Atharva Veda 9.2.9: Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 2, Mantra 9

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

इ॒न्द्रा॒ग्नी का॑म स॒रथं॒ हि भू॒त्वा नी॒चैः स॒पत्ना॒न् मम॑ पादयाथः । तेषां॑ प॒न्नाना॑मध॒मा तमां॒स्यग्ने॒ वास्तू॑न्यनु॒निर्द॑ह॒ त्वम्

Sanskrit recitationAtharva Veda 9.2.9

IAST Transliteration

indrāgnī́ kā́ma saráthaṃ hí bhūtvā nícaiḥ sapátnān máma pādayāthaḥ | téṣāṃ pannā́nām adhamā́ támāṃsy agne vā́stūny anu nírdaha tvám ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Indra and Agni—O Kāma—become ye verily of one car, and thrust my rivals downward, make them fall. Of those thus fallen into the lowest darknesses, O Agni, burn out their dwellings, following after them.

Translation

ହେ କାମ! ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି ଏକେ ରଥରେ (ସରଥଂ) ହୋଇ, ମୋର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କୁ ତଳକୁ ଠେଲିଦିଅ, ସେମାନଙ୍କୁ ପତିତ କର। ସେମାନେ ପତିତ ହୋଇ ସର୍ବାଧମ ଅନ୍ଧକାରମାନଙ୍କୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରି ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦହନ କର।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्राग्नी: O Indra and Agni
• इन्द्राग्नी: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)

• काम: O Desire (personified)
• काम: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• सरथम्: with a chariot / chariot-borne
• सरथम्: कर्म (भूत्वा-क्रियायाः)
• Type: Adjective
• Root: स-रथ (प्रातिपदिक; उपपद-तत्पुरुष/बहुव्रीहि-भावः: ‘रथेन सह/रथयुक्त’)

• हि: indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (कर्तरि)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• नीचैः: downwards, low
• नीचैः: —
• Type: Indeclinable
• Root: नीच (प्रातिपदिक) → नीचैः (अव्ययीभाव/क्रियाविशेषण)

• सपत्नान्: rivals, enemies
• सपत्नान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स-पत्नी (प्रातिपदिक) → सपत्न (शत्रु/प्रतिद्वन्द्वी)

• मम: of me, my
• मम: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• पादयाथः: make (them) fall/submit; trample down
• पादयाथः: क्रिया; कर्ता = इन्द्राग्नी (सम्बोधितौ)
• Type: Verb
• Root: पद् (धातु) (णिच्) पादय- ‘पादयति’

• तेषाम्: of those
• तेषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• पन्नानाम्: of the fallen/defeated
• पन्नानाम्: विशेषण-सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: पन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक) < पद्/पद्? (धातु) + क्त (पन्न = ‘पतित/अधोगत/पराजित’)

• अधमा: lowest, most base
• अधमा: विशेषण (कर्मणि: तमांसि)
• Type: Adjective
• Root: अधम (प्रातिपदिक)

• तमांसि: darknesses; dark powers
• तमांसि: कर्म (निर्दह-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वास्तूनि: dwellings, abodes (places)
• वास्तूनि: कर्म (निर्दह-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: वास्तु (प्रातिपदिक)

• अनु: along, after; in sequence
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• निर्दह: burn out, consume completely
• निर्दह: क्रिया; कर्ता = त्वम् (अग्निः)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु) + निर् (उपसर्ग)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ (निर्दह-क्रियायाः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition.

Devata: Indrāgnī under Kāma; Agni as executor.

Chandas: Triṣṭubh (likely; long pādas with coercive cadence).

Mantra Rasa

Primary: raudra

Secondary: vira