Anuvaka 1

Various Rishis

Kanda 910 Suktas257 Mantras

ଋତ/କାଳ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମ ଓ ସମୟ) କୁ ଗୃହ୍ୟ କ୍ରିୟାକର୍ମ ସହ ଯୋଗ କରି ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଯଜ୍ଞ-କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମତାକୁ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ତେଜସ୍ (ବର୍ଚସ୍), ଗୋଧନ, ରକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ। ଉପବିଷୟ: ବର୍ଚସ୍ (ଦୀପ୍ତି) ସ୍ଥାପନ ଓ ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ; କାମ/ବଶୀକରଣକୁ ନିୟମିତ କରି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ-ନାଶକ ଶକ୍ତି କରାଯିବା; ଶାଳା ଓ ଦିଗ୍-ପବିତ୍ରୀକରଣ—ଦିଗମାନ ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନ ସୁରକ୍ଷା; ଋଷଭ (ବଳଦ) କେନ୍ଦ୍ରିତ ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରଜନନ-ଫଳଦାୟକତା; ବନ୍ଧୁ-ପ୍ରମାଣୀକରଣ—ଅଥର୍ବଣୀୟ ସମ୍ବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ଋତ/କାଳ ସହ ସମନ୍ୱୟ।

Suktas in Anuvaka 1

Sukta 1

AV 9.1 ଏକ ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ବର୍ଚସ୍ (ଦୀପ୍ତିମୟ ତେଜ) କୁ ସ୍ଥାପନ ଓ ସ୍ଥିର କରେ, ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିର ପାରମ୍ପରିକ ତ୍ରିୟ—ସନ୍ତାନ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି, ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ—କୁ ସହିତ ଆଣେ। ଏଥିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ତେଜର ସଂଘଟକ ଭାବେ, ଜଳକୁ ସ୍ୱୟଂ-ଶାସିତ ଶକ୍ତି ଓ ବର୍ଷାର ଉତ୍ସ ଭାବେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର/ଦେବଗଣ/ଋଷିଗଣକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ଅନୁମୋଦକ ଭାବେ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଛି—ଯେପରି ଗ୍ରାହକ ପରିଚିତ, ଅନୁମୋଦିତ ଓ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି।

Rishi: Atharvanic tradition (sūkta-level attribution uncertain in this excerpt) | Devata: Agni; also Indra and the collective Devas/Ṛṣis as ratifiers | 24 Mantras

Sukta 2

AV 9.2 ହେଉଛି ଏକ ପ୍ରବଳ ଆଥର୍ବଣିକ କାମ-ସୂକ୍ତ; ଘୃତ-ଆହୁତି ଓ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ‘ଇଚ୍ଛା/ବାଧ୍ୟତା’ (କାମ) କୁ ଶିକ୍ଷିତ କରି ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ-ନାଶକ (ସପତ୍ନ-ହନ) ଭାବେ ଯଜମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କାର୍ଯ୍ୟକର କରାଯାଏ। ସୂକ୍ତଟି ପୁନଃପୁନଃ ବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ଅବନତି ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ତଳକୁ ଠେଲିଦିଏ, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି, କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କେଢ଼ିନେଇ, ଯେତେବେଳେ ଯଜମାନଙ୍କର ଅପରାଜେୟ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ବଢ଼ାଇଦିଏ। ଏହା କାମକୁ ଏକ ଅତିପ୍ରବଳ ବିଶ୍ୱଶକ୍ତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଏ—ସ୍ଥିରତା, ସମୟସଦୃଶ ପଲକ-ପଡ଼ା, ଏପରିକି ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼—ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ରିୟାର ବଶୀକରଣ ଅନିବାର୍ୟ ବୋଲି ଲାଗେ।

Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages for Kāma material) | Devata: Kāma (personified Desire/Compulsion) as rival-slayer | 25 Mantras

Sukta 3

ଏହି ସୂକ୍ତ ଅଥର୍ବଣୀୟ ଶାଳା–ଦିକ୍-ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଚକ୍ରର ଅଂଶ, ନବମାପିତ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ତାହାର ଦିଗମାନଙ୍କୁ—ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ—ଏବଂ ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ଓ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ରିତିପୂର୍ବକ ସମ୍ବୋଧନ କରି ସୁରକ୍ଷିତ କରେ। ଏହା ସ୍ଥାନକୁ ଶୁଭ ଓ ରିତିକ୍ରିୟା-ଯୋଗ୍ୟ ପରିବେଷ ଭାବେ ସ୍ଥିର କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଗର୍ଭ ପରି ବିଶ୍ରାମ କରିପାରନ୍ତି; ସହିତେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଧନକୁ କାଟି ଅଶୁଭ ଦିଗୀୟ ଅନୁପ୍ରବେଶକୁ ରୋକେ। ଏହାର ଶକ୍ତି ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ଅପତ୍ରାସକ: ଯଜୁସ୍-ସଦୃଶ ସୂତ୍ର ଓ ସ୍ୱାହା-ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପତ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଯଜ୍ଞ-ଭୂଗୋଳରେ ପରିଣତ କରେ।

