Sukta 16
Rishi: Atharvanic tradition (often anonymous/Angiras-type attribution in AV medical hymns)
Devata: Bhaiṣajya (healing power) personified as Ābaya/Anābaya; implicitly the medicinal ‘rasa’
Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic irregularities noted in some recensions)
AV 6.16 ହେଉଛି ଅକ୍ଷି-ରୋଗ (ଚକ୍ଷୁ-ରୋଗ) ପାଇଁ ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଥର୍ବଣିକ ଚିକିତ୍ସା-ମନ୍ତ୍ର। ଏଥିରେ ଔଷଧୀୟ ଆହ୍ୱାନ ସହ ରୋଗର ନାମିତ କାରକମାନଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଖେଦାଇବା ଏକାସାଥି ହୁଏ। ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖାଦ୍ୟ-ବାହକ (କରମ୍ଭ) ମାଧ୍ୟମରେ ଔଷଧର ପ୍ରବଳ ‘ରସ’ (ସାର/ସପ) କୁ ସକ୍ରିୟ କରାଯାଏ, ଏବଂ ରୋଗର ବହୁ ରୂପ ଓ ଭୂତ-ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରି ତାହାକୁ ‘ଧରି’ ପରେ ନିଷ୍କାସିତ କରାଯାଏ।
Mantras
Mantra 1
अक्षिरोगभैषजम्। ३ बृहतीगर्भा ककुम्मत्यनुष्टुप्, ४ त्रिपदा प्रतिष्ठा। आब॑यो॒ अना॑बयो॒ रस॑स्त उ॒ग्र आ॑बयो । आ ते॑ कर॒म्भम॑द्मसि
ହେ ଆବୟ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ ଅନାବୟ—ହେ ଆବୟ, ତୋର ରସ ଉଗ୍ର ଶକ୍ତିମୟ। ତୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆମେ କରମ୍ଭ (ଅନ୍ନ-ମିଶ୍ରଣ) ଭୋଜନ କରୁଛୁ।
Mantra 2
वि॒हह्लो॒ नाम॑ ते पि॒ता म॒दाव॑ती॒ नाम॑ ते मा॒ता। स हि॑न॒ त्वम॑सि॒ यस्त्वमा॒त्मान॒माव॑यः
ବିହହ୍ଲ ନାମ ତୋର ପିତା; ମଦାବତୀ ନାମ ତୋର ମାତା। କାରଣ ତୁ ଏବେ ସେଇ—ଯେ ନିଜକୁ (ଏହି ପୁରୁଷର ଚାରିପାଖେ) ବୁଣି ପେଚି ନେଉଛୁ।
Mantra 3
तौवि॑लि॒केऽवे॑ल॒यावा॒यमै॑ल॒ब ऐ॑लयीत्। ब॒भ्रुश्च॑ ब॒भ्रुक॑र्ण॒श्चापे॑हि॒ निरा॑ल
ହେ ତୌବୀଲିକେ, ହେ ଅବେଲୟାବ—ଯାହାକୁ ଐଲବ ‘ଐଲ’ କରାଏ; ଏବଂ ବଭ୍ରୁ ଓ ବଭ୍ରୁକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ—ଦୂରେ ଯାଅ! ବାହାରକୁ, ଏଠାରୁ ଅପସର!
Mantra 4
अ॒ल॒साला॑सि॒ पूर्व॑ सि॒लाञ्जा॑ला॒स्युत्त॑रा । नी॒ला॒ग॒ल॒साला॑
ତୁ ‘ଅଲସାଲା’—ପୂର୍ବତନ; ତୁ ‘ସିଲାଞ୍ଜାଲା’—ଉତ୍ତରତନ; ତୁ ‘ନୀଲାଗଲସାଲା’ ଅଟୁ।
Frequently Asked Questions
It is used to treat and ward off eye-disease (akṣi-roga) by empowering a medicinal preparation and driving away the affliction named in multiple forms.
Ābaya/Anābaya is the personified healing potency of the remedy—its rasa (sap/essence)—described as fierce against disease yet harmless to the patient.
Atharvanic medical hymns often name the disease and its agents to gain control over them; listing variants ensures the ailment is addressed in every form and then expelled.
Ask anything about Sukta 16 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
