Character · Ramcharitmanas
ନାରଦ in the Ramcharitmanas
नारदNamed in 74 verses
Speaks in 18 verses
In this book
Key chapters
The chapters where ନାରଦ matters most.
वन-प्रवेश का सोपान: समाज-व्यवस्था से हटकर ‘अन्तःकरण-वन’ में साधना। यहाँ प्रकृति (सरसिज, पवन, खग) ‘मन-सर’ का रूप लेती है, इन्द्रिय-आकर्षण भी, और वैराग्य-प्रेरक शीतलता भी। इसी चरण में भक्ति का परिष्कार ह
सोपान-प्रवेश: ‘श्रद्धा से संदेह-निवृत्ति’ का चरण। बालकाण्ड में कथा-भूमि तैयार होती है, सत्संग, गुरु-वचन, तप, और ‘नारद-वाक्य’ जैसी प्रेरक वाणी के द्वारा जीव का मन (अहं-शंका) से निकलकर ईश्वर-आश्रय में स्
भक्ति का जन्म-चरण: जिज्ञासा (प्रश्न) से श्रद्धा, फिर श्रद्धा से शरणागति। बालकाण्ड ‘सोपान’ में साधक को ‘कथा-प्रवेश’ का अधिकार देता है, जहाँ अहं-रहित प्रश्न (उमा) और कृपा-समाधान (शंकर) से मानस-सर में प्र
सोपान-समापन: ‘लीला-समाधि’ से ‘श्रवण-निष्ठा’ तक। उत्तरकाण्ड में रामराज्य-स्थापन के बाद रस का केंद्र बाह्य विजय नहीं, अंतःशुद्धि है, रामगुण-कीर्तन, साधु-संग, और मायाविमोह का खंडन। यह चरण साधक को ‘कथा-श्र
सोपान-प्रवेश: ‘दर्शन’ से ‘आसक्ति’ और ‘श्रद्धा’ से ‘वर-निश्चय’ तक। बालकाण्ड में भक्ति का जन्म ‘श्रवण-कीर्तन’ से नहीं, ‘साक्षात् रूप-दर्शन’ से भी होता है, नगर-नारी, बालक, मुनि-पत्नी, सबके हृदय में राम-रू
Every verse that names ନାରଦ
74 verses
- 1.1.7
ସ୍ନାନର ଫଳ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦେଖାଯାଏ: କାଉଁଚି କୋଇଲି ହୁଅନ୍ତି, ବକ ହଂସ ହୁଅନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି କେହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ସତ୍ସଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ। ବାଲ୍ମୀକି, ନାରଦ ଓ ଘଟଜା ଅଗସ୍ତ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ମୁଖରେ ନିଜର ହୋଇବା କଥା କହିଛନ୍ତି। ଜଳଚର, ସ୍ଥଳଚର, ନଭଚର ନାନା…
- 1.2.37
ବାନରମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଭଲୁକର ରାଜା, ଦାନବର ରାଜା, ଏବଂ ଅଙ୍ଗଦ ପ୍ରଭୃତି ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବାନର ସମାଜ: ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଚରଣକୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯିଏ ନୀଚ ଶରୀରରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି। ରଘୁପତିଙ୍କ ଚରଣର ଯେତେ ଉପାସକ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁ, ଦେବ, ମଣିଷ ଓ ଅସୁର ସହିତ…
- 1.3.53
ନାମର ପ୍ରସାଦରେ ଶମ୍ଭୁ ଅବିନାଶୀ; ତାଙ୍କର ଆଭରଣ ଅମଙ୍ଗଳ ହୋଇଥିଲେ ବି ସେ ମଙ୍ଗଳର ଖଣି। ଶୁକ, ସନକାଦି, ସିଦ୍ଧ, ମୁନି ଓ ଯୋଗୀମାନେ ନାମର ପ୍ରସାଦରେ ବ୍ରହ୍ମସୁଖର ଭୋଗୀ। ନାରଦ ନାମର ପ୍ରତାପ ଜାଣିଥିଲେ: ହରି ଜଗତର ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ହରି ଓ ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟ। ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମ ଜପ କରିବାରୁ…
- 1.7.132
ସମସ୍ତ ନଦୀ ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ ବହୁଥିଲେ, ପକ୍ଷୀ, ହରିଣ ଓ ଭ୍ରମର ସମସ୍ତେ ସୁଖରେ ରହୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସ୍ୱାଭାବିକ ଶତ୍ରୁତା ତ୍ୟାଗ କଲେ, ପର୍ବତର ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ପ୍ରେମ କଲେ। ଗିରିଜା ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିବାରୁ ପର୍ବତ ଏପରି ଶୋଭା ପାଇଲେ ଯେନ ରାମଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଛି। ତାଙ୍କ ଗୃହରେ…
- 1.7.134