Rishi: Atharvanic tradition (directional/śālā consecration series; specific ṛṣi not individually marked for each verse in many listings) | Devata: Dik (Southern Quarter) and the Devas as recipients; the quarter’s 'mahimán' personified | 31 Mantras

Sukta 4

AV 9.4 ଏକ ପୌଷ୍ଟିକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଋଷଭ (ବଳଦ) କୁ ଗୋ-ସମୃଦ୍ଧି, ଦୁଧ-ଉତ୍ପାଦନ ଏବଂ ପ୍ରଜନନୀୟ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତାର ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ ଉତ୍ସ ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ/ପବିତ୍ର କରାଯାଏ—ଯଜମାନଙ୍କ ଗୋଠ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ। ଏହା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଅଧିକାର ଅଧୀନରେ ଗୋ-ଫଳଦାୟକତାକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ, ଏବଂ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ଏକ ‘ସୁସଂଯୁକ୍ତ’ ଶକ୍ତିରେ ଏକତ୍ର କରି ଗୋଠର ଦେହ, ସୀମା ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ରକ୍ଷା କରି ସମୃଦ୍ଧିକୁ ବଢ଼ାଏ।

Rishi: Not specified in the provided excerpt (AV 9.4 tradition associates with cattle/prosperity themes) | Devata: Ṛṣabha / bovine prosperity under Bṛhaspati’s sacral authority | 24 Mantras

Sukta 5

AV 9.5 ଅଜ-ପଞ୍ଚୌଦନ (ଛାଗ ସହ ପଞ୍ଚବିଧ ଖିର/ଓଦନ) କୁ ‘ଅପରିମିତ’ (aparimita) ଯଜ୍ଞ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ—ଯାହାର ଦେହ ନିଜେ ବିଶ୍ୱ, ଏବଂ ଏହିପରି ଭାବେ ସାଧାରଣ ମାପରୁ ଅଧିକ ଯଜ୍ଞ-ପୁଣ୍ୟକୁ ବହୁଗୁଣା କରେ। ବଳି/କ୍ରିୟାକୁ ସତ୍ୟ (satya), ଋତ (ṛta), ଶ୍ରଦ୍ଧା (śraddhā) ଓ ବିରାଜ (Virāj) ସହ ଏକାତ୍ମ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ଅର୍ପଣକୁ ସମଗ୍ର-ଜଗତୀୟ କର୍ମ ଭାବେ ପବିତ୍ର କରେ; ଯାହା ଯଜମାନଙ୍କୁ ‘ଅପରିମିତ ଲୋକ’ (aparimita loka) ଏବଂ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ।

Rishi: Atharvanic/Brāhmaṇa-style anonymous (as typical for AV ritual-prose hymnic units) | Devata: Yajña (sacrifice personified) / Virāj as cosmic principle | 38 Mantras

Sukta 6

AVŚ 9.6 ଗୋଟିଏ ବନ୍ଧୁ-ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ସାମଗ୍ରୀ ଓ କ୍ରିୟାକଳାପକୁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାମାଣିକ କୋସ୍ମିକ ଏବଂ ଶ୍ରୌତ ସମକକ୍ଷ ସହିତ “ମ୍ୟାପ୍” କରେ, ଯେପରି ଗୃହସ୍ଥ/ପ୍ରାୟୋଗିକ କାର୍ଯ୍ୟଟି ଏକ ବୈଧ ଯଜ୍ଞ-ମାର୍ଗ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଉପକରଣକୁ (ବର୍ହିସ୍, ପବିତ୍ର, ଜଳ, ଉପଉତ୍ପାଦ, ପ୍ରସାରଣ ଇତ୍ୟାଦି) ତାହାର ସତ୍ୟ ଯଜ୍ଞୀୟ ପରିଚୟ ଭାବେ ନାମକରଣ କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ଠିକ୍କତା (ଋତ) କୁ ସ୍ଥିର କରେ ଏବଂ ରୀତିଟି ଯଜ୍ଞୀୟ ଭାବେ “ଅନାଧାର” ହୋଇଯିବାକୁ ରୋକେ। ଏହାର ଶକ୍ତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପରିଚୟ-ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ: ବାଣୀ (ଯଜୁସ୍-ସଦୃଶ ଗଦ୍ୟ) ଅର୍ପଣ-ସ୍ଥଳ ଓ ଉପକରଣମାନଙ୍କୁ ବୃହତ୍ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶୀଦାର କରାଏ।

Rishi: Uncertain from the excerpt alone (requires Anukramaṇī for AVŚ 9.6). | Devata: Ritual bandhu (sacrificial implements/acts as correlates of cosmic entities). | 17 Mantras

