
Devata: Varuṇa (Asura), with secondary allusions to ‘Father’ and ‘Hari’ as recipients/figures in the precedent
Chandas: Associated with atiśakvarī/atyāṣṭi classifications.
AV 5.11 ଏକ ପୌଷ୍ଟିକ “ସମ୍ପତ୍-କର୍ମନ୍” ସୂକ୍ତ, ଯାହା ବରୁଣଙ୍କ କୃପାରେ ଯଜ୍ଞ/କ୍ରିୟାର ସଫଳ ସମାପ୍ତି ଏବଂ ଧନ-ଦାନ (ରାଧସ୍)ର ନିରନ୍ତର ଆଗମନ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରେ। ଏଠାରେ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସଠିକ୍ ବାଣୀ (ସ୍ତୋତ୍ର), ସଠିକ୍ ଦାନ (ଦକ୍ଷିଣା—ବିଶେଷତଃ ଚିତ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ପୃଶ୍ନୀ), ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ବିବେକଶୀଳ ନିରୀକ୍ଷଣର ଫଳ ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି—ଯାହା ଯଜ୍ଞକୁ ଜଗତରେ ଠିକ୍ ଭାବେ “ଅବତରିତ/ସ୍ଥାପିତ” କରାଏ।
Mantra 1
संपत्कर्म। ६ पञ्चपदा अतिशक्वरी, ११ त्र्यवसाना षट्-पदा अत्यष्टिः। क॒थं म॒हे असु॑रायाब्रवीरि॒ह क॒थं पि॒त्रे हर॑ये त्वे॒षनृ॑म्णः । पृश्निं॑ वरुण॒ दक्षि॑णां ददा॒वान् पुन॑र्मघ॒ त्वं मन॑साचिकित्सीः
ଏଠାରେ ତୁମେ ମହା ଅସୁରଙ୍କୁ କିପରି କହିଲ? ଏବଂ ପିତାଙ୍କୁ—ତୀବ୍ର ପରାକ୍ରମୀ ହରି (ହରୟେ)ଙ୍କୁ—କିପରି? ହେ ବରୁଣ, ଦକ୍ଷିଣାରୂପେ ପୃଶ୍ନିକୁ ଦାନ କରି, ହେ ପୁନର୍ମଘ (ସଦା ଦାନଶୀଳ), ତୁମେ ମନରେ ପୁନଃ ସେହି ପଥ/କ୍ରମକୁ ଚିହ୍ନିଲ।
Mantra 2
न कामे॑न॒ पुन॑र्मघो भवामि॒ सं च॑क्षे॒ कं पृश्नि॑मे॒तामुपा॑जे । केन॒ नु त्वम॑थर्व॑न् काव्ये॑न॒ केन॑ जा॒तेना॑सि जा॒तवे॑दाः
ହେ ପୁନର୍ମଘ, କେବଳ କାମନାରେ ମୁଁ ସିଦ୍ଧି ପାଉନି; ମୁଁ ‘କ’କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖୁଛି; ଏହି ପୃଶ୍ନିଙ୍କୁ ମୁଁ ଉପାଜେ/ଉପାସନାରେ ନିକଟେ ଯାଉଛି। ହେ ଅଥର୍ବନ, କେଉଁ କାରଣରୁ—କେଉଁ କାବ୍ୟକଳାରୁ, କେଉଁ ଜନ୍ମରୁ—ତୁମେ ଜାତବେଦା?
