Sukta 16
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Remedy/Herb as potent agent (implicit); alternatively the addressed power behind the medicine
Chandas: Not fully determinable from the truncated opening; Atharvanic mixed style
ଏହି ଚିକିତ୍ସା-ସୂକ୍ତଟି ଔଷଧୀୟ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉପାୟକୁ କ୍ରମେ ସଶକ୍ତ କରେ—ତାହାକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ବଳର “ବୃଷ” ଭାବେ ଏବଂ ପ୍ରବାହମାନ ରସ (ରସ) ଭାବେ ସମ୍ବୋଧନ କରି—ଯେପରି ତାହା vṛṣa-roga ନାମକ ପୀଡ଼ାକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରେ। ପରିଚୟାତ୍ମକ ବାକ୍ୟ (“ଯଦି ତୁମେ …”) ଦ୍ୱାରା ଉପାୟଟିକୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରାଯାଏ; ଶେଷରେ ଶୀତଳ, ଶୁଦ୍ଧିକର ସମାଧାନରେ ଏହି ଏଜେଣ୍ଟ “ଜଳଦାତା” (ଅପୋଦକ) ହୋଇ ସମତୁଳନ ଓ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରେ।
Mantras
Mantra 1
वृषरोगशमनम्। यद्ये॑कवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ବୃଷ-ରୋଗ ଶମନ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର: ଯଦି ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ବୃଷଭ, ଯଦି ତୁମେ ବହୁଥିବା ରସଯୁକ୍ତ (ସୃଜାରସ) —
Mantra 2
यदि॑ द्विवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ଦ୍ୱିବିଧ ବୃଷ-ବଳବାନ, ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରବାହମାନ ରସ (ସାପ)ଯୁକ୍ତ—ତେମିତି ହେଉ।
Mantra 3
यदि॑ त्रिवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ତ୍ରିବୃଷ (ତିନିଗୁଣ ବୃଷ-ବଳ) ଥାଅ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜାରସ (ବହୁଥିବା ରସ/ସତ୍ତ୍ୱ) ଥାଅ—ତେଣୁ ଏମିତି ହେଉ।
Mantra 4
यदि॑ चतुर्वृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ଚତୁର୍ବୃଷ (ଚାରିଗୁଣ ବୃଷ-ବଳ) ଥାଅ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜାରସ (ବହୁଥିବା ରସ/ସତ୍ତ୍ୱ) ଥାଅ—ତେଣୁ ଏମିତି ହେଉ।
Mantra 5
यदि॑ पञ्चवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ପଞ୍ଚବୃଷ (ପାଞ୍ଚଗୁଣ ବୃଷ-ବଳ) ଥାଅ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜାରସ (ବହୁଥିବା ରସ/ସତ୍ତ୍ୱ) ଥାଅ—ତେଣୁ ଏମିତି ହେଉ।
Mantra 6
यदि॑ षड्-वृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ଷଡ୍-ବୃଷ (ଛଅଗୁଣ ବୃଷ-ଶକ୍ତି) ହେଉ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜାରସ (ସୃଜା-ରସରେ ପ୍ରବାହମାନ) ହେଉ—ତଥା ହେଉ।
Mantra 7
यदि॑ सप्तवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ସପ୍ତବୃଷ (ସାତଗୁଣ ବୃଷ-ଶକ୍ତି) ହେଉ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜାରସ (ସୃଜା-ରସଯୁକ୍ତ) ହେଉ—ତଥା ହେଉ।
Mantra 8
यद्य॑ष्टवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ଅଷ୍ଟବୃଷ (ଆଠଗୁଣ ବୃଷ-ଶକ୍ତି) ହେଉ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜାରସ (ସୃଜା-ରସଯୁକ୍ତ) ହେଉ—ତଥା ହେଉ।
Mantra 9
यदि॑ नववृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ନବ-ବୃଷଭଯୁକ୍ତ (ନବବୃଷ) ହେଉ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜା-ରସ (sṛjā-rasa) ଧାରଣ କରୁ—
Mantra 10
यदि॑ दशवृ॒षोऽसि॑ सृ॒जार॒सोऽसि
ଯଦି ତୁମେ ଦଶ-ବୃଷଭଯୁକ୍ତ (ଦଶବୃଷ) ହେଉ, ଯଦି ତୁମେ ସୃଜା-ରସ (sṛjā-rasa) ଧାରଣ କରୁ—
Mantra 11
यद्ये॑काद॒शोऽसि॒ सोऽपो॑दको ऽसि
ଯଦି ତୁମେ ଏକାଦଶ (ଏଗାର) ହେଉ, ତେବେ ତୁମେ ଜଳମାନଙ୍କର ଦାତା; ଜଳ-ପ୍ରଦାତା ଅଟ।
Frequently Asked Questions
It is used to calm and cure an illness named vṛṣa-roga by empowering a medicinal sap/juice (rasa) through mantra-recitation and then applying or administering it.
That formula is a consecration technique: the remedy is identified with increasing measures of strength (“bull-power”), so the medicine is ritually intensified and made protective as well as curative.
It signals the final healing mode: the empowered agent is aligned with the purifying Waters—bringing cooling, cleansing, and restorative hydration, especially suitable for heat, irritation, or impurity-linked illness.
Ask anything about Sukta 16 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
