Sarga 3

Verse 1

तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः ।प्रतिगृह्याब्रवीद्राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥१॥

ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉଠାଇଧରା ଅଞ୍ଜଳି-ପଦ୍ମହସ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 2

अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम ।यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥२॥

ଆହା! ମୁଁ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ; ମୋର ପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ଅତୁଳ—ଯେହেতୁ ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯୁବରାଜ ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ।

Verse 3

इति प्रत्यर्च्य तान्राजा ब्राह्मणानिदमब्रवीत् ।वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥३॥

ଏପରି ଭାବେ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କରି, ସେମାନେ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ ରାଜା ବସିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 4

चैत्रश्श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः ।यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥४॥राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत् ।

“ଶ୍ରୀମାନ ଚୈତ୍ରମାସ ପୁଣ୍ୟମୟ; ପୁଷ୍ପିତ କାନନରେ ଶୋଭିତ। ରାମଙ୍କ ଯୌବରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।” ରାଜାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବା ସହିତ ଜନସମୂହରୁ ମହାନ ଜୟଘୋଷ ଉଠିଲା।

Verse 5

शनैस्तस्मिन्प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥५॥वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत् ।

ଲୋକମାନଙ୍କ କୋଳାହଳ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ, ନରାଧିପତି ରାଜା ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ସମ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 6

अभिषेकाय रामस्य यत्कर्म सपरिच्छदम् ॥६॥तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितु मर्हसि ।

ହେ ଭଗବନ୍! ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସପରିଚ୍ଛଦ ଯେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ଆବଶ୍ୟକ, ସେସବୁ ବିଷୟରେ ଆଜି ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 7

तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो द्विजसत्तमः ॥७॥आदिदेशाग्रतो राज्ञ स्स्थितान्युक्तान् कृताञ्जलीन् ।

ରାଜାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଦଢ଼ିଥିବା ନିୟୁକ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verses 8-11

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥८॥शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी ।अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥९॥चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम् ।चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥१०॥शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम् ।हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥११॥उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः ।

ହେ ମହୀପତେ! କାଲି ପ୍ରାତଃ ରାଜାଙ୍କ ଅଗ୍ନ୍ୟାଗାରରେ—ସୁବର୍ଣ୍ଣାଦି ରତ୍ନ, ବଳି ଓ ସମସ୍ତ ଔଷଧି; ଶ୍ୱେତ ମାଳା, ଲାଜ ଏବଂ ମଧୁ-ସର୍ପିଷ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍; ଅହତ ବସ୍ତ୍ର, ରଥ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଆୟୁଧ; ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ଏବଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଗଜ; ଶ୍ୱେତ ଚାମର-ବ୍ୟଜନ, ଧ୍ୱଜ ଓ ପାଣ୍ଡୁର ଛତ୍ର; ଅଗ୍ନିବର୍ଚ୍ଚସ୍ୱୀ ଶାତକୁମ୍ଭର ଶତ କୁମ୍ଭ; ହିରଣ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷଭ ଓ ସମଗ୍ର ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ—ଏସବୁ ଉପସ୍ଥାପନ କର।

Verses 12-13

यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम् ॥१२॥अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च ।चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥१३॥

ଏହାଛଡ଼ା—even ଅତି ସାନା ଯାହା କିଛି—ଯାହା ଆବଶ୍ୟକ, ସେ ସବୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ। ଅନ୍ତଃପୁରର ଦ୍ୱାର ଓ ସମଗ୍ର ନଗରର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାର ଚନ୍ଦନ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ପୂଜିତ-ଶୋଭିତ ହେଉ; ମନୋହର ସୁଗନ୍ଧି ଧୂପରେ ସୁବାସିତ ହେଉ।

Verse 14

प्रशस्तमन्नं गुणवद्दधिक्षीरोपसेचनम् ।द्विजानां शतसाहस्रे यत्प्रकाममलं भवेत् ॥१४॥

ପ୍ରଶସ୍ତ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ—ଦଧି ଓ କ୍ଷୀରରେ ସମୃଦ୍ଧ ଶୁଭ୍ର ଭାତ ଆଦି—ଯେପରି ଲକ୍ଷ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଇଚ୍ଛାମତେ ନିର୍ମଳ ଭୋଜନ କରି ପରିତୃପ୍ତ ହେବେ।