Mantra 3
स॒त्यम॒हं ग॑भी॒रः काव्ये॑न स॒त्यं जा॒तेना॑स्मि जा॒तवे॑दाः । न मे॑ दा॒सो नार्यो॑ महि॒त्वा व्र॒तं मी॑माय॒ यद॒हं ध॑रि॒ष्ये
ମୁଁ ସତ୍ୟ; କାବ୍ୟକଳାରେ ମୁଁ ଗଭୀର; ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସତ୍ୟରୂପେ ଜାତବେଦା। ଦାସ ହେଉ କି ଆର୍ୟ—କେହି ମଧ୍ୟ ମହିମାଦ୍ୱାରା ସେହି ବ୍ରତର ମାପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ଯେ ବ୍ରତକୁ ମୁଁ ଧାରଣ କରି ରଖିବି।
Mantra 4
न त्वद॒न्यः क॒वित॑रो॒ न मे॒धया॒ धीर॑तरो वरुण स्वधावन्। त्वं ता विश्वा॒ भुव॑नानि वेत्थ॒ स चि॒न्नु त्वज्जनो॑ मा॒यी बि॑भाय
ହେ ସ୍ୱଧାବାନ୍ ବରୁଣ! ତୋଠାରୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଅଧିକ କବି (ଦ୍ରଷ୍ଟା) ନୁହେଁ, ନା ବୁଦ୍ଧିରେ ଅଧିକ ଧୀର-ସ୍ଥିର। ତୁମେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଜାଣ; ଏବଂ ତୁମର ନିଜ ଲୋକ—ମାୟାକାର, ଛଳକାରୀ—ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଭୟ କରେ।
Mantra 5
त्वं ह्य॑१ङ्ग व॑रुण स्वधाव॒न् विश्वा॒ वेत्थ॒ जनि॑म सुप्रणीते । किं रज॑स ए॒ना प॒रो अ॒न्यद॑स्त्ये॒ना किं परे॒णाव॑रममुर
ହେ ସ୍ୱଧାବାନ୍ ବରୁଣ! ତୁମେ ହିଁ, ମୁଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସୁପ୍ରଣୀତ (ସୁନିୟନ୍ତ୍ରିତ) ସମସ୍ତ ଜନ୍ମକୁ ଜାଣ। ଏହି ରଜସ୍ ପ୍ରଦେଶର ପାରେ ଅନ୍ୟ କ’ଣ ଅଛି? ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା, ସେ ପାରର ତଳ ପାର୍ଶ୍ୱ/ସୀମା କ’ଣ?
Mantra 6
एकं॒ रज॑स ए॒ना प॒रो अ॒न्यद॑स्त्ये॒ना प॒र एके॑न दु॒र्णशं॑ चिद॒र्वाक्। तत् ते॑ वि॒द्वान् वरु॑ण॒ प्र ब्र॑वीम्य॒धोव॑चसः प॒णयो॑ भवन्तु नी॒चैर्दा॒सा उप॑ सर्पन्तु॒ भूमि॑म्
ଏକ ରଜସ୍ (ଲୋକ/ବିସ୍ତାର) ଅଛି; ଏହାର ପାରେ ଏହାଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଟି ଅଛି; ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏର ପାରେ ପୁଣି ଅନ୍ୟଟି—ଏହି ପାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହା ଜାଣି, ହେ ବରୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରକାଶ କରି କହୁଛି: ପଣିମାନଙ୍କର ବାକ୍ ନୀଚ ହେଉ; ଦାସମାନେ ନୀଚ ହୋଇ ଭୂମିକୁ ଲଗି ସରିଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 7
त्वं ह्य१ङ्ग व॑रुण॒ ब्रवी॑षि॒ पुन॑र्मघेष्वव॒द्यानि॒ भूरि॑ । मो षु प॒णींर॒भ्ये॒३ताव॑तो भू॒न्मा त्वा॑ वोचन्नरा॒धसं॒ जना॑सः
ହେ ବରୁଣ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ (ହେ ଅଙ୍ଗ) ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁଣି ପୁଣି ବହୁ ଦୋଷ ପ୍ରକାଶ କର। ପଣିମାନଙ୍କୁ ଏତେଠାରୁ ଅଧିକ ଚାପ ଦିଅନି; ନହେଲେ ଲୋକେ ତୁମକୁ ‘ଅରାଧସ’—ଦାନରେ ଅସଫଳ—ବୋଲି କହିଦେବେ।
Mantra 8
मा मा॑ वोचन्नरा॒धसं॒ जना॑सः॒ पुन॑स्ते॒ पृश्निं॑ जरितर्ददामि । स्तो॒त्रं मे॒ विश्व॒मा या॑हि॒ शची॑भिर॒न्तर्विश्वा॑सु॒ मानु॑षीषु दि॒क्षु
ଲୋକେ ତୁମକୁ ‘ଅରାଧସ’—ଦାତା ନୁହେଁ—ବୋଲି ନ କହୁନ୍ତୁ, ନ କହୁନ୍ତୁ। ହେ ଜରିତର (ସ୍ତୁତିକାର), ମୁଁ ପୁଣି ତୁମକୁ ପୃଶ୍ନି (ଛିଟିଛିଟି/ବର୍ଣ୍ଣମିଶ୍ର) ଗାଈ ଦେଉଛି। ତୁମ ଶଚୀ (ଶକ୍ତି) ସହିତ ମୋ ସମଗ୍ର ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଏଠାକୁ ଆସ; ସମସ୍ତ ମାନବୀୟ ଦିଗମାନଙ୍କ ଭିତରେ।
Mantra 9
आ ते॑ स्तोत्राण्युद्य॑तानि यन्त्व॒न्तर्विश्वा॑सु॒ मानु॑षीषु दि॒क्षु। दे॒हि नु मे॒ यन्मे॒ अद॑त्तो॒ असि॒ युज्यो॑ मे स॒प्तप॑दः॒ सखा॑सि
ହେ (ବରୁଣ), ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ ଉଠାଇ ଅର୍ପିତ ତୋର ସ୍ତୋତ୍ରମାନେ ଏଠାକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁନ୍ତୁ—ଜଗତର ସମସ୍ତ ମାନବୀୟ ଦିଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଦେଶରେ। ଏବେ ତୁମେ ମୋତେ ସେଇ ଦିଅ, ଯାହା ତୁମେ ମୋତେ ଦେଇଛ; ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଯୋଗ୍ୟ ସହାୟ; ତୁମେ ସପ୍ତପଦ ସଖା।
Mantra 10
स॒मा नौ॒ बन्धु॑र्वरुण स॒मा जा वेदा॒हं तद् यन्ना॑वे॒षा स॒मा जा। ददा॑मि॒ तद् यत् ते अद॑त्तो॒ अस्मि॒ युज्य॑स्ते स॒प्तप॑दः॒ सखा॑स्मि
ହେ ବରୁଣ, ଆମର ବନ୍ଧନ ସମାନ; ଆମର କୁଳ-ସମ୍ବନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ସମାନ; ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ଅତିକ୍ରମ କରିନାହିଁ, ସେଥି ତୁମେ ଜାଣ—ସମାନ ଆମର କୁଳ-ସମ୍ବନ୍ଧ। ଯାହା ତୁମର, ସେଇ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ; ତୁମ ସହିତ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୁଁ ସପ୍ତପଦ ସଖା।
Mantra 11
दे॒वो दे॒वाय॑ गृण॒ते व॑यो॒धा विप्रो॒ विप्रा॑य स्तुव॒ते सु॑मे॒धाः । अजी॑जनो॒ हि व॑रुण स्वधाव॒न्नथ॑र्वाणं पि॒तरं॑ दे॒वब॑न्धुम्। तस्मा॑ उ॒ राधः॑ कृणुहि सुप्रश॒स्तं सखा॑ नो असि पर॒मं च॒ बन्धुः॑
ଜୀବନଦାତା ଦେବ, ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିବା ଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି; ଗାଇଥିବା ପ୍ରେରିତ ବିପ୍ରଙ୍କୁ, ସ୍ତବ କରୁଥିବା ସୁମେଧାଙ୍କୁ (ବଳ) ଦିଅନ୍ତି। ହେ ସ୍ୱଧାବାନ ବରୁଣ, ତୁମେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅଥର୍ବାଣଙ୍କୁ—ପିତାଙ୍କୁ, ଦେବବନ୍ଧୁଙ୍କୁ—ଜନ୍ମ ଦେଲ। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସୁପ୍ରଶସ୍ତ ଦାନ-ବର ରଚନା କର; ତୁମେ ଆମର ସଖା ଏବଂ ପରମ ବନ୍ଧନ।
It is used to secure sampat—successful completion and beneficial outcome of a rite—along with bounty (rādhas), vitality (vayas), and stable divine favor from Varuṇa.
Pṛśnī symbolizes the dakṣiṇā (ritual fee/gift). The hymn teaches that prosperity and reputation are stabilized when praise is matched by a proper, renewed gift.
It is a request that people not call the patron/deity ‘non-bestowing’—i.e., that the rite not fail socially or materially. The verse reinforces generosity and ensures the outcome is publicly recognized as successful.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.