Adhyaya 10

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । एकोद्दिष्टं ततो वक्ष्ये यदुक्तं ब्रह्मणा पुरा । मृते पुत्रैर्यथाकार्यमाशौचं च पितुर्यदि

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ‘ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ’ ନାମକ ବିଧି କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ—ପିତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ପୁତ୍ରମାନେ କ’ଣ କରିବେ, ଏବଂ ପିତା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଶୌଚ କାଳ କେତେ।

Verse 2

दशाहं शावमाशौचं ब्राह्मणस्य विधीयते । क्षत्रियेषु दश द्वे च पक्षं वैश्येषु चैव हि

ମୃତ୍ୟୁଜନିତ ଶାବ-ଆଶୌଚ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ଦଶ ଦିନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ବାର ଦିନ; ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ପକ୍ଷକାଳ (ପନ୍ଦର ଦିନ)।

Verse 3

शूद्रेषु मासमाशौचं सपिंडेषु विधीयते । नैशमाचूडमाशौचं त्रिरात्रं परतः स्मृतम्

ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କରେ ସପିଣ୍ଡ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଏକ ମାସ ଆଶୌଚ ବିଧିତ। ସପିଣ୍ଡର ପରେ ତିନି ରାତି ଆଶୌଚ ସ୍ମୃତ; ରାତିରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଚୂଡା (ଶିଖା-ଗଠି) ଖୋଲିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

Verse 4

जननेप्येवमेव स्यात्सर्ववर्णेषु सर्वदा । अस्थिसंचयनादूर्ध्वमङ्गस्पर्शो विधीयते

ଜନନ (ପ୍ରସବ) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଏହିପରି ହେବ। ଅସ୍ଥି-ସଂଚୟନ ପରେ ପୁନଃ ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ (ସାଧାରଣ ସମ୍ପର୍କ) ବିଧିତ।

Verse 5

प्रेताय पिंडदानं तु द्वादशाहं समाचरेत् । पाथेयं तस्य तत्प्रोक्तं यतः प्रीतिकरं महत्

ପ୍ରେତ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡଦାନ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ତାହାର ପାଥେୟ (ଯାତ୍ରା-ସମ୍ବଳ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, କାରଣ ଏହା ମହା ପ୍ରୀତିକର।

Verse 6

यस्मात्प्रेतपुरं प्रेतो द्वादशाहेन नीयते । गृहे पुत्रकलत्रं च द्वादशाहं प्रपश्यति

ଯେହେତୁ ପ୍ରେତକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ ପ୍ରେତପୁରକୁ ନେଇଯାଯାଏ; ଏବଂ ସେହି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନ ସେ ନିଜ ଘରେ ପୁତ୍ର ଓ ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖିଥାଏ।

Verse 7

तस्मान्निधेयमाकाशे दशरात्रं पयस्तथा । सर्वदाहोपशांत्यर्थमध्वश्रमविनाशनम्

ଏହେତୁ ଦଶ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଲା ଆକାଶତଳେ ଜଳ ରଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ଦାହ (ଜ୍ୱାଳା-ତାପ) ଶାନ୍ତ କରି ଯାତ୍ରାଶ୍ରମ ନାଶ କରେ।

Verse 8

ततस्त्वेकादशाहेपि द्विजानेकादशैव तु । गोत्रादिसूतकांते च भोजयेन्मनुजो द्विजान्

ତାପରେ ଏକାଦଶ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଏକାଦଶ ଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ। ଗୋତ୍ରାଦି-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୂତକ ଅଶୌଚ ଶେଷ ହେଲେ ପୁନର୍ବାର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଉ।

Verse 9

द्वितीयेह्नि पुनस्तद्वदेकोद्दिष्टं समाचरेत् । नावाहनाग्नौकरणं दैवहीनं विधानतः

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ବିଧିଅନୁସାରେ ଏଥିରେ ଦେବତା-ଆବାହନ ନାହିଁ, ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହା ‘ଦୈବ’ ଅଂଶହୀନ।

Verse 10

एकं पवित्रमेकोर्घ एकः पिंडो विधीयते । उपतिष्ठतामिति वदेद्देयं पश्चात्तिलोदकं

ଗୋଟିଏ କୁଶ-ପବିତ୍ର, ଗୋଟିଏ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଗୋଟିଏ ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଉପତିଷ୍ଠତାମ୍’ ବୋଲି କହି ପରେ ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 11

स्वास्ति ब्रूयाद्विप्रकरे विसर्गे चाभिरम्यताम् । शेषं पूर्ववदत्रापि कार्यं वेदविदो विदुः

ସମାପ୍ତିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ସଭାମଧ୍ୟରେ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ ବୋଲି କହି, ‘ଅଭିରମ୍ୟତାମ୍’ କହି ସୁଖରେ ବିଦାୟ ନେବା ଉଚିତ। ଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ କରିବାକୁ—ବେଦବିଦ୍ମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 12

अनेन विधिना सर्वमनुमासं समाचरेत् । सूतकांते द्वितीयेह्नि शय्यां दद्याद्विलक्षणाम्

ଏହି ବିଧିଅନୁସାରେ ସମଗ୍ର ମାସ ଯାଏଁ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସୂତକ ଅଶୌଚ ଶେଷ ହେଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ, ବିଶେଷ ଶୟ୍ୟା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

कांचनं पुरुषं तद्वत्फलवस्त्रसमन्वितम् । प्रपूज्य द्विजदांपत्यं नानाभरणभूषितम्

ସେହିପରି ଫଳ ଓ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପୁରୁଷ-ପ୍ରତିମାକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ନାନା ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

उपवेश्य तु शय्यायां मधुपर्कं ततो ददेत् । रजतस्य तु पात्रेण दधिदुग्धसमन्वितम्

ଅତିଥିଙ୍କୁ ଶୟ୍ୟାରେ ବସାଇ ପରେ ମଧୁପର୍କ ଦେବା ଉଚିତ; ଦହି ଓ ଦୁଧ ସହିତ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ପରିବେଷଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

अस्थिलालाटिकं गृह्य सूक्ष्मं कृत्वा विमिश्रयेत् । पाययेदिद्वजदांपत्यं पितृभक्त्या समन्वितः

ଲଲାଟ ଅଞ୍ଚଳର ଅସ୍ଥିର ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ ନେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ କରି ପିସି ମିଶାଇବା ଉଚିତ; ପିତୃଭକ୍ତି ସହିତ ସେହି ଦ୍ୱିଜ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ତାହା ପାନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 16

एष एव विधिर्दृष्टः पार्वतीयैर्द्विजोतमैः । तेन दुष्टा तु सा शय्या न ग्राह्या द्विजसत्तमैः

ଏହି ଏକେଇ ବିଧି ପାର୍ବତୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ତେଣୁ ସେହି ଶୟ୍ୟା ଦୂଷିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 17

गृहीतायां तु तस्यां हि पुनः संस्कारमर्हति । वेदे चैव पुराणे च शय्या सर्वत्र गर्हिता

କିନ୍ତୁ ଯଦି ସେ (ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ) ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ପୁନଃ ସଂସ୍କାରର ଅର୍ହ; କାରଣ ବେଦ ଓ ପୁରାଣ—ଦୁହିଁଠାରେ (ବିଧିବିହୀନ) ଶୟ୍ୟା ସର୍ବତ୍ର ଗର୍ହିତ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।

Verse 18

ग्रहीतारस्तु जायन्ते सर्वे नरकगामिनः । ग्रथितां वसुजालेन शय्यां दांपत्यसेविताम्

ଯେମାନେ ଅନ୍ୟାୟରେ (ଏପରି ବସ୍ତୁ) ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନରକଗାମୀ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଧନ-ଜାଳରେ ଗଠିତ, ଦାମ୍ପତ୍ୟଭୋଗରେ ବ୍ୟବହୃତ ଶୟ୍ୟା ବିଷୟରେ ଏହି କଥା କୁହାଯାଇଛି।

Verse 19

ये स्पृशंति न जानंतः सर्वे नरकगामिनः । नवश्राद्धेन भोक्तव्यं भुक्त्वा चांद्रायणं चरेत्

ନିୟମ ନ ଜାଣି ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ ନରକଗାମୀ ହୁଅନ୍ତି। ନବ-ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ତାପରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଭୋଜନ ପରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 20

पितृभक्त्या तु पुत्राणां कार्यमेव सदा भवेत् । वृषोत्सर्गं च कुर्वीत देया च कपिला शुभा

ପିତୃଭକ୍ତିରୁ ପୁତ୍ରମାନେ ସଦା ବିଧିପୂର୍ବକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ କରିବେ ଏବଂ ଶୁଭ କପିଲା (ଭୂରାବର୍ଣ୍ଣ) ଗାଈ ଦାନ କରିବେ।

Verse 21

उदकुंभश्च दातव्यो भक्ष्यभोज्यफलान्वितः । यावदब्दं नरश्रेष्ठ सतिलोदकपूर्वकम्

ଭକ୍ଷ୍ୟ, ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଫଳସହିତ ଭରା ଉଦକୁମ୍ଭ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିଳମିଶ୍ରିତ ଜଳାର୍ଘ୍ୟ ପୂର୍ବକ ଏହି ଦାନ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଉ।

Verse 22

ततः संवत्सरे पूर्णे सपिंडीकरणं भवेत् । सपिंडीकरणादूर्द्ध्वं प्रेतः पार्वणभुग्यतः

ତାପରେ ଏକ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ପରେ ପ୍ରେତ ପାର୍ବଣ-ଶ୍ରାଦ୍ଧର ପିଣ୍ଡଭାଗ ଭୋଗ କରିବାର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।

Verse 23

वृद्धिपूर्वेषु कार्येषु गृहस्थस्य भवेत्ततः । सपिंडीकरणं श्राद्धं देवपूर्वं नियोजयेत्

ଏହେତୁ ଗୃହସ୍ଥ ଯେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧିକର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେତେବେଳେ ଦେବପୂଜା ପୂର୍ବକ ‘ସପିଣ୍ଡୀକରଣ’ ନାମକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରଥମେ ବିଧାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 24

पितॄनावाहयेत्तत्र पृथक्प्रेतं विनिर्दिशेत् । गंधोदकतिलैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्

ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପ୍ରେତ ପାଇଁ ପୃଥକ ଅର୍ପଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ। ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ଓ ତିଳ ସହିତ ଚାରିଟି ପାତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् । तद्वत्संकल्प्य चतुरः पिंडान्पितृपरस्तदा

ଅର୍ଘ୍ୟ ନିମିତ୍ତେ ପ୍ରେତପାତ୍ରର ଜଳ ପିତୃପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଢାଳିବା ଉଚିତ। ପରେ ସେହି ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପିତୃପର କର୍ତ୍ତା ସେତେବେଳେ ଚାରିଟି ପିଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 26

ये समाना इति द्वाभ्यामन्नं तु विभजेत्त्रिधा । अनेन विधिना चार्घ्यं पूर्वमेव प्रदापयेत्

‘ଯେ ସମାନା…’ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ଅନ୍ନକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଏକେ ବିଧିରେ ପ୍ରଥମେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

ततः पितृत्वमापन्नस्स चतुर्थस्तदा त्वनु । अग्निष्वात्तादि मध्ये तु प्राप्नोत्यमृतमुत्तमम्

ତାପରେ ସେ ପିତୃତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଚତୁର୍ଥ ରୂପେ ହୋଇ, କ୍ରମେ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଆଦି ପିତୃଗଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଅମୃତକୁ ପାଏ।

Verse 28

सपिण्डीकरणादूर्ध्वं पृथक्तस्मै न दीयते । पितृष्वेव च दातव्यं तत्पिंडं येषु संस्थितम्

ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କ୍ରିୟା ପରେ ତାଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ଭାବେ ପିଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ; ଯେ ପିଣ୍ଡ ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ସେହି ପିଣ୍ଡ କେବଳ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

ततः प्रभृति संक्रान्तावुपरागादि पर्वसु । त्रिपिंडमाचरेच्छ्राद्धमेकोद्दिष्टं मृतेहनि

ତାହା ପରେ ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ ଇତ୍ୟାଦି ପର୍ବଦିନରେ ତିନି ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଦିନରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ (ଏକ ମାତ୍ର ପ୍ରେତ ପାଇଁ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 30

एकोद्दिष्टं परित्यज्य मृताहे यः समाचरेत् । स दैवं पितृहा स स्यात्तथा भ्रातृविनाशकः

ମୃତ୍ୟୁକ୍ରିୟା ଦିନରେ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଯେ ଅନ୍ୟ କର୍ମ କରେ, ସେ ପିତୃହନ୍ତା ଓ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଘ୍ନକାରୀ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; ଏବଂ ଭାଇର ବିନାଶର କାରଣ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 31

मृताहे पार्वणं कुर्वन्नधो याति स मानवः । संपृक्ते स्वर्गती भावे प्रेतमोक्षो यतो भवेत्

ଅଶୁଭ ମୃତ୍ୟୁଦିନରେ ପାର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଅଧୋଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗଗତିକୁ ଅନୁକୂଳ ଭାବ ସହ ଯଥାବିଧି ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ପ୍ରେତମୋକ୍ଷ ହୁଏ।

Verse 32

आमश्राद्धं तदा कुर्याद्विधिज्ञः श्राद्धदस्ततः । तेनाग्नौकरणं कुर्यात्पिंडांस्तेनैव निर्वपेत्

ତେବେ ବିଧିଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆମଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନୌକରଣ କରି, ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ପିଣ୍ଡମାନଙ୍କୁ ନିର୍ବପନ/ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 33

त्रिभिः सपिंडीकरणं मासैक्ये त्रितये तथा । यदा प्राप्स्यति कालेन तदा मुच्येत बंधनात्

ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ତିନି ସମୟରେ—ଏକ ମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ତୃତୀୟ ମାସରେ ମଧ୍ୟ—ବିଧିପୂର୍ବକ ସପିଣ୍ଡୀକରଣ କଲେ, କାଳକ୍ରମେ ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 34

मुक्तोपि लेपभागित्वं प्राप्नोति कुशमार्जनात् । लेपभाजश्चतुर्थाद्यास्त्रयः स्युः पिंडभागिनः

ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୁଶଦ୍ୱାରା ମାର୍ଜନ କଲେ ଲେପଦୋଷର ଭାଗୀ ହୁଏ; ଏହି ଲେପଭାଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁର୍ଥରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ତିନିଜଣ ପିଣ୍ଡଭାଗୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 35

पिण्डदः सप्तमस्तेषां सपिंडाः सप्तपूरुषाः । भीष्म उवाच । कथं हव्यानि देयानि कव्यानि च जनैरिह

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସପ୍ତମଜନ ପିଣ୍ଡଦାତା; ସପିଣ୍ଡ ସମ୍ବନ୍ଧ ସାତ ପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ଲୋକେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କବ୍ୟ କିପରି ଦେବେ?

Verse 36

गृह्णंति पितृलोके वा प्रायः के कैर्निगद्यते । यदि मर्त्ये द्विजो भुंक्ते हूयते यदि वानले

ପିତୃଲୋକରେ ସେହି ଅର୍ପଣକୁ ସାଧାରଣତଃ କିଏ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏବଂ କାହା ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯାଏ? ଯଦି ଏଠାରେ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଦ୍ୱିଜ ତାହା ଭୋଗ କରେ, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ ହୁଏ, ତେବେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ ପହଞ୍ଚେ?

Verse 37

शुभाशुभात्मकाः प्रेतास्तदन्नं भुंजते कथम् । पुलस्त्य उवाच । वसुस्वरूपाः पितरो रुद्राश्चैव पितामहाः

ଶୁଭାଶୁଭ ସ୍ୱଭାବର ପ୍ରେତମାନେ ସେହି ଅନ୍ନ କିପରି ଭୋଗ କରନ୍ତି? ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ପିତୃମାନେ ବସୁସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ପିତାମହମାନେ ରୁଦ୍ରସ୍ୱରୂପ ହିଁ।

Verse 38

प्रपितामहास्तथादित्या इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । नामगोत्रं पितॄणां तु प्रापकं हव्यकव्ययोः

“ପ୍ରପିତାମହମାନେ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ”—ଏହାଇ ବୈଦିକ ଶ୍ରୁତି। ପିତୃମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ହିଁ ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ ଅର୍ପଣକୁ ସେମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଏ।

Verse 39

श्राद्धस्य मन्त्रतस्तत्वमुपलभ्येत भक्तितः । अग्निष्वात्तादयस्तेषामाधिपत्ये व्यवस्थिताः

ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଭକ୍ତିସହ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ; ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ଆଦି ପିତୃମାନେ ସେହି କ୍ରିୟାର ଅଧିପତି ଭାବେ ସ୍ଥିତ।

Verse 40

नामगोत्रास्तदा देशा भवंत्युद्भवतामपि । प्राणिनः प्रीणयत्येतदर्हणं समुपागतं

ତେବେ ନବଜାତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାମ, ଗୋତ୍ର ଓ ଦେଶ (ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥାନ) ମିଳେ। ଯଥାବିଧି ଦିଆଯାଇଥିବା ଏହି ଅର୍ହଣ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରେ।

Verse 41

दिव्यो यदि पिता माता गुरुः कर्मानुयोगतः । तस्यान्नममृतं भूत्वा दिव्यत्त्वेप्यनुगच्छति

ଯଦି ପିତା, ମାତା କିମ୍ବା ଗୁରୁ ନିୟତ କର୍ମବଳରେ ଦିବ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଅନ୍ନ ଅମୃତତୁଲ୍ୟ ହୁଏ; ଦାତା ମଧ୍ୟ ସେହି ଦିବ୍ୟତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 42

दैत्यत्वे भोगरूपेण पशुत्वेपि तृणं भवेत् । श्राद्धान्नं वायुरूपेण नागत्वेप्युपतिष्ठति

ଦୈତ୍ୟଯୋନିରେ ତାହା ଭୋଗରୂପ ହୁଏ, ପଶୁଯୋନିରେ ତୃଣ ହୋଇଯାଏ; ଶ୍ରାଦ୍ଧାନ୍ନ ବାୟୁରୂପେ—ନାଗଯୋନିରେ ମଧ୍ୟ—ଗ୍ରହୀତାଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ।

Verse 43

पानं भवति यक्षत्वे राक्षसत्वे तथामिषं । दानवत्वे तथा पानं प्रेतत्वे रुधिरोदकम्

ଯକ୍ଷତ୍ୱରେ ପାନ ହୁଏ; ରାକ୍ଷସତ୍ୱରେ ସେହିପରି ମାଂସଭକ୍ଷଣ ହୁଏ। ଦାନବତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ପାନ ରହେ; ପ୍ରେତତ୍ୱରେ ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ଜଳ ପାନ କରାଯାଏ।

Verse 44

मनुष्यत्वेन्नपानादि नानाभोगवतां भवेत् । रतिशक्तिस्त्रियः कान्तेऽन्येषां भोजनशक्तिता

ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱରେ ଅନ୍ନପାନ ଆଦି ଓ ନାନାଭୋଗର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଜନ୍ମେ। ତାହାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟକାନ୍ତ ପ୍ରତି ରତିଶକ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଜନଶକ୍ତି ହୁଏ।

Verse 45

दानशक्तिः स विभवा रूपमारोग्यमेव च । श्राद्धपुष्पमिदं प्रोक्तं फलं ब्रह्मसमागमः

ଦାନଶକ୍ତି, ବିଭବ, ରୂପ ଓ ଆରୋଗ୍ୟ—ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ‘ପୁଷ୍ପ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହାର ଫଳ ବ୍ରହ୍ମସମାଗମ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରମତତ୍ତ୍ୱପ୍ରାପ୍ତି।

Verse 46

आयुः पुत्रान्धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च । प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीताः पितृगणा नृप

ହେ ନୃପ! ପିତୃଗଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଆୟୁ, ପୁତ୍ର, ଧନ, ବିଦ୍ୟା, ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁଖ—ତଥା ରାଜ୍ୟସତ୍ତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 47

श्रूयते च पुरा मोक्षं प्राप्ताः कौशिकसूनवः । पंचभिर्जन्मसंबंधैः प्राप्ता ब्रह्मपरं पदम्

ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ପୁରାତନ କାଳରେ କୌଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଥିଲେ। ପାଞ୍ଚ ଜନ୍ମର ସମ୍ବନ୍ଧସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 48

भीष्म उवाच । कथं कौशिकदायादाः प्राप्ता योगमनुत्तमम् । पंचभिर्जन्मसंबन्धैः कथं कर्मक्षयो भवेत्

ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—କୌଶିକଙ୍କ ବଂଶଜମାନେ କିପରି ଅନୁତ୍ତମ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ? ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଜନ୍ମର ସମ୍ବନ୍ଧଦ୍ୱାରା କର୍ମକ୍ଷୟ କିପରି ହୁଏ?

Verse 49

पुलस्त्य उवाच । कौशिको नाम धर्मात्मा कुरुक्षेत्रे महानृषिः । नामतः कर्मतस्तस्य पुत्राणां तन्निबोध मे

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୌଶିକ ନାମକ ଧର୍ମାତ୍ମା ମହାଋଷି ଅଛନ୍ତି। ଏବେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ ଓ କର୍ମ—ଦୁହେଁ—ମୋଠାରୁ ଜାଣ।

Verse 50

स्वसृपः क्रोधनो हिंस्रः पिशुनः कविरेव च । वाग्दुष्टः पितृवर्ती च गर्गशिष्यास्तदाभवन्

ସ୍ୱସୃପ, କ୍ରୋଧନ, ହିଂସ୍ର, ପିଶୁନ ଓ କବି—ତଥା ବାଗ୍ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପିତୃବର୍ତ୍ତୀ—ସେ ସମୟରେ ଗର୍ଗଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 51

पितर्युपरते तेषामभूद्दुर्भिक्षमुल्बणं । अनावृष्टिश्च महती सर्वलोकभयंकरी

ତାଙ୍କ ପିତା ନିଧନ ପାଇବା ପରେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେଲା; ଏବଂ ସର୍ବଲୋକଭୟଙ୍କର ମହା ଅନାବୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଘଟିଲା।

Verse 52

गर्गादेशाद्वने दोग्ध्रीं रक्षंति च तपोधनाः । खादामः कपिलामेतां वयं क्षुत्पीडिता भृशं

ଗର୍ଗଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତପୋଧନ ମୁନିମାନେ ବନରେ ଏହି ଦୁଧାଳୁ ଗାଈକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଭୋକରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ, ତେଣୁ ଏହି କପିଳା ଗାଈକୁ ଖାଇବୁ।

Verse 53

इति चिंतयतां पापं लघुः प्राह तदानुजः । यद्यवश्यमियं वध्या श्राद्धरूपेण योज्यतां

ସେମାନେ ପାପ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଅନୁଜ ଲଘୁ କହିଲେ— “ଯଦି ଏହାର ବଧ ଅନିବାର୍ୟ, ତେବେ ଏହାକୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧରୂପେ ଯୋଜନା କରାଯାଉ।”

Verse 54

श्राद्धे नियोज्यमानायां पापं नश्यति नो ध्रुवं । एवं कुर्वित्यनुज्ञातः पितृवर्ती तदानुजैः

ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିୟୋଜିତ କଲେ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ। “ଏଭଳି କର” ବୋଲି ଅନୁମତି ପାଇ, ସେ ଅନୁଜମାନଙ୍କ ସହ ପିତୃବିଧି ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।

Verse 55

चक्रे समाहितः श्राद्धमुपयुज्याथ तां पुनः । द्वौ दैवे भ्रातरो कृत्वा पित्र्ये त्रींश्चापरान्क्रमात्

ସେ ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲା, ପରେ ପୁନର୍ବାର ତାହାକୁ ପ୍ରୟୋଗ କଲା। ଦୈବଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୁଇ ଭାଇକୁ ନିୟୋଜନ କରି, ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ କ୍ରମେ ଅନ୍ୟ ତେତ୍ରିଶ ଜଣକୁ ନିୟୋଜନ କଲା।

Verse 56

तथैकमतिथिं कृत्वा श्राद्धदः स्वयमेव तु । चकार मंत्रवच्छ्राद्धं स्मरन्पितृपरायणः

ଏଭଳି ଏକମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ ତିଥି ନିଶ୍ଚିତ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ସେ ନିଜେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲା— ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପିତୃପରାୟଣ ହୋଇ।

Verse 57

तदा गत्वा विशंकास्ते गुरवे च न्यवेदयन् । व्याघ्रेण निहता धेनुर्वत्सोयं प्रतिगृह्यतां

ତାପରେ ସେମାନେ ସନ୍ଦେହଭରା ମନେ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ନିବେଦନ କଲେ— “ବାଘ ଗାଈକୁ ମାରିଦେଇଛି; ଏହି ବଛଡ଼ାଟି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 58

एवं सा भक्षिता धेनुः सप्तभिस्तैस्तपोधनैः । वैदिकं बलमाश्रित्य क्रूरे कर्मणि निर्भयाः

ଏହିପରି ସେ ଧେନୁଟି ସେହି ସାତ ତପୋଧନ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ଷିତ ହେଲା; ବେଦବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେମାନେ ନିର୍ଭୟରେ ସେହି କ୍ରୂର କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 59

ततः काले प्रणष्टास्ते व्याधा दश पुरेभवन् । जातिस्मरत्वं प्राप्तास्ते पितृभावेन भाविताः

ତାପରେ କାଳକ୍ରମେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦଶ ଵ୍ୟାଧ ନଗରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେମାନେ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତି ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ପିତୃଭାବରେ ତାଙ୍କ ମନ ଭାବିତ ଥିଲା।

Verse 60

तत्र विज्ञाय वैराग्यं प्राणानुत्सृज्य धर्मतः । लोकैरवीक्ष्यमाणास्ते तीर्थांतेनशनेन तु

ସେଠାରେ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ଜାଣି ସେମାନେ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହି, ତୀର୍ଥାନ୍ତରେ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 61

संजाता मृगरूपास्ते सप्त कालंजरे गिरौ । प्राप्तविज्ञानयोगास्ते तत्यजुस्तां निजां तनुम्

କାଳଞ୍ଜର ପର୍ବତରେ ସେହି ସାତଜଣ ମୃଗରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିଜ୍ଞାନଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ପରେ ସେମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 62

मम्रुः प्रपतनेनाथ जातवैराग्यमानसाः । मानसे चक्रव्राकास्ते संजाताः सप्तयोगिनः

ହେ ପ୍ରଭୁ, ପତନ ହେତୁ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ମନରେ ହଠାତ୍ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ମାନସ ସରୋବରେ ସେମାନେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ହୋଇ, ପରେ ସାତ ଯୋଗୀ ରୂପେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 63

नामतः कर्मतः सर्वे सुमनाः कुसुमोवसुः । चित्तदर्शी सुदर्शी च ज्ञाता ज्ञानस्य पारगः

ନାମରେ ଓ କର୍ମରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସୁମନସ୍କ, ପୁଷ୍ପ-ନିଧି ସମ ମୂଲ୍ୟବାନ। ସେମାନେ ପରଚିତ୍ତଦର୍ଶୀ, ସୁଦର୍ଶୀ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଜ୍ଞାନର ପାରଗାମୀ।

Verse 64

ज्येष्ठानुरक्ताः श्रेष्ठास्ते सप्तैते योगपावनाः । योगभ्रष्टास्त्रयस्तेषां बभूवुश्चलचेतसः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ସେ ସାତଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଯୋଗଦ୍ୱାରା ପାବନକାରୀ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ ଚଞ୍ଚଳଚିତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 65

दृष्ट्वा विभ्राजमानं तमणुहं स्त्रीभिरन्वितम् । क्रीडंतं विविधैर्भोगैर्महाबलपराक्रमम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୱିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ସେ ଅଣୁହକୁ—ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗରେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା, ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମଯୁକ୍ତ—ଦେଖି।

Verse 66

पञ्चालान्वयसंभूतं प्रभूतबलवाहनम् । राज्यकामोभवत्त्वेकस्तेषां मध्ये जलौकसाम्

‘ଜଳବାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚାଳ ବଂଶଜ, ପ୍ରଚୁର ବଳ ଓ ବାହନସମ୍ପନ୍ନ, ରାଜ୍ୟକାମୀ ଏକଜଣ ହେଉ।’

Verse 67

पितृवर्ती च यो विप्रः श्राद्धकृत्पितृवत्सलः । अपरौ मंत्रिणौ दृष्ट्वा प्रभूतबलवाहनौ

ଯେ ବିପ୍ର ପିତୃନିଷ୍ଠ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତା ଓ ପିତୃବତ୍ସଳ ଥିଲେ—ସେ ପ୍ରଚୁର ବଳ ଓ ବାହନସମ୍ପନ୍ନ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି (ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ)।

Verse 68

मंत्रित्वे चक्रतुश्चेच्छामस्मिन्मर्त्यौ द्विजोत्तमौ । विभ्राजपुत्रस्त्वेकोभूद्ब्रह्मदत्त इति स्मृतः

ଏହି ଲୋକରେ ସେଇ ଦୁଇ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରିତ୍ୱ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କଲେ। ତାଙ୍କମଧ୍ୟରୁ ବିଭ୍ରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜଣେ ‘ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 69

मंत्रिपुत्रौ तथा चैव पुंडरीकसुबालकौ । ब्रह्मदत्तोभिषिक्तस्तु कांपिल्ये नगरोत्तमे

ସେଠାରେ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ପୁଣ୍ଡରୀକ ଓ ସୁବାଲକ—ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ନଗରୋତ୍ତମ କାମ୍ପିଲ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ହେଲା।

Verse 70

पंचालराजो विक्रांतः श्राद्धकृत्पितृवत्सलः । योगवित्सर्वजंतूनां चित्तवेत्ताभवत्तदा

ତେବେ ପାଞ୍ଚାଳରାଜା ପରାକ୍ରମୀ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ପିତୃଭକ୍ତ ଥିଲେ। ସେ ଯୋଗବିଦ ହୋଇ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚିତ୍ତକୁ ଜାଣିପାରୁଥିଲେ।

Verse 71

तस्य राज्ञोभवद्भार्या सुदेवस्यात्मजा तदा । सन्नतिर्नाम विख्याता कपिलायाभवत्पुरा

ସେଇ ରାଜାଙ୍କର ସେତେବେଳେ ସୁଦେବଙ୍କ କନ୍ୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ। ସେ ‘ସନ୍ନତି’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, ପୂର୍ବକାଳରେ ‘କପିଲା’ ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲେ।

Verse 72

पितृकार्ये नियुक्तत्वादभवद्ब्रह्मवादिनी । तया चकार सहितः स राज्यं राजनंदनः

ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିବାରୁ ସେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ (ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ପ୍ରବକ୍ତ୍ରୀ) ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ସେଇ ରାଜନନ୍ଦନ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ।

Verse 73

कदाचिद्गतौद्यानं तया सह स पार्थिवः । ददर्श कीटमिथुनमनंगकलहान्वितम्

ଏକଦା ରାଜା ସେଇ ନାରୀ ସହ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ କାମଜନିତ କଳହରେ ଲିପ୍ତ ଏକ କୀଟଯୁଗଳକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 74

पिपीलिकामधोवक्त्रां पुरतः कीटकामुकः । पंचबाणाभितप्तांगः सगद्गदमुवाच ह

ତାପରେ ମୁହଁ ତଳକୁ ଥିବା ପିପୀଳିକାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡିଥିବା ସେ କୀଟ-ପ୍ରେମୀ। କାମଦେବଙ୍କ ପଞ୍ଚବାଣରେ ଦଗ୍ଧ ଅଙ୍ଗ ନେଇ ଗଦ୍ଗଦ ସ୍ୱରେ କହିଲା।

Verse 75

न त्वया सदृशी लोके कामिनी विद्यते क्वचित् । मध्ये क्षीणातिजघना बृहद्वक्त्रातिगामिनी

ଏହି ଲୋକରେ ତୁମ ସମାନ କୌଣସି କାମିନୀ କେଉଁଠି ନାହିଁ—ମଧ୍ୟେ ସୁକୁମାର, ଜଘନେ ପୁଷ୍ଟ, ମୁଖଶୋଭା ଓ ସୁନ୍ଦର ଗତିରେ ସବୁଠାରୁ ଅଗ୍ରଗାମି।

Verse 76

सुवर्णवर्णसदृशी सद्वक्त्रा चारुहासिनी । आलक्ष्यते च वदनं गुडशर्करवत्सलं

ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ, ସଦ୍‌ମୁଖୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ହାସ୍ୟଯୁକ୍ତା ଭାବେ ପ୍ରତୀତ ହେଲା। ତାହାର ମୁଖ ଗୁଡ଼ ଓ ଶର୍କରା ପରି ମଧୁର ଓ ପ୍ରୀତିକର ଦେଖାଗଲା।

Verse 77

भोक्ष्यसे मयि भुक्ते त्वं स्नासि स्नाते तथा मयि । प्रोषिते मयि दीना त्वं क्रुद्धे च भयचंचला

ମୁଁ ଭୋଜନ କଲେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କର; ମୁଁ ସ୍ନାନ କଲେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କର। ମୁଁ ଦୂରେ ଥିଲେ ତୁମେ ଦୀନ ହୁଅ, ଆଉ ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ତୁମେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୁଅ।

Verse 78

किमर्थं वद कल्याणि सदाधोवदनास्थिता । सा तमाह ज्वलत्कोपा किमालपसि रे शठ

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ତୁମେ ସଦା ମୁହଁ ନମାଇ କାହିଁକି ବସି ରହୁଛ? ସେ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳି ଉଠି କହିଲା—ହେ ଶଠ, କଣ ପ୍ରଲାପ କରୁଛୁ?