Verse 15

सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वःप्रभाते प्रदीयताम् ।घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥१५॥

ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, କାଲି ପ୍ରଭାତେ ତାଙ୍କୁ ଘୃତ, ଦଧି, ଲାଜା (ଭୁନା ଧାନ୍ୟ) ଏବଂ ପୁଷ୍କଳ ଦକ୍ଷିଣା ଦିଆଯାଉ।

Verse 16

सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम् ।ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥१६॥

କାଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାତ୍ର ଉଦିତ ହେବାସହିତ ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ (ମଙ୍ଗଳ ପାଠ) ହେଉ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ।

Verse 17

आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिंच्यताम् ।सर्वे च तालावचरा गणिकाश्च स्वलङ्कृताः ॥१७॥कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः ।

ପତାକାଧ୍ୱଜ ବାନ୍ଧାଯାଉ ଏବଂ ରାଜମାର୍ଗ ଜଳ ଛିଟାଇ ସିଞ୍ଚିତ କରାଯାଉ। ସମସ୍ତ ତାଳାବଚର (ବାଦ୍ୟ-ନୃତ୍ୟ କଳାକାର) ଓ ଗଣିକାମାନେ ସୁଶୋଭିତ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଜି, ନୃପବେଶ୍ମର ଦ୍ୱିତୀୟ କକ୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ।

Verse 18

देवायतनचैत्येषुसान्नभक्षा स्सदक्षिणाः ॥१८॥उपस्थापयितव्या स्स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक् ।

ଦେବାୟତନ ଓ ଚୈତ୍ୟସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ, ଅନ୍ନ-ଭକ୍ଷ୍ୟ ସହ ଦକ୍ଷିଣା ନେଇ ସେବକମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ ହେଉନ୍ତୁ—ମାଳ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ (ପୂଜାର୍ଥୀ ଓ ଅତିଥିମାନଙ୍କ ପାଇଁ)।

Verse 19

दीर्घासिबद्धा योधाश्च सन्नद्धा मृष्टवाससः ॥१९॥महाराजाङ्गणं सर्वे प्रविशन्तु महोदयम् ।

ଦୀର୍ଘ ଖଡ୍ଗ ବାନ୍ଧି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନଦ୍ଧ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ସମସ୍ତ ଯୋଧାମାନେ ମହାରାଜଙ୍କ ମହିମାମୟ ଅଙ୍ଗଣରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ।

Verse 20

एवं व्यादिश्य विप्रौ तौ क्रियास्तत्र सुनिष्ठितौ ॥२०॥चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च ।

ଏପରି ଭାବେ ସେଠାରେ କ୍ରିୟାବିଧି ବିଷୟରେ ଆଦେଶ ଦେଇ, ସୁନିଷ୍ଠିତ ସେଇ ଦୁଇ ବିପ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି, ତାହା ରାଜାଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 21

कृतमित्येव चाब्रूतां अभिगम्य जगत्पतिम् ॥२१॥यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ ।

ଜଗତ୍ପତି ସଦୃଶ ଭୂପତିଙ୍କୁ ସମୀପଗତ ହୋଇ, ଯଥୋକ୍ତ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ପ୍ରୀତି ଓ ହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହିଲେ—“କୃତମ୍”, ଅର୍ଥାତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 22

ततस्सुमन्त्रं द्युतिमान्राजा वचनमब्रवीत् ।रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति ॥२२॥

ତାପରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭବତା କୃତାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଉ।”

Verse 23

स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥२३॥रामं तत्रानयाञ्चक्रे रथेन रथिनां वरम् ।

“ତଥେତି” ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ରାଜାଙ୍କ ଶାସନାନୁସାରେ, ରଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥରେ ରାମଙ୍କୁ ସେଠାକୁ ଆଣିଲେ।

Verses 24-25

अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम् ॥२४॥प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः ।म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥२५॥उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम् ।

ସେଠାରେ ଆସୀନ ଥିବା ନୃପ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପୂର୍ବ, ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଭୂପାଳମାନେ—ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଓ ଆର୍ଯ୍ୟ ଶାସକମାନେ, ଏବଂ ବନ‑ପର୍ବତସୀମାବାସୀ ଅନ୍ୟମାନେ—ସମସ୍ତେ ଦେବମାନେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେପରି ନମସ୍କାର କରି ସେବା କଲେ।

Verse 26

तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥२६॥प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तमात्मजम् ।

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ରାଜର୍ଷି—ମରୁତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି—ପ୍ରାସାଦରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ରଥରେ ଆସୀନ ହୋଇ ଆସୁଥିବା ନିଜ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verses 27-29

गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥२७॥दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम् ।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥२८॥रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम् ।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥२९॥न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः ।

ରାମ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜଙ୍କ ପ୍ରତିମା ପରି, ଲୋକେ ପରାକ୍ରମରେ ବିଖ୍ୟାତ—ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମହାସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ, ମତ୍ତ ହାତୀର ଗମ୍ଭୀର ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା; ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ସଦୃଶ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନ। ରୂପ‑ଔଦାର୍ଯ୍ୟ‑ଗୁଣରେ ସେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଚିତ୍ତକୁ ହରିନେଉଥିଲେ; ଘର୍ମରେ ତପ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ବର୍ଷା ଯେପରି ଶୀତଳ ଆନନ୍ଦ ଦେଏ, ସେପରି ସେ ଜନତାକୁ ହ୍ଲାଦିତ କରୁଥିଲେ। ସମୀପକୁ ଆସୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନରାଧିପ ଦଶରଥଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ତୃପ୍ତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 30

अवतार्य सुमन्त्रस्तं राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥३०॥पितुस्समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् ।

ସୁମନ୍ତ୍ର ସେହି ରାଘବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରୁ ଅବତରଣ କରାଇଲେ। ରାମ ପିତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ସୁମନ୍ତ୍ର ହାତ ଯୋଡ଼ି ପଛରୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 31

स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुङ्गवः ॥३१॥आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः ।

ତାପରେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଘବ, କୈଲାସ ଶିଖର ସଦୃଶ ଉଚ୍ଚ ସେହି ପ୍ରାସାଦକୁ, ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ, ନିଜ ସାରଥି ସହ ଆରୋହଣ କଲେ।

Verse 32

स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥३२॥नाम स्वं श्रावयन्रामो ववन्दे चरणौ पितुः ।

ରାମ ହାତ ଯୋଡି ଆଗେଇ ଗଲେ, ପିତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ନମ୍ରଭାବେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ନିଜ ନାମକୁ ବିନୟରେ ଶୁଣାଇ, ପିତାଙ୍କ ଚରଣରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ବନ୍ଦନା କଲେ।

Verse 33

तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥३३॥गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम् ।

ପାଖରେ ହାତ ଯୋଡି ପ୍ରଣତ ହୋଇ ଦାଁଡାଇଥିବା ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କ ଯୋଡା ହାତକୁ ଧରି, ନିକଟକୁ ଟାଣି, ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

Verse 34

तस्मै चाभ्युदितं दिव्यं मणिकाञ्चनभूषितम् ॥३४॥दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम् ।

ତାପରେ ରାଜା ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ରତ୍ନ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଭୂଷିତ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଉଚ୍ଚ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୁଚିର ପରମାସନ ସଜାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 35

तदासनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥३५॥स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः ।

ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନରେ ଉପବେଶିତ ହୋଇ ରାଘବ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ—ଯେପରି ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ପ୍ରଭାରେ ଉଦୟବେଳେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ।

Verse 36

तेन विभ्राजता तत्र सा सभाऽभिव्यरोचत ॥३६॥विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना ।

ସେ ତେଜରେ ସେଠାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେବା ସହ, ସେ ସଭା ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଲା—ନିର୍ମଳ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଭରିଥିବା ଶରଦ ଆକାଶ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେବା ପରି।

