Sarga 19

Verse 1

तदप्रियममित्रघ्नो वचनं मरणोपमम् ।श्रुत्वा न विव्यथे रामः कैकेयीं चेदमब्रवीत् ॥१॥

ମୃତ୍ୟୁସମ ଦୁଃଖଦ ଅପ୍ରିୟ ବଚନ ଶୁଣି, ଅମିତ୍ରଘ୍ନ ରାମ କମ୍ପିଲେ ନାହିଁ; ବରଂ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 2

एवमस्तु गमिष्यामि वनं वस्तुमहं त्वितः ।जटाजिनधरो राज्ञः प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥२॥

“ଏବମସ୍ତୁ; ଏଠାରୁ ମୁଁ ବନକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ବସିବି; ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରି, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ଅନୁପାଳନ କରିବି।”

Verse 3

इदं तु ज्ञातुमिच्छामि किमर्थं मां महीपतिः ।नाभिनन्दति दुर्धर्षो यथापूर्वमरिन्दमः ॥३॥

କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଅଦମ୍ୟ, ଶତ୍ରୁଦମନ ମହୀପତି ରାଜା ପୂର୍ବବତ୍ ମୋତେ କାହିଁକି ଅଭିନନ୍ଦନ କରୁନାହାନ୍ତି?

Verse 4

मन्युर्न च त्वया कार्यो देवि ब्रूमि तवाग्रतः ।यास्यामि भव सुप्रीता वनं चीरजटाधरः ॥४॥

“ଦେବୀ, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ବ୍ୟଥା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କହୁଛି—ମୁଁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଜଟାଧାରୀ ହୋଇ ବନକୁ ଯିବି। ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ରୁହ।”

Verse 5

हितेन गुरुणा पित्रा कृतज्ञेन नृपेण च ।नियुज्यमानो विस्रब्धः किं न कुर्यामहं प्रियम् ॥५॥

ହିତକାରୀ, ଗୁରୁସମ, କୃତଜ୍ଞଚିତ୍ତ ଏବଂ ନୃପ ଥିବା ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ନିୟୁକ୍ତ ହୁଏ, ତେବେ ନିର୍ଭୟ ଓ ନିର୍ଦ୍ୱିଧାୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ କାହିଁକି ନ କରିବି?

Verse 6

अलीकं मानसं त्वेकं हृदयं दहतीव मे ।स्वयं यन्नाह मां राजा भरतस्याभिषेचनम् ॥६॥

ଗୋଟିଏ କଥା ମାତ୍ର ମୋତେ ବେଦନା ଦେଇ ହୃଦୟକୁ ଦହାଏ—ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଭରତଙ୍କ ଅଭିଷେକ ବିଷୟରେ ମୋତେ ସିଧାସଳଖ କହିଲେ ନାହିଁ।

Verse 7

अहं हि सीतां राज्यं च प्राणानिष्टान्धनानि च ।हृष्टो भ्रात्रे स्वयं दद्यां भरतायाप्रचोदितः ॥७॥

ମୁଁ ତ ପ୍ରେରଣା ବିନା ମଧ୍ୟ ହର୍ଷରେ ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ମୋ ପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣ—ଏପରିକି ସୀତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ସ୍ୱୟଂ ଦେଇଦେବି, ଯଦି ତାହା ମୋ ଭ୍ରାତୃହିତ ପାଇଁ ହୁଏ।

Verse 8

किं पुनर्मनुजेन्द्रेण स्वयं पित्रा प्रचोदितः ।तव च प्रियकामार्थं प्रतिज्ञामनुपालयन् ॥८॥

ତେବେ ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ମୋର ପିତା—ରାଜା—ସ୍ୱୟଂ ଯେତେବେଳେ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛି, ତେବେ ତାହା କେତେ ଅଧିକ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ!

Verse 9

तदाश्वासय हीमं त्वं किन्विदं यन्महीपतिः ।वसुधासक्तनयनो मन्दमश्रूणि मुञ्चति ॥९॥

ଏହେତୁ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ। ଭୂମିରେ ଦୃଷ୍ଟି ଲଗାଇଥିବା ମହୀପତି କାହିଁକି ଧୀରେ ଧୀରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଛନ୍ତି?