Sukta 7

AV 9.7 ଏକ ସୁରକ୍ଷାମୂଳକ ଓ ସମୃଦ୍ଧି-ସାଧକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ଥିରତାଦାୟକ ଶକ୍ତି (ଧାତୃ) ଓ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଶକ୍ତି (ସବିତୃ) କୁ “ସ୍ଥାପିତ/ନିୟୋଜିତ” କରାଯାଇ ଅପକାରକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଏ ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱମୁଖୀ କରି ଉନ୍ନତ କରାଯାଏ। ଏହା ଯଜ୍ଞ-ପରିସରକୁ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବେ (ବାୟୁ, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ) ଚିତ୍ରଣ କରେ ଏବଂ ଦିଗ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ/ସ୍ଥାପନ ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗୋଧନ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଗୃହସୌଭାଗ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରେ; ଶେଷରେ ଜ୍ଞାତା ପାଇଁ ଫଳଶ୍ରୁତି ସହ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।

Rishi: Atharvanic tradition (specific ṛṣi attribution varies by anukramaṇī for AV 9.7; requires edition-specific confirmation). | Devata: Dhātṛ and Savitar (functional deities of stabilization and impulsion). | 26 Mantras

Sukta 8

AV 9.8 ଏକ ସମଗ୍ର ଆଥର୍ବଣିକ ଚିକିତ୍ସା-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ରୋଗକୁ (ରୋଗ/ତକ୍ମନ ଏବଂ ଯକ୍ଷ୍ମା-ସଦୃଶ କ୍ଷୟକାରୀ ପୀଡା) ଦେହଧାରୀ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ସମ୍ମୁଖୀନ କରି ରୋଗୀର ଶରୀରରୁ ବଳପୂର୍ବକ ଖେଦାଇ ଦିଆଯାଏ। ମୁଣ୍ଡ ଓ ଅଙ୍ଗ-ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର ପୀଡାକୁ ବିଶେଷ କରି, ଅନେକ ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ସାର୍ବଦେହୀ ବେଦନାର ନାମ ନେଇ, ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗକୁ ଶରୀର-ମାନଚିତ୍ର ପରି ଚିହ୍ନଟ କରି, ସୂକ୍ତଟି ସର୍ବାଙ୍ଗୀଣ ନିଷ୍କାସନ କରେ—ରୋଗକୁ କଥାରେ ଉଚ୍ଚାରିତ କରି, ମନ୍ତ୍ରବଳେ ବାହାର କରି, ଶରୀରର ସୀମା ପାରେ ହଂକାଇ ଦିଏ। ଶେଷ ଭାଗରେ ଚିକିତ୍ସାକୁ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ କିରଣର ସୌର-ପୁନରୁଦ୍ଧାର ସହ ଯୋଡ଼ି, କପାଳ/ହୃଦୟର ଶୃଙ୍ଖଳା ପୁନଃସ୍ଥାପନ ଏବଂ ଅଙ୍ଗଛେଦକ ବେଦନାର ଶମନକୁ ମୁଦ୍ରାଙ୍କିତ କରାଯାଏ।

Rishi: Atharvanic tradition (healing seer; specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt) | Devata: Roga/Takman complex as personified disease to be expelled (apotropaic address) | 22 Mantras

Sukta 9

AV 9.9 ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ପ୍ରହେଳିକା-ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ଋତ/କାଳର ଅଜର “ଚକ୍ର” — ମାସ, ଋତୁ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୁନିୟମିତ ଗତି — ଉପରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଆରୋପିତ କରାଯାଇଛି। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ନିୟମର ଭିତରେ ଯଜ୍ଞୀୟ ଉପସ୍ଥିତି ଭାବେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ସୂକ୍ତଟି ପାଠକର ଜୀବନ—ସନ୍ତାନ, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନତା ଓ ସ୍ଥିରତା—କୁ ବର୍ଷର ନିୟମିତ ଗତି ସହ ସମନ୍ୱୟ କରେ।

Rishi: Traditionally associated with cosmological seers in AV Book 9 (often Atharvanic/Angirasic attribution in ancillary lists). | Devata: Agni; and implicitly Ṛta/Time (kāla/saṃvatsara) as cosmic principle. | 22 Mantras

Sukta 10

AV 9.10 ଏକ ଚିନ୍ତନମୟ-ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାମୂଳକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ “ଗୋପା” (ପାଳକ/ରକ୍ଷକ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଇଛି—ଯିଏ ସମସ୍ତ ପଥରେ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ଭିତରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥିର କରି ଧରି ରଖନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ ଦର୍ଶନ-ଦୃଶ୍ୟଗୁଡ଼ିକ—ବିଶ୍ୱଗତି, ଯଜ୍ଞଧୂମ, ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥାପିତ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ—କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏହା ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ ଓ କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସମୁଦାୟ ଉପରେ ଋତ-ରକ୍ଷା (ଶୃଙ୍ଖଳା-ରକ୍ଷକତ୍ୱ) ରୂପୀ ସୁରକ୍ଷା ସ୍ଥାପନ କରେ।

Rishi: Traditionally attributed within AV 9 as speculative seers (often Angiras/Atharvanic attribution in anukramaṇī traditions; exact r̥ṣi assignment depends on the AV anukramaṇī). | Devata: Gopā (cosmic guardian; interpreted as Sūrya/Brahman). | 28 Mantras

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

App Store Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App

App Store Google Play