ମୁନି ହସି କୋମଳ ଓ ଗୂଢ଼ ବାଣୀରେ କହିଲେ: ତୋହର କନ୍ୟା ସକଳ ଗୁଣର ଖଣି। ସୁନ୍ଦରୀ, ସ୍ୱାଭାବିକ କୋମଳ, ସୁଶୀଳ, ବିଚାରବାନ; ତାହାର ନାମ ଉମା, ଅମ୍ବିକା, ଭବାନୀ। କୁମାରୀ ସକଳ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ସେ ସଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେବ। ତାହାର ବୈବାହିକ ଅବସ୍ଥା ଚିରକାଳ ଅଚଳ ରହିବ, ଏବଂ…
- 1.7.136
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି ଦମ୍ପତି ଦୁଃଖ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଉମା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ନାରଦ ମଧ୍ୟ ଏହି ରହସ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସମାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କାରଣ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ସଖୀ, ଗିରିଜା, ଗିରି ଓ ମୈନା, ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲେ…
- 1.8.141
ଏପରି କହି ନାରଦ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ତାପରେ ପର୍ବତପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏହି ବିବାହରେ କଲ୍ୟାଣ ହେବ, ଏବେ ସନ୍ଦେହ ତ୍ୟାଗ କର।
- 1.8.142
ଏଇ କହି ମୁନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭବନକୁ ଗଲେ। ଏବେ ଶୁଣ ତାହା ପରେ କଣ ହେଲା। ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତ ପାଇ ମୈନା କହିଲେ: ନାଥ, ମୁଁ ମୁନିଙ୍କ କଥା ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ। ଯଦି ବର, କୁଳ ଓ ବଂଶ ଅନୁପମ ହୁଏ, ତେବେ କନ୍ୟା ଅନୁରୂପ ବର ସହ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ। ନଚେତ କନ୍ୟା କୁଆରୀ ରହୁକ। ନାଥ, ଉମା ମୋର…
- 1.8.144
ଏବେ ଯଦି ତୁମର କନ୍ୟା ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ଅଛି, ତେବେ ଯାଇ ତାହାକୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଅ। ସେ ଯେଉଁ ତପସ୍ୟା କରେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ମହେଶଙ୍କୁ ଲାଭ କରିପାରେ; ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ତାହାର କ୍ଲେଶ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ। ନାରଦଙ୍କ ବଚନ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ; ବୃଷଧ୍ୱଜ ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣର…
- 1.8.146
ଯାଅ ପର୍ବତକନ୍ୟା, ତପସ୍ୟା କର; ନାରଦ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ସତ୍ୟ ବୋଲି ବିଚାର କର। ଏହି ପରାମର୍ଶ ତାଙ୍କ ମାତା-ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା, କାରଣ ତପସ୍ୟା ସୁଖ ଦିଏ ଓ ଦୁଃଖ ଓ ପାପ ନଷ୍ଟ କରେ। ତପର ବଳରେ ବିଧାତା ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରପଞ୍ଚ ରଚନା କରନ୍ତି; ତପର ବଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମଗ୍ର…
- 1.8.155
ତୁମ୍ବେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ପରୀକ୍ଷା କର; ତାପରେ ତାଙ୍କ ପିତା ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଗୃହକୁ ପଠାଇବାକୁ କୁହ, ଏବଂ ଏହାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।
- 1.8.156
ଋଷିଗଣ ସେଠାରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତପସ୍ୟାର ମୂର୍ତ୍ତ ରୂପ ପରି। ମୁନିମାନେ କହିଲେ: ଶୁଣ ଗିରିକନ୍ୟା, କଣ କାରଣରୁ ତୁମେ ଏମିତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଛ? କାହାକୁ ଉପାସନା କର, କଣ ଚାହୁଁ? ଆମକୁ ସତ୍ୟ ରହସ୍ୟ କୁହ। ସେ କହିଲେ: କହିବାକୁ ମନ ଅତି ଲଜ୍ଜା ପାଏ, ମୋର ନିର୍ବୁଦ୍ଧିତା ଶୁଣି ତୁମେ…
- 1.8.157
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଋଷିମାନେ ହସି କହିଲେ: ତୋର ଦେହ ପର୍ବତରୁ ଜାତ। କୁହ, ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି କିଏ ନିଜ ଘରେ ଟିକି ରହିଛି?