Verse 10

गच्छन्तु चैवानयितुं दूताश्श्रीघ्रजवैर्हयैः ।भरतं मातुलकुलादद्यैव नृपशासनात् ॥१०॥

ନୃପାଜ୍ଞାନୁସାରେ ଆଜି ହିଁ ଦୂତମାନେ ଶୀଘ୍ରଗତି ଘୋଡ଼ାରେ ଯାଇ, ମାତୁଳକୁଳରୁ ଭରତଙ୍କୁ ଆଣିବେ।

Verse 11

दण्डकारण्यमेषोऽहमितो गच्छामि सत्वरः ।अविचार्य पितुर्वाक्यं समा वस्तुं चतुर्दश ॥११॥

ମୁଁ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି; ପିତାଙ୍କ ବଚନକୁ ବିଚାର-ବିତର୍କ ନ କରି ସେଠାରେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ବାସ କରିବି।

Verse 12

सा हृष्टा तस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा रामस्य कैकयी ।प्रस्थानं श्रद्धधाना हि त्वरयामास राघवम् ॥१२॥

ରାମଙ୍କ ସେହି ବଚନ ଶୁଣି କୈକେୟୀ ହୃଷ୍ଟ ହେଲା; ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ନିଶ୍ଚିତ ବୋଲି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମାନି ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କଲା।

Verse 13

एवं भवतु यास्यन्ति दूता श्शीघ्रजवैर्हयैः ।भरतं मातुलकुलादुपावर्तयितुं नराः ॥१३॥

“ଏମିତି ହେଉ।” ଶୀଘ୍ରଗତି ଘୋଡ଼ାରେ ଦୂତମାନେ ଯାଇ, ମାତୁଳକୁଳରୁ ଭରତଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବେ।

Verse 14

तव त्वहं क्षमं मन्ये नोत्सुकस्य विलम्बनम् ।राम तस्मादित श्शीघ्रं वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥१४॥

ଆପଣ ବନକୁ ଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିବାରୁ, ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ। ହେ ରାମ, ତେଣୁ ଆପଣ ଶୀଘ୍ର ଏଠାରୁ ବନକୁ ଗମନ କରନ୍ତୁ।

Verse 15

व्रीडान्वित स्स्वयं यच्च नृपस्त्वां नाभिभाषते ।नैतत्किञ्चिन्नरश्रेष्ठ मन्युरेषोऽपनीयताम् ॥१५॥

ରାଜା ଲଜ୍ଜାରେ ସ୍ୱୟଂ ତୁମକୁ କଥା କହୁନାହାନ୍ତି; ଏହା କିଛି ନୁହେଁ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏହି ମନସ୍ତାପକୁ ଦୂର କର।

Verse 16

यावत्त्वं न वनं यातः पुरादस्मादभित्वरन् ।पिता तावन्न ते राम स्नास्यते भोक्ष्यतेऽपि वा ॥१६॥

ହେ ରାମ, ତୁମେ ଏହି ପୁରୀରୁ ଶୀଘ୍ରେ ବନକୁ ଯାଉନଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ପିତା ନ ସ୍ନାନ କରିବେ, ନ ଭୋଜନ ମଧ୍ୟ କରିବେ।

Verse 17

धिक्कष्टमिति निःश्वस्य राजा शोकपरिप्लुतः ।मूर्छितो न्यपतत्तस्मिन्पर्यङ्के हेमभूषिते ॥१७॥

“ଧିକ୍—କି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ!” ବୋଲି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଶୋକରେ ପ୍ଲୁତ ରାଜା ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଳଙ୍କୃତ ସେଇ ପର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ଢଳି ପଡ଼ିଲେ।

Verse 18

रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः ।कशयेवाहतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः ॥१८॥

କୈକେୟୀର ପ୍ରଚୋଦନାରେ ରାମ ରାଜାଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଚାବୁକରେ ହାଙ୍କାଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ପରି, ବନକୁ ଯିବାକୁ ତ୍ୱରା କଲେ।

Verse 19

तदप्रियमनार्याया वचनं दारुणोदयम् ।श्रुत्वा गतव्यथो रामः कैकेयीं वाक्यमब्रवीत् ॥१९॥

ଅନାର୍ୟା ସେଇ ନାରୀର ଅପ୍ରିୟ, ଭୟଙ୍କର ପରିଣାମଦାୟକ ବଚନ ଶୁଣି, ବ୍ୟଥାହୀନ ରାମ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ—