Verse 79

त्वया मोदकचूर्णं तु मां विहायापि भक्षितम् । प्रादास्त्वं तदतिक्रम्य मामन्यस्यै समन्मथः

ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ମୋଦକର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ଷଣ କଲ; ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହେ କାମୋଦ୍ଦୀପକ, ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲ।

Verse 80

पिपीलक उवाच । त्वत्सादृश्यान्मया दत्तमन्यस्यै वरवर्णिनि । तदेकमपराधं मे क्षंतुमर्हसि भामिनि

ପିପୀଳକ କହିଲା—ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ତୁମ ସାଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁଁ ତାହା ଅନ୍ୟାକୁ ଦେଲି; ହେ ଭାମିନୀ, ମୋର ସେ ଏକ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର।

Verse 81

नैवं पुनः करिष्यामि त्यज कोपं च सुस्तनि । स्पृशामि पादौ सत्येन प्रणतस्य प्रसीद मे

ମୁଁ ପୁଣି ଏପରି କରିବି ନାହିଁ; ହେ ସୁସ୍ତନୀ, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର। ସତ୍ୟରେ ତୁମ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି—ନମ୍ର ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅ।

Verse 82

रुष्टायां त्वयि सुश्रोणि मृत्युर्मे पुरतो भवेत् । तुष्टायां त्वयि वामोरु पूर्णाः सर्वमनोरथाः

ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି, ତୁମେ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେବ; ହେ ବାମୋରୁ, ତୁମେ ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୋର ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ।

Verse 83

पूर्णचंद्रोपमं वक्त्रं स्वादेमृतरसोपमम् । निर्भरं पिब सुश्रोणि कामासक्तस्य मे सदा

ତୁମ ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ, ତୁମ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତରସ ସମ। ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ସଦା କାମାସକ୍ତ ମୋତେ ନିର୍ଭରେ ପାନ କର।

Verse 84

एतन्मत्वा शुभे कार्या सर्वदा तु कृपा मयि । इति सा वचनं श्रुत्वा प्रसन्ना चाभवत्ततः

ଏହା ଜାଣି, ହେ ଶୁଭେ, ସଦା ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କର। ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା।

Verse 85

आत्मानमर्पयामास मोहनाय पिपीलिका । ब्रह्मदत्तोपि तत्सर्वं ज्ञात्वा सस्मयमाहसत्

ପିପୀଳିକା ମୋହନଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଅର୍ପଣ କଲା। ଏ ସବୁ ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟସହ ହସି କହିଲେ।

Verse 86

सर्वसत्वरुतज्ञानी प्रभावात्पूर्वकर्मणः । भीष्म उवाच । कथं सर्वरुतज्ञोभूद्ब्रह्मदत्तो नराधिपः

ପୂର୍ବକର୍ମର ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ସମସ୍ତ ସତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ରୁତ (ଧ୍ୱନି) ଜାଣୁଥିଲେ। ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ନରାଧିପ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ସ୍ୱର କିପରି ଜାଣିଲେ?

Verse 87

तच्चापि चाभवत्कुत्र चक्रवाकचतुष्टयं । तन्मे कथय सर्वज्ञ कुले कस्य च सुव्रतम्

ଏବଂ ସେ ଚାରି ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ଚତୁଷ୍ଟୟ କେଉଁଠି ହେଲା? ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୋତେ କହ—ସେ ସୁବ୍ରତା କେଉଁ କୁଳର ଥିଲା?

Verse 88

पुलस्त्य उवाच । तस्मिन्नेव पुरे जाताश्चक्रवाका अथो नृप

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ନୃପ! ସେହି ନଗରରେ ହିଁ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 89

वृद्धद्विजस्य दायादा विप्रा जातिस्मरा बुधाः । धृतिमांस्तत्त्वदर्शी च विद्यावर्णस्तपोधिकः

ସେହି ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଦାୟାଦମାନେ ମଧ୍ୟ ବିପ୍ର ଥିଲେ—ଜାତିସ୍ମର, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୃତିଶୀଳ, ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ, ବିଦ୍ୟା-ଶୀଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ତପସ୍ୟାରେ ସମୃଦ୍ଧ।

Verse 90

नामतः कर्मतश्चैव सुदरिद्रस्य ते सुताः । तपसे बुद्धिरभवत्तेषां वै द्विजजन्मनां

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର ସେ ପୁରୁଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ—ନାମରେ ଓ କର୍ମରେ—ତପସ୍ୟା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଲେ; ସେହି ନିୟମାଚରଣରେ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ (ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ) ପାଇଲେ।

Verse 91

यास्यामः परमां सिद्धिमूचुस्ते द्विजसत्तमाः । तत्तेषां वचनं श्रुत्वा सुदरिद्रो महातपाः

ସେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମମାନେ କହିଲେ—“ଆମେ ପରମ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବୁ।” ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦରିଦ୍ର, ତଥାପି ମହାତପସ୍ବୀ ପୁରୁଷ (ମନରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ) ହେଲେ।

Verse 92

उवाच दीनया वाचा किमेतदिति पुत्रकाः । अधर्म एष वः पुत्रा पिता तानित्युवाच ह

ସେ ଦୀନ ସ୍ୱରେ କହିଲେ—“ପୁଅମାନେ, ଏହା କ’ଣ?” ପରେ ପିତା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ପୁତ୍ରମାନେ, ଏହା ତୁମମାନଙ୍କର ଅଧର୍ମ।”

Verse 93

वृद्धं पितरमुत्सृज्य दरिद्रं वनवासिनम् । क्व नु धर्मोत्र भविता मां त्यक्त्वा गतिमेव च

ବୃଦ୍ଧ, ଦରିଦ୍ର ଓ ବନବାସୀ ପିତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏଠାରେ ତୋର ଧର୍ମ କେଉଁଠି ରହିବ? ଆଉ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯାଇ ତୁ ନିଜେ ସତ୍ୟରେ କେଉଁ ସଦ୍ଗତି କିମ୍ବା ପରାଗତି ପାଇବୁ?

Verse 94

ऊचुस्ते कल्पिता वृत्तिस्तव तात वचश्शृणु । व्रतमेतत्पुरा राज्ञः स ते दास्यति पुष्कलं

ସେମାନେ କହିଲେ—ବତ୍ସ, ତୋ ପାଇଁ ଆମେ ଗୋଟିଏ ଉପାୟ ନିର୍ମାଣ କରିଛୁ; ଆମ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ବ୍ରତ ପୂର୍ବେ ଗୋଟିଏ ରାଜା ପାଳନ କରିଥିଲେ; ଏହା ତୋତେ ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଦେବ।

Verse 95

धनं ग्राम सहस्राणि प्रभाते पठतस्तव । कुरुक्षेत्रे तु ये विप्रा व्याधा दशपुरे तु ये

ତୁ ଯେ ପ୍ରଭାତେ ପାଠ କରୁଛୁ, ତୋ ପାଇଁ ଧନ ଓ ସହସ୍ର ଗ୍ରାମ ହେବ। କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରର ବିପ୍ରମାନେ ଓ ଦଶପୁରର ବ୍ୟାଧମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳର ଭାଗୀ ହେବେ।

Verse 96

कालंजरे मृगा भूताश्चक्रवाकास्तु मानसे । इत्युक्त्वा पितरं जग्मुस्ते वनं तपसे पुनः

“କାଳଞ୍ଜରେ ସେମାନେ ମୃଗ ହେଲେ, ମାନସେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ହେଲେ”—ଏହି କଥା ପିତାଙ୍କୁ କହି ସେମାନେ ପୁଣି ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 97

वृद्धोपि स द्विजो राजन्जगाम स्वार्थसिद्धये । अणुहो नाम वैभ्राजः पञ्चालाधिपतिः पुरा

ହେ ରାଜନ, ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ପୂର୍ବକାଳରେ ପାଞ୍ଚାଳାଧିପତି ଗୋଟିଏ ବୈଭ୍ରାଜ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ଅଣୁହ ଥିଲା।

Verse 98

पुत्रार्थी देवदेवेशं पद्मयोनिं पितामहम् । आराधयामास विभुं तीव्रव्रतपरायणः

ପୁତ୍ରକାମନାରେ ସେ ଦେବଦେବେଶ, ପଦ୍ମଯୋନି ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା—ସେଇ ବିଭୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ତୀବ୍ର ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାରେ ଆରାଧନା କଲା।

Verse 99

ततः कालेन महता तुष्टस्तस्य पितामहः । वरं वरय भद्रं ते हृदयेभीप्सितं नृप

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—“ହେ ରାଜା, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ହୃଦୟରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେଇ ବର ମାଗ।”

Verse 100

अणुह उवाच । पुत्रं मे देहि देवेश महाबलपराक्रमम् । पारगं सर्वविद्यानां धार्मिकं योगिनां वरम्

ଅଣୁହ କହିଲା—“ହେ ଦେବେଶ, ମୋତେ ମହାବଳ ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଦିଅ; ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।”

Verse 101

सर्वसत्वरुतज्ञं मे देहि योगिनमात्मजम् । एवमस्त्विति विश्वात्मा तमाह परमेश्वरः

“ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରୁତ (ଧ୍ୱନି/ଡାକ) ବୁଝୁଥିବା ଯୋଗୀ ପୁତ୍ର ମୋତେ ଦିଅ।” ଏହିପରି କହିଲେ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଏବମସ୍ତୁ; ତଥାସ୍ତୁ।”

Verse 102

पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत । ततः स तस्य पुत्रोभूद्ब्रह्मदत्तः प्रतापवान्

ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲା। ପରେ ତାହାର ଏକ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା—ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 103

सर्वसत्वानुकंपी च सर्वसत्वबलाधिकः । सर्वसत्वरुतज्ञश्च सर्वसत्वेश्वरेश्वरः

ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାମୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ବଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବଳବାନ। ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତନାଦ ଓ ସ୍ୱର ଜାଣୁଥିବା; ସମସ୍ତ ଜୀବେଶ୍ୱରଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 104

अथ सत्वेन योगात्मा स पिपीलकमागतः । यत्र तत्कीटमिथुनं रममाणमवस्थितम्

ତାପରେ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣେ ଯୁକ୍ତ ସେ ଯୋଗାତ୍ମା ଏକ ପିପିଳିକା ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ କୀଟମିଥୁନ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା।

Verse 105

ततः सा सन्नतिर्दृष्ट्वा प्रहसंतं सुविस्मितं । किमप्याशंकमाना सा तमपृच्छन्नरेश्वरम्

ତେବେ ସନ୍ନତି ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ଦେଖି, କିଛି ଶଙ୍କା କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 106

सन्नतिरुवाच । अकस्मादतिहासोयं किमर्थमभवन्नृप । हास्यहेतुं न जानामि यदकाले कृतं त्वया

ସନ୍ନତି କହିଲା— ହେ ନୃପ! ଏହି ଅକସ୍ମାତ୍ ହାସ୍ୟ କାହିଁକି ହେଲା? ଏହି ହାସ୍ୟର କାରଣ ମୁଁ ଜାଣେନି, ବିଶେଷକରି ତୁମେ ଅକାଳରେ ଏହା କରିଛ।

Verse 107

अवदद्राजपुत्रोसौ तं पिपीलिकभाषितम् । रागवद्विरसोत्पन्नमेतद्धास्यं वरानने

ସେ ରାଜପୁତ୍ର ତାହାର ପିପିଳିକା-ସଦୃଶ ଭାଷା ବିଷୟରେ କହିଲା— ହେ ସୁମୁଖି! ଏହି ହାସ୍ୟ ରାଗମୟ ପରି ଲାଗୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରସହୀନ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

Verse 108

न चान्यत्कारणं किंचिद्धास्यहेतुः शुचिस्मिते । न सामन्यततं देवी प्राहालीकमिदं तव

ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ! ଏହି ହାସ୍ୟର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ, ଏହା ସାଧାରଣ କଥା ନୁହେଁ—ତୁମ ବିଷୟରେ ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ବୃତ୍ତାନ୍ତ।

Verse 109

अहमेवेह हसिता न जीविष्ये त्वयाधुना । कथं पिपीलिकालापं मर्त्यो वेत्ति सुरादृते

ଏଠାରେ ହସାଯାଇଛି ମୋତେ ହିଁ; ଏବେ ତୁମ କାରଣରେ ମୁଁ ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ। ଦେବତାଙ୍କ ସହାୟତା ବିନା ମର୍ତ୍ୟ କିପରି ପିପିଳିକାମାନଙ୍କ କଥା ବୁଝିପାରିବ?

Verse 110

तस्मात्त्वयाहमेवाद्य हसिता किमतः परम् । ततो निरुत्तरो राजा जिज्ञासुस्तद्वचो हरेः

“ଏହେତୁ ଆଜି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋତେ ହସାଇଲ—ଏଠାରୁ ଅଧିକ କ’ଣ?” ଏମିତି କହି ରାଜା ନିରୁତ୍ତର ହେଲେ ଏବଂ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ବଚନ ଜାଣିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।

Verse 111

आस्थाय नियमं तस्थौ सप्तरात्रमकल्मषः । स्वप्नान्ते प्राह तं ब्रह्मा प्रभाते पर्यटन्पुरम्

ନିୟମ-ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ନିଷ୍ପାପ ବ୍ୟକ୍ତି ସାତ ରାତି ଅଚଳ ରହିଲେ। ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ସେ ନଗରରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କଲେ।

Verse 112

वृद्धद्विजोत्तमाद्वाक्यं सर्वं ज्ञास्यति ते प्रिया । इत्युक्त्वांतर्दधे ब्रह्मा प्रभाते च नृपः पुरात्

“ବୃଦ୍ଧ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବଚନରୁ ତୁମ ପ୍ରିୟା ସବୁ କିଛି ଜାଣିବ।” ଏମିତି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ; ଏବଂ ପ୍ରଭାତେ ରାଜା ନଗରରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 113

निर्गच्छन्मन्त्रिसहितः सभार्यो वृद्धमग्रतः । गदंतं विप्रमायांतं वृद्धं च स ददर्श ह

ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଓ ପତ୍ନୀସହିତ ବାହାରିଲା; ତେବେ ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସୁଥିବା, କଥା କହୁଥିବା ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 114

ब्राह्मण उवाच । ये विप्रमुख्याः कुरुजांगलेषु दाशास्तथा दाशपुरे मृगाश्च । कालंजरे सप्त च चक्रवाका ये मानसे तेत्र वसंति सिद्धाः

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—କୁରୁଜାଙ୍ଗଳରେ ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟମାନେ, ଦାଶପୁରରେ ଦାଶମାନେ ଓ ମୃଗମାନେ; ଏବଂ କାଳଞ୍ଜରରେ ସାତ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ—ସେହି ସିଦ୍ଧଜନ ତେଠାରେ ମାନସରେ ବସନ୍ତି।

Verse 115

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स पपात शुचान्वितः । जातिस्मरत्वमगमत्तौ च मंत्रिवरात्मजौ

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଶୋକାକୁଳ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲା; ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସେଇ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତି ପାଇଲେ।

Verse 116

कामशास्त्रप्रणेता तु बाभ्रव्यः स तु बालकः । पंचाल इति लोकेषु विश्रुतः सर्वशास्त्रवित्

କାମଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଣେତା ବାଭ୍ରବ୍ୟ; ସେ ‘ବାଲକ’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ଲୋକେ ‘ପଞ୍ଚାଳ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଦ ଥିଲେ।

Verse 117

पुंडरीकोपि धर्मात्मा वेदशास्त्रप्रवर्तकः । भूत्वा जातिस्मरौ शोकात्पतितावग्रतस्तथा

ପୁଣ୍ଡରୀକ ମଧ୍ୟ—ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ—ଜାତିସ୍ମର ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଶୋକରେ ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସେହିପରି ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 118

हा वयं कर्मविभ्रष्टाः कामतः कर्मबंधनात् । एवं विलप्य बहुशस्त्रयस्ते योगपारगाः

ହାୟ! କାମବଶେ ଆମେ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ପତିତ ହେଲୁ। ଏଭଳି ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କରି ସେ ତିନି ଯୋଗପାରଗ ମହାତ୍ମା କହିଲେ।

Verse 119

विस्मयाच्छ्राद्धमाहाम्यमभिनंद्य पुनः पुनः । स तु तस्मै धनं दत्त्वा प्रभूतग्रामसंयुतम्

ବିସ୍ମୟରେ ସେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କଲା। ତାପରେ ସେ ତାହାକୁ ଅନେକ ଗ୍ରାମ ସହିତ ପ୍ରଚୁର ଧନ ଦେଲା।

Verse 120

विसृज्य ब्राह्मणं तं च वृद्धं धनमदान्वितम् । आत्मीयं नृपतिः पुत्रं नृपलक्षणसंयुतम्

ଧନମଦରେ ମତ୍ତ ଥିବା ସେଇ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ରାଜା ରାଜଲକ୍ଷଣସମ୍ପନ୍ନ ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 121

विष्वक्सेनाभिधानं च राजाराज्येभ्यषेचयत् । मानसे सलिले सर्वे ततस्ते योगिनां वराः

ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାହାକୁ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କଲା। ତାପରେ ଯୋଗୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମସ୍ତେ ମାନସ ସରୋବରର ଜଳରେ ସମବେତ ହେଲେ।

Verse 122

ब्रह्मदत्तादयस्तस्मिन्पितृभक्ता विमत्सराः । सन्नतिश्चाभवद्धृष्टा मयैव तव दर्शितम्

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଆଦିମାନେ ପିତୃଭକ୍ତ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବିନୟମୟ ସନ୍ନତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା—ଏହା ମୁଁ ନିଜେ ତୁମକୁ ଦେଖାଇଛି।

Verse 123

राजन्योगफलं सर्वं यदेतदभिलक्ष्यते । तथेति प्राह राजापि पुरस्तादभिनंदयन्

“ଏଠାରେ ଯାହା କିଛି ଦେଖାଯାଉଛି, ସେସବୁ ରାଜଯୋଗ/ରାଜଧର୍ମର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ।” ଏହିପରି କହି ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ “ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି ସମ୍ମତି ଦେଲେ।

Verse 124

त्वत्प्रसादादिदं सर्वं मयैवं प्राप्यते फलम्

ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ/କୃପାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ମୋତେ ମିଳିଛି—ଏହି ଫଳକୁ ମୁଁ ଏଭଳି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।

Verse 125

ततस्ते योगमास्थाय सर्व एव वनौकसः । ब्रह्मरंध्रेण परमं पदमापुस्तपोबलात्

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ବନବାସୀ ଯୋଗସମାଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତପୋବଳରେ ଶିରୋଭାଗର ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରମାର୍ଗେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 126

एवमायुर्धनं विद्यां स्वर्गमोक्षसुखानि च । प्रयच्छंति सुतं राज्यं नृणां तुष्टाः पितामहाः

ଏଭଳି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ପିତୃଗଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଧନ, ବିଦ୍ୟା, ସ୍ୱର୍ଗ-ମୋକ୍ଷର ସୁଖ, ଏବଂ ପୁତ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 127

इदं च पितृमाहात्म्यं ब्रह्मदत्तस्य वै नृप । द्विजेभ्यः श्रावयेद्विद्वान्शृणोति पठतेपि वा । कल्पकोटिशतं साग्रं ब्रह्मलोके महीयते

ହେ ନୃପ! ଏହା ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ ପିତୃ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ। ଯେ ବିଦ୍ୱାନ ଏହାକୁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାବ୍ୟ କରାଏ, କିମ୍ବା ନିଜେ ଶୁଣେ ଅଥବା ପଢ଼େ, ସେ ସାଗ୍ର କଳ୍ପ-କୋଟି-ଶତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।