- 1.8.158
ସେ ଯାଇ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଆଉ କେବେ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ଚିତ୍ରକେତୁଙ୍କ ଗୃହ ସେ ନଷ୍ଟ କଲେ, ଏବଂ ପରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେହି ଅବସ୍ଥା ହେଲା। ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୃହ ତ୍ୟାଗ କରି…
- 1.9.160
ଏବେ ବି ମୋ କଥା ଶୁଣ: ତୋ' ପାଇଁ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଉତ୍ତମ ବର ଭାବିଛି। ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ପବିତ୍ର, ସୁଖଦାତା ଓ ସୁଶୀଳ, ଯାହାଙ୍କ ଯଶ ଓ ଲୀଳା ବେଦ ଗାଏ। ସେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ରହିତ, ସମୁଦାୟ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର, ଶ୍ରୀପତି, ଯିଏ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ କରନ୍ତି। ଏପରି ବର ମୁଁ ତୋ' ସହିତ ମିଳାଇ ଦେବି। ଏହା ଶୁଣି…
- 1.9.162
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ତୁମ୍ଭେ ପ୍ରଥମେ ମୋ ସହିତ ମିଳିଥିଲ, ମୁଁ ତୁମ୍ଭର ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରିଥିଲି। କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଶମ୍ଭୁର ହିତରେ ଜନ୍ମ ବାନ୍ଧିଛି; କେ ଗୁଣ-ଦୋଷ ବିଚାର କରିବ? ଯଦି ତୁମ୍ଭର ହୃଦୟରେ ବିଶେଷ ହଠ ଅଛି, ଆଉ ବିବାହ ନକଲେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ…
- 1.9.183
ସେତେବେଳେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲ ନାହିଁ, ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନିଲ। ଏବେ ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମିଥ୍ୟା ହେଲା, କାରଣ ମହେଶ କାମକୁ ଭସ୍ମ କଲେ।
- 1.10.184
ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭବାନୀ ମୁଚୁକି ହସି କହିଲେ, "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନି, ଆପଣ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ବୁଝରେ ଶମ୍ଭୁ ଏବେ କାମକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ କାମର ବଶୀଭୂତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମୋର ଜାଣିବା ଅନୁସାରେ ଶିବ ସଦା ଏକ ଯୋଗୀ, ଅଜନ୍ମା, ନିଷ୍କଳଙ୍କ…
- 1.10.202
ନାରଦଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଁ କଣ ଅନିଷ୍ଟ କଲି, ଯିଏ ମୋର ବାସସ୍ଥାନ ଭବନ ଉଜାଡ଼ କରିଦେଲେ? ସେ ଉମାଙ୍କୁ ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ସେ ଜଣେ ଉନ୍ମାଦ ବରଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ସତରେ ସେମାନଙ୍କର ନ ମୋହ, ନ ମାୟା; ସେମାନେ ଉଦାସୀନ, ଧନ-ଧାମ-ପତ୍ନୀ କିଛି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟର ଘର ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଆଉ…
- 1.10.204
ସେହି ଅବସରରେ ନାରଦ ଏବଂ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତୁଷାରାଚ୍ଛାଦିତ ପର୍ବତର ଅଧିପତି ହିମାଳୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ।