Deity · Ramcharitmanas
ପାର୍ବତୀ in the Ramcharitmanas
पार्वतीNamed in 286 verses
Speaks in 103 verses
In this book
Key chapters
The chapters where ପାର୍ବତୀ matters most.
सोपान-प्रवेश: ‘भक्ति का जन्म’, चित्त का संस्कार, दृष्टि का शुद्धीकरण, और रूप-माधुर्य के द्वारा सगुण ब्रह्म में मन का स्थिरीकरण। इस काण्ड में कथा-श्रवण स्वयं साधना बनता है: बाल-लीला और मिथिला-लीला ‘आकर्
भक्ति का जन्म-चरण: जिज्ञासा (प्रश्न) से श्रद्धा, फिर श्रद्धा से शरणागति। बालकाण्ड ‘सोपान’ में साधक को ‘कथा-प्रवेश’ का अधिकार देता है, जहाँ अहं-रहित प्रश्न (उमा) और कृपा-समाधान (शंकर) से मानस-सर में प्र
सोपान-प्रवेश: ‘दर्शन’ से ‘आसक्ति’ और ‘श्रद्धा’ से ‘वर-निश्चय’ तक। बालकाण्ड में भक्ति का जन्म ‘श्रवण-कीर्तन’ से नहीं, ‘साक्षात् रूप-दर्शन’ से भी होता है, नगर-नारी, बालक, मुनि-पत्नी, सबके हृदय में राम-रू
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा-विश्वास’ की देहरी पर खड़े होकर साधक गुरु-वंदना, सत्संग-महिमा, और राम-नाम/राम-गुण के प्रति अनुराग से ‘मानस’ में अवगाहन करता है। यह काण्ड जन्म-कथा से पहले ‘भक्ति की जन्मभूमि’ बनात
The first sopāna (step) where bhakti is born through śravaṇa-darśana: the seeker’s heart is trained to recognize divinity hidden in apparent childhood, humility, and ‘play’ (kautuka). In this passage,
राज्याभिषेक-उपरांत ‘धर्म-स्थापन’ और ‘भक्ति-स्थैर्य’ का सोपान: साधक के भीतर राम-राज्य (अन्तःकरण-राज्य) की प्रतिष्ठा, जहाँ सेवा, सत्संग, और नाम-स्मरण जीवन-व्यवस्था बनते हैं। यह चरण ‘फल-श्रुति’ द्वारा पा
Key episodes
Rama and Sita in the Flower Garden (Pushpavatika)
Ramcharitmanas 1.23-1.24
Every verse that names ପାର୍ବତୀ
286 verses
- 1.1.1
ବର୍ଣ, ଅର୍ଥର ସମୂହ, ରସ ଓ ଛନ୍ଦର ସ୍ରଷ୍ଟା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର କର୍ତ୍ତା ବାଣୀ ଓ ବିନାୟକଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ବିଶ୍ୱାସର ସ୍ୱରୂପ ଭବାନୀ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଯାହାଙ୍କ ବିନା ସିଦ୍ଧପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅନ୍ତରରେ ବାସ କରୁଥିବା ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।…
- 1.2.31
ପୁଣି ପ୍ରଣାମ କରେ ଶାରଦାଙ୍କୁ ଓ ଦେବଙ୍କ ନଦୀଙ୍କୁ; ଉଭୟ ପବିତ୍ର, ଉଭୟଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମନୋହର। ଗୋଟିଏ ସ୍ନାନ ଓ ପାନରେ ପାପ ହରଣ କରେ, ଅନ୍ୟଟି କହିବା ଓ ଶୁଣିବାରେ ଅବିବେକ ହରଣ କରେ। ଗୁରୁ, ପିତା ଓ ମାତା ରୂପେ ମହେଶ ଓ ଭବାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଦୀନବନ୍ଧୁ, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଦାନ କରନ୍ତି।…
- 1.2.32
ସ୍ୱପ୍ନରେ ହେଉ କି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯଦି ଶିବ ଓ ଗୌରୀ ମୋ' ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଖାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ସବୁ ସତ୍ୟ ହେଉ, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଭାଷାରେ ରଚିତ ମୋ' କାବ୍ୟର ପ୍ରଭାବ ସଫଳ ହେଉ।
- 1.2.39
ରଘୁବର ରାମଙ୍କ ନାମକୁ ବନ୍ଦନା କରେ, ଯାହା ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରର ହେତୁ। ତାହା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ସତ୍ତା, ବେଦର ପ୍ରାଣ; ତାହା ଗୁଣାତୀତ ଓ ଅତୁଳନୀୟ, ସର୍ବଗୁଣର ଭଣ୍ଡାଗାର। ଏହା ମହାମନ୍ତ୍ର ଯାହା ମହେଶ ନିଜେ ଜପ କରନ୍ତି, ଏବଂ କାଶୀରେ ମୁକ୍ତିର ହେତୁ ଭାବେ ଉପଦେଶ…
- 1.3.43