Verse 20

नाहमर्थपरो देवि लोकमावस्तुमुत्सहे ।विद्धिमामृषिभिस्तुल्यं केवलं धर्ममास्थितम् ॥२०॥

“ଦେବି, ଧନ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ ବସିବାକୁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରେନି; ମୋତେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମାନ ଜାଣ—ମୁଁ କେବଳ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ।”

Verse 21

यदत्र भवतः किञ्चिच्छक्यं कर्तुं प्रियं मया ।प्राणानपि परित्यज्य सर्वथा कृतमेव तत् ॥२१॥

ଏଠାରେ ପୂଜ୍ୟ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି—ଅତି ଅଳ୍ପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—କରିବା ସମ୍ଭବ, ସେହି କାମ ସବୁ ପ୍ରକାରେ କରିବି; ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି।

Verse 22

न ह्यतो धर्मचरणं किञ्चिदस्ति महत्तरम् ।यथा पितरिशुश्रूषा तस्य वा वचनक्रिया ॥२२॥

ପିତାଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବା ଓ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାକୁ କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ପାଳନ କରିବାଠାରୁ ବଡ଼ ଧର୍ମାଚରଣ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 23

अनुक्तोऽप्यत्रभवता भवत्या वचनादहम् ।वने वत्स्यामि विजने वर्षाणीह चतुर्दश ॥२३॥

ପୂଜ୍ୟ ପିତାମହ ସ୍ୱୟଂ କହିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଏବେ ଚୌଦ୍ଦ ବର୍ଷ ନିର୍ଜନ ବନରେ ବସିବି।

Verse 24

न नूनं मयि कैकयि किञ्चिदाशंससे गुणम् ।यद्राजानमवोचस्त्वं ममेश्वरतरा सती ॥२४॥

ହେ କୈକେୟୀ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ମୋରେ ଅତି ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ଅଛି ବୋଲି ଭାବୁନାହ; କାରଣ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଅଧିକାରବତୀ ସତୀ ହୋଇ ସୁଦ୍ଧା ତୁମେ ଏହି କଥା ପାଇଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଚାପ ଦେଲା।

Verse 25

यावन्मातरमाप्नच्छे सीतां चानुनयाम्यहम् ।ततोऽद्यैव गमिष्यामि दण्डकानां महद्वनम् ॥२५॥

ମୁଁ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଦାୟ ନେଇ ଏବଂ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସାରିଲେ, ତାପରେ ଆଜିହିଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ବିଶାଳ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବି।

Verse 26

भरतः पालयेद्राज्यं शुश्रूषेच्च पितुर्यथा ।तथा भवत्या कर्तव्यं स हि धर्म स्सनातनः ॥२६॥

ଭରତ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁ ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରୁ; ସେହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ କର—ଏହାହି ସନାତନ ଧର୍ମ।

Verse 27

स रामस्य वचश्श्रृत्वा भृशं दुःखहतः पिता ।शोकादशक्नुवन्वकतुं प्ररुरोद महास्वनम् ॥२७॥

ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପିତା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଶୋକରେ କଥା କହିପାରିନଥିବାରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।

Verse 28

वन्दित्वा चरणौ रामो विसंज्ञस्य पितुस्तथा ।कैकेय्याश्चाप्यनार्यायाः निष्पपात महाद्युतिः ॥२८॥

ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ରାମ ମୂର୍ଛିତ ପିତାଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ବନ୍ଦନା କଲେ; ଅନାର୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା କୈକେୟୀଙ୍କ ଚରଣକୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କରି, ପରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 29

स रामः पितरं कृत्वा कैकेयीं च प्रदक्षिणम् ।निष्क्रम्यान्तःपुरात्तस्मात्स्वं ददर्श सुहृज्जनम् ॥२९॥

ପିତା ଓ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ରାମ ସେହି ଅନ୍ତଃପୁରରୁ ବାହାରିଲେ ଏବଂ ନିଜ ସୁହୃଦ ଓ ହିତେଚ୍ଛୁଜନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 30

तं बाष्पपरिपूर्णाक्षः पृष्ठतोऽनुजगाम ह ।लक्ष्मणः परमक्कृध्दः स्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥३०॥

ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ନେଇ, ଅନ୍ତରେ କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଉଥିବା ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦବର୍ଧନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଅନୁଗମନ କଲେ।

Verse 31

अभिषेचनिकं भाण्डं कृत्वा रामः प्रदक्षिणम् ।शनैर्जगाम सापेक्षो दृष्टिं तत्राविचालयन् ॥३१॥

ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ରାମ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ପରେ ସାବଧାନ ଭାବେ ଦୃଷ୍ଟି ସେଠାରେ ଅଚଳ ରଖି ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 32

न चास्य महतीं लक्ष्मीं राज्यनाशोऽपकर्षति ।लोककान्तस्य कान्तत्वाच्छीतरश्मेरिव क्षपा ॥३२॥

ରାଜ୍ୟ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମହାତେଜ କ୍ଷୀଣ ହେଲା ନାହିଁ; ଲୋକକାନ୍ତ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଶୀତରଶ୍ମି ଚନ୍ଦ୍ରର କାନ୍ତିକୁ ଯେପରି ରାତି କମାଇ ପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ଅବିକଳ ରହିଲା।

Verse 33

न वनं गन्तुकामस्य त्यजतश्च वसुन्धराम् ।सर्वलोकातिगस्येव लक्ष्यते चित्तविक्रिया ॥३३॥

ବନକୁ ଯିବାକୁ ଓ ଭୂମି (ରାଜ୍ୟ) ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତରେ କୌଣସି ବିକାର ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ; ଯେପରି ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକବ୍ୟବହାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ।

Verses 34-35

प्रतिषिध्य शुभं छत्रं व्यजने च स्वलङ्कृते ।विसर्जयित्वा स्वजनं रथं पौरांस्तथा जनान् ॥३४॥धारयन् मनसा दुःखमिन्द्रियाणि निगृह्य च ।प्रविवेशात्मवान्वेश्म मातुरप्रियशंसिवान् ॥३५॥

ଆତ୍ମସଂଯମୀ ରାମ ଶୁଭ ଛତ୍ର ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ଚାମରକୁ ବାରଣ କଲେ। ନିଜର ସେବକ, ରଥ ଓ ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ମନରେ ଦୁଃଖ ଚାପି ରଖି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମାତାଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଦେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 36

सर्वोह्यभिजनश्श्रीमान् श्रीमतस्सत्यवादिनः ।नालक्षयत रामस्य किञ्चिदाकारमानने ॥३६॥

ରାମଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କୁଳୀନ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍, ସତ୍ୟବାଦୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଗମ୍ଭୀର ସତ୍ୟବଚନୀଙ୍କ ମୁହଁରେ ଲେଶମାତ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଧରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 37

उचितं च महाबाहुर्नजहौहर्षमात्मनः ।शारद स्समुदीर्णांशुश्चन्द्रस्तेज इवात्मजम् ॥३७॥

ମହାବାହୁ ଶ୍ରୀରାମ ନିଜର ଯଥୋଚିତ ହର୍ଷକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଶରଦ୍‌ଋତୁର କିରଣସମୃଦ୍ଧ ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ତେଜକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 38

वाचा मधुरया रामस्सर्वं सम्मानयञ्जनम् ।मातुस्समीपं धीरात्मा प्रविवेश महायशाः ॥३८॥

ମଧୁର ବାଣୀରେ ରାମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାପରେ ଧୀରାତ୍ମା, ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାମ ମାତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 39

तं गुणैस्समतां प्राप्तो भ्राता विपुलविक्रमः ।सौमित्रिरनुवव्राज धारयन्दुःखमात्मजम् ॥३९॥

ଗୁଣରେ ସମତା ପାଇଥିବା, ବିପୁଳ ପରାକ୍ରମୀ ଭ୍ରାତା ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ଅନ୍ତରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି ରାମଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ।

Verse 40

प्रविश्य वेश्मातिभृशं मुदाऽन्वितं समीक्ष्य तां चार्थविपत्तिमागताम् ।न चैव रामोऽत्रजगामविक्रियां सुहृज्जनस्यात्मविपत्तिशङ्कया ॥४०॥

ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏକ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି; ତଥାପି ସୁହୃଦ୍ଜନମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମବିପତ୍ତିର ଶଙ୍କାରେ କ୍ଳେଶ ପାଇବେ ବୋଲି ଭୟ କରି ସେ ବାହ୍ୟରେ କୌଣସି ବିକାର ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ।