर्वा: विशेषण (qualifier of प्रतिज्ञा)
• Type: Adjective
• Root: दत्त (√दा धातुः, क्त-प्रत्ययः) + पूर्व (प्रातिपदिकम्) → दत्तपूर्वा (समासः)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् ‘प्रतिज्ञा’ इत्यस्य (feminine nominative singular adjective). समासः—तत्पुरुषः (पूर्वं दत्ता = previously given)

• यथासुखम्: happily / comfortably
• यथासुखम्: क्रियाविशेषणम् (adverb of manner to गच्छतु)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्ययम्) + सुखम् (प्रातिपदिकम्) → यथासुखम्
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययम् (adverb) अर्थः—‘सुखेन/यथासुखम्’ (comfortably/as one pleases)

• गच्छतु: let (her) go / may (she) go
• गच्छतु: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातुः)
• Form: लोट्-लकारः (imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुषः एकवचनम्, परस्मैपदम् (3rd person singular: let (her) go)

• राजपुत्री: princess
• राजपुत्री: कर्ता (subject of गच्छतु)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिकम्) + पुत्री (प्रातिपदिकम्) → राजपुत्री
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular). समासः—तत्पुरुषः (राज्ञः पुत्री = king’s daughter)

• वनम्: to the forest
• वनम्: कर्म/गन्तव्य (destination as object of motion)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular)

• समग्रा: fully equipped / complete
• समग्रा: विशेषण (qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: समग्र (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (feminine nominative singular); विशेषणम् ‘राजपुत्री’ इत्यस्य (entire/complete, fully provided)

• सह: together with
• सह: सहकारक-निर्देशक (marker of accompaniment)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-उपपदम् (postposition meaning ‘with’), तृतीया-सम्बन्धं बध्नाति

• सर्वरत्नैः: with all jewels
• सर्वरत्नैः: सहकारक (instrumental of accompaniment)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिकम्) + रत्न (प्रातिपदिकम्) → सर्वरत्न (समास-प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (neuter instrumental plural). समासः—कर्मधारयः (‘सर्वाणि रत्नानि’ = all jewels). ‘सह’ इत्यनेन सह तृतीया

Context

Let the daughter of Janaka take off her bark garments. This is not the promise I had made to you earlier. Let the princess happily go to the forest adorned with all jewels and with all other necessities.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Kaikeyī
• Sītā
• Janaka
• jewels (ratna)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma weighs the scope of a vow: even when truth must be kept, cruelty beyond what was promised is adharma; compassion should govern implementation.

What is the narrative situation?

Daśaratha argues with Kaikeyī that Sītā was not included in the harsh terms and should not be forced into ascetic deprivation.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s attempt at righteous moderation—seeking to keep commitments while preventing needless suffering.