ବୁଝିଲେ ନାମ ଓ ନାମୀ ସମାନ ମନେ ହୁଏ; ଉଭୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମ, ଆଉ ପ୍ରଭୁ ନାମର ଅନୁଗାମୀ। ନାମ ଓ ରୂପ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୁଇ ଉପାଧି, ଉଭୟ ଅକଥ୍ୟ ଓ ଅନାଦି; ସୁସମଜ ଦ୍ୱାରା ଏଗୁଡ଼ିକ ସାଧ୍ୟ। କିଏ ବଡ଼ କିଏ ଛୋଟ କହିବା ଅପରାଧ; ଗୁଣର ଭେଦ ଶୁଣି ସାଧୁମାନେ ବୁଝିବେ। ରୂପ ନାମର ଅଧୀନ ବୋଲି…
- 1.3.53
ନାମର ପ୍ରସାଦରେ ଶମ୍ଭୁ ଅବିନାଶୀ; ତାଙ୍କର ଆଭରଣ ଅମଙ୍ଗଳ ହୋଇଥିଲେ ବି ସେ ମଙ୍ଗଳର ଖଣି। ଶୁକ, ସନକାଦି, ସିଦ୍ଧ, ମୁନି ଓ ଯୋଗୀମାନେ ନାମର ପ୍ରସାଦରେ ବ୍ରହ୍ମସୁଖର ଭୋଗୀ। ନାରଦ ନାମର ପ୍ରତାପ ଜାଣିଥିଲେ: ହରି ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ହରି ଓ ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମ ଜପ କରିବାରୁ…
- 1.4.66
ଯେଉଁ ପ୍ରକାରେ ଭବାନୀ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ବିଧିରେ ଶଙ୍କର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ସବୁ କାରଣ ସହିତ ମୁଁ ଗାଇ କହିବି, କାହାଣୀର ପ୍ରବନ୍ଧ ବିଚିତ୍ର କରି ରଚନା କରି। ଯିଏ ଏହି କାହାଣୀ ଆଗରୁ ଶୁଣି ନାହିଁ, ସେ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନ ହେଉ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଲୌକିକ କାହାଣୀ…
- 1.4.71
ଯେଉଁ ବିଧିରେ ଏହି ମାନସ ହେଲା, ଯେଉଁ ହେତୁ ଜଗତରେ ଏହାର ପ୍ରଚାର ହେଲା, ଏବେ ଉମା ଓ ବୃଷକେତୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ସେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗ କହୁଛି।
- 1.5.79
ରାମଙ୍କ ସୁକୀର୍ତିରୂପ ସୁନ୍ଦର ସରୟୁ ଗଲା ମିଳିଛି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ନଦୀରେ, ରାମଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଗଙ୍ଗାରେ। ରାମ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଜମାନଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧର ପବିତ୍ର କୀର୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ସୁନ୍ଦର ମହାନ ନଦୀ ସୋନ, ଯିଏ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଦୁଇ ନଦୀ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତିରୂପ ଦିବ୍ୟ ନଦୀର ଧାରା, ସୁବିରତି ଓ…
- 1.5.84
ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ମିଳନ, ପ୍ରେମ ଓ ପରସ୍ପର ସହିତ ହସ, ଏବଂ ଚାରି ଭାଇଙ୍କର ଉତ୍ତମ ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମ, ଏହି ସବୁଯାଇ ଜଳର ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୁବାସ।
- 1.5.86
ମୋ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ ଏହି ଉତ୍ତମ ଜଳର ଗୁଣ ଗଣି ମନକୁ ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଭବାନୀ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କବି ଏକ ସୁନ୍ଦର କଥା କହନ୍ତି। ଏବେ ରଘୁପତିଙ୍କ ଚରଣକମଳ ହୃଦୟରେ ଧରି ତାଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ପାଇ, ମୁଁ ଦୁଇ ମହର୍ଷିଙ୍କ ମିଳନ ଓ ସୁନ୍ଦର ସମ୍ବାଦ କହିବି।
- 1.5.93
ଯେନ ମୋର ଗଭୀର ଅଜ୍ଞାନ ଦୂର ହୁଏ, ସେହି କଥା ବିସ୍ତାରରେ କୁହ, ପ୍ରଭୁ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ ମୁଚକି ହସି କହିଲେ, ରଘୁପତିଙ୍କ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ତୋହର ନିକଟରେ ସୁପରିଚିତ। ମନରେ, କର୍ମରେ ଓ ବାକ୍ୟରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଅନୁରକ୍ତ, ତୋହର ଚତୁରତା ମୁଁ ବୁଝିଛି। ତୁମେ ରାମଙ୍କ ଗଭୀର ଗୁଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହ, ତେଣୁ…
- 1.5.95