Verse 37

तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥३७॥अलङ्कृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम् ।

ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମଜକୁ ଦେଖି ନୃପତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ—ଦର୍ପଣତଳରେ ନିଜ ଅଲଙ୍କୃତ ରୂପକୁ ଦେଖୁଥିବା ପରି।

Verse 38

स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥३८॥उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव काश्यपः ।

ସସ୍ମିତ ହୋଇ ପୁତ୍ରକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ପୁତ୍ରବତାମ୍‌ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଏହି ବଚନ କହିଲେ—ଯେପରି କାଶ୍ୟପ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହନ୍ତି।

Verse 39

ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशस्सुतः ॥३९॥उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः ।

ହେ ରାମ! ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ପତ୍ନୀରେ—ଯିଏ ସ୍ୱୟଂ ସଦୃଶା, ଯୋଗ୍ୟା—ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଲ; ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ପୁତ୍ର, ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ମୋ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମଜ।

Verse 40

यतस्त्वया प्रजाश्चेमा स्स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥४०॥तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि ।

ତୁମ ନିଜ ସଦ୍ଗୁଣଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ତୁମେ ଅନୁରଞ୍ଜିତ କରିଛ; ତେଣୁ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରଯୋଗରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ପୁଷ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ତୁମେ ଯୁବରାଜ୍ୟ ପଦ ଅବାପ୍ତ କର।

Verse 41

कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि ॥४१॥गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम् ।

ସ୍ୱଭାବତଃ ତୁମେ ବିନୀତ ଓ ଗୁଣବାନ; ତଥାପି, ପୁତ୍ର, ସ୍ନେହବଶେ ତୁମ ହିତର କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 42

भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥४२॥कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च ।

ଅଧିକ ବିନୟ ଆଶ୍ରୟ କରି ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହେଅ; କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷ ଓ ବ୍ୟସନମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 43

परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥४३॥अमात्यप्रभृतीस्सर्वाःप्रकृतीश्चानुरञ्जय ।

ତୁମ ଆଚରଣଦ୍ୱାରା—ସେମାନେ ପରୋକ୍ଷରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତି, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଅନୁରଞ୍ଜିତ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖ।

Verses 44-45

कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून् ॥४४॥तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम् ।तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः ॥४५॥तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर ।

କୋଷ୍ଠାଗାର ଓ ଆୟୁଧାଗାରରେ ବହୁ ସଞ୍ଚୟ ସଜାଇ, ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଅନୁରକ୍ତ ରଖି ଯେ ମେଦିନୀକୁ ପାଳନ କରେ—ତାହାର ମିତ୍ରମାନେ ଅମୃତ ପାଇଥିବା ଦେବମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି। ତେଣୁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମନିୟମ କରି ଏହିପରି ଆଚରଣ କର।

Verse 46

तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥४६॥त्वरिताः शीघ्रमभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन् ।

ଏହା ଶୁଣି, ରାମଙ୍କ ହିତେଚ୍ଛୁ ଓ ପ୍ରିୟକାରୀ ସୁହୃଦମାନେ ତୁରନ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଆସି କୌସଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

Verse 47

सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥४७॥व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा ।

ତେବେ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା କୌସଲ୍ୟା, ପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଆଣିଥିବା ଦୂତମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଗାଈ ଓ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ ଦେବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ।

Verse 48

अथाऽभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः ॥४८॥ययौ स्वं द्युतिमद्वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ।

ତାପରେ ରାଘବ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କରି ରଥରେ ଆରୋହଣ କଲେ ଏବଂ ଜନସମୂହର ପ୍ରତିପୂଜା ପାଇ ନିଜ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଭବନକୁ ଗଲେ।

Verse 49

ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्तच्छृत्वा तथा लाभमिवेष्टमाशु ।नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वादेवान्समानर्चुरतिप्रहृष्टाः ॥

ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି, ତାହାକୁ ଇଚ୍ଛିତ ଲାଭ ପରି ଭାବି ଶୀଘ୍ର ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଜଣାଇ ଘରକୁ ଯାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରହର୍ଷିତ ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।