ଏକବାର ତ୍ରେତା ଯୁଗରେ ଶମ୍ଭୁ ଗଲେ କୁମ୍ଭଜ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ। ସଙ୍ଗରେ ଗଲେ ସତୀ, ଭବାନୀ, ଜଗଜନନୀ। ଋଷି ପୂଜା କଲେ, ଜାଣି ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଈଶ୍ୱର। ମୁନିବର ରାମକଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ, ମହେଶ ଶୁଣି ପରମ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ। ଋଷି ହରିଭକ୍ତିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପଚାରିଲେ, ଶମ୍ଭୁ ଅଧିକାରୀ ଜାଣି…
- 1.5.96
ଯାଇଥିବା ବେଳେ ଶିବ ହୃଦୟରେ ଭାବିଲେ କିପରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହେବ। ପ୍ରଭୁ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ଅବତୀର୍ଣ ହୋଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଗଲେ ସମସ୍ତେ ଜାଣିବେ। ଶଙ୍କରଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜନା ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସତୀ ସେହି ରହସ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ। ତୁଳସୀ କହନ୍ତି: ମନ ଦର୍ଶନର ଲୋଭରେ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଭୟରେ…
- 1.5.97
ରାବଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲା ଯେ ତା'ର ମୃତ୍ୟୁ ମଣିଷର ହାତରେ ହେଉ, ଆଉ ପ୍ରଭୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସତ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। "ଯଦି ମୁଁ ନଯାଏ, ତେବେ ଅନୁତାପ ରହିବ।" ବିଚାର କରି ଶିବ କୌଣସି ଉପାୟ ଖୋଜି ପାଇଲେ ନାହିଁ। ଏହିଭଳି ଈଶ୍ୱର ଶିବ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ହେଲେ। ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ…
- 1.6.99
ସେହି ସମୟରେ ଶମ୍ଭୁ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶେଷ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ଆଖି ଭରି ସେହି ରୂପର ସିନ୍ଧୁକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନୁଚିତ ସମୟ ଜାଣି ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ। "ଜୟ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ, ଜଗତର ପବିତ୍ରକର୍ତ୍ତା!" ଏହି କହି କାମଦେବର ବିନାଶକାରୀ…
- 1.6.101
ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ଦେବତାଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ମାନବଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ଯେମିତି ତ୍ରିପୁରାରୀ ଅର୍ଥାତ ଶିବ। ସେ, ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଧାମ, ଶ୍ରୀପତି ଓ ଅସୁରଶତ୍ରୁ, ସେ କି ଅଜ୍ଞର ଭଳି ନାରୀକୁ ଖୋଜିବେ? କିନ୍ତୁ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କଥା ମିଥ୍ୟା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ସମସ୍ତେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଶିବ…
- 1.6.103
ଯଦିଓ ଶିବ ଅନେକ ଥର ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ତାହା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ମହେଶ, ହରିଙ୍କ ମାୟାର ଶକ୍ତି ମନରେ ଜାଣି ହସି କହିଲେ।
- 1.6.107
ରାମଙ୍କର କୋମଳ ଓ ଗଭୀର ଅର୍ଥବୋଧକ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସତୀଙ୍କ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଙ୍କୋଚ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଭୟରେ ସତୀ ମହେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ, ହୃଦୟରେ ବଡ ଚିନ୍ତା ଧରି।
- 1.6.108
ମୁଁ ଶଙ୍କରଙ୍କ କଥା ମାଣିଲି ନାହିଁ, ନିଜର ଅଜ୍ଞତାକୁ ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଆରୋପ କଲି। ଏବେ ଫେରି ଗଲେ କଣ ଉତ୍ତର ଦେବି?" ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଦାହ ଉଠିଲା। ରାମ ବୁଝିଲେ ଯେ ସତୀ ଦୁଃଖ ପାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ନିଜର କିଛି ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସତୀ ରାସ୍ତାରେ ଯିବା ବେଳେ ଏକ…