
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition for AV 4.14)
Devata: Svàr / Nāka / cosmic ascent (implicit); also the three worlds as stations
Chandas: Mixed/Triṣṭubh-like cadence (edition-dependent scansion)
AV 4.14 ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗକାମ୍ୟ ଆଥର୍ବଣିକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ତିନିଟି ବିଶ୍ୱ-ସ୍ଥାନ—ପୃଥିବୀ, ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ଦ୍ୟୌ—ମାଧ୍ୟମରେ “ଆରୋହଣ”କୁ ଯଜ୍ଞୀୟ ଭାବେ ରୂପାୟିତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ (Svàr) ର ଆଲୋକରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରେ। ଏହା ନାକ (nāka) କୁ ଆରୋହଣର ଦର୍ଶନାତ୍ମକ ଭାଷାକୁ ସଠିକ୍ ଯଜ୍ଞ-ପ୍ରାୟୋଗିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ସହ ମିଶାଏ—ପଞ୍ଚବିଧ ପାୟସ/ଖିର ଓ ଛାଗକୁ ଦିଗାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ—ଏବଂ ଏକ ଲଘୁ-ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗଢ଼ି ଯଜମାନଙ୍କୁ ଏହି ଲୋକରେ ପୌଷ୍ଟିକ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପରଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ପଦ/ସ୍ଥିତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରାଏ।
Mantra 1
स्वर्ज्योतिः प्राप्तिः। अ॒जो ह्य॑१ग्नेरज॑निष्ट॒ शोका॒त् सो अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे॑ । तेन॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्रा॑ आय॒न् तेन॒ रोहा॑न् रुरुहु॒र्मेध्या॑सः
ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଜ୍ୟୋତିର ପ୍ରାପ୍ତି। ଅଜ (ଅଜନ୍ମା) ଅଗ୍ନିର ତାପରୁ ଜନ୍ମିଲା; ଆଦିରେ ସେ ଜନିତାର (ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା)କୁ ଦେଖିଲା। ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତାହାଦ୍ୱାରା ମେଧ୍ୟ (ଦୀକ୍ଷିତ/ପବିତ୍ର)ମାନେ ଆରୋହଣଗୁଡ଼ିକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
Mantra 2
क्रम॑ध्वम॒ग्निना॒ नाक॒मुख्या॒न् हस्ते॑षु॒ बिभ्र॑तः । दि॒वस्पृ॒ष्ठं स्वऽर्ग॒त्वा मि॒श्रा दे॒वेभि॑राध्वम्
ଅଗ୍ନି ସହିତ ଆଗକୁ ପଦକ୍ଷେପ କର; ସ୍ୱର୍ଗମୁଖୀ ପଥେ, ହାତରେ (ତାହାକୁ/ନିଜ ସାଧନକୁ) ଧାରଣ କରି। ଦିବ୍ୟ ଆକାଶର ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗତି କରି, ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି—ସେଠାରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କର।
Mantra 3
पृ॒ष्ठात् पृ॑थि॒व्या अ॒हम॒न्तरि॑क्ष॒मारु॑हम॒न्तरि॑क्षा॒द् दिव॒मारु॑हम्। दि॒वो नाक॑स्य पृ॒ष्ठात् स्व॑१र्ज्योति॑रगाम॒हम्
ପୃଥିବୀର ବିଶାଳ ପୃଷ୍ଠରୁ ମୁଁ ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ଆରୋହଣ କଲି; ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ ଦ୍ୟୌ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ଆରୋହଣ କଲି। ଦ୍ୟୌର ନାକ (ଆକାଶୀୟ ଗୁମ୍ବଜ)ର ପୃଷ୍ଠରୁ ମୁଁ ସ୍ୱର୍-ଜ୍ୟୋତିକୁ ପହଞ୍ଚିଲି—ଏଭଳି ମୁଁ ଗଲି।
Mantra 4
स्व॑१र्यन्तो॒ नापे॑क्षन्त॒ आ द्यां रो॑हन्ति॒ रोद॑सी । य॒ज्ञं ये वि॒श्वतो॑धारं॒ सुवि॑द्वांसो वितेनि॒रे
ସ୍ୱର୍ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ସେମାନେ ପଛକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ସେମାନେ ଦ୍ୟାମ୍କୁ—ରୋଦସୀ, ଦୁଇ ଲୋକକୁ—ଆରୋହଣ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ସୁବିଦ୍ୱାନ ହୋଇ ସର୍ବଦିଗରୁ ଧାରିତ ଯଜ୍ଞକୁ ବିସ୍ତାର କରି ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।
Mantra 5
अग्ने॒ प्रेहि॑ प्रथ॒मो दे॒वता॑नां॒ चक्षु॑र्दे॒वाना॑मु॒त मानु॑षानाम्। इय॑क्षमाणा॒ भृगु॑भिः स॒जोषाः॒ स्वऽर्यन्तु॒ यज॑मानाः स्व॒स्ति
ହେ ଅଗ୍ନି, ଆଗକୁ ଯାଅ—ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଥମ; ଦେବମାନଙ୍କର ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଚକ୍ଷୁ (ନୟନ)। ଭୃଗୁମାନଙ୍କ ସହ ସଜୋଷା (ଏକମନ) ହୋଇ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ଯଜମାନମାନେ ସ୍ୱସ୍ତି (କ୍ଷେମ) ସହ ସ୍ୱର୍ ଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
Mantra 6
अ॒जम॑नज्मि॒ पय॑सा घृ॒तेन॑ दि॒व्यं सु॑प॒र्नं प॑य॒सं बृ॒हन्त॑म्। तेन॑ गेष्म सुकृ॒तस्य॑ लो॒कं स्वऽरा॒रोह॑न्तो अ॒भि नाक॑मुत्त॒मम्
ମୁଁ ସେ ଛାଗକୁ କ୍ଷୀର ଓ ଘୃତରେ ଅଭିଷେକ କରୁଛି—ଦିବ୍ୟ, ସୁପର୍ଣ (ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବାନ), ସମୃଦ୍ଧ କ୍ଷୀରରେ ମହାନ। ତାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ସୁକୃତର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା; ସ୍ୱର୍ (Svàr) ଦିଗକୁ ଆରୋହଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଉତ୍ତମ ନାକ (ପରମ ଆକାଶ-ମଣ୍ଡପ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବା।
Mantra 7
पञ्चौ॑दनं प॒ञ्चभि॑र॒ङ्गुलि॑भि॒र्द॑र्व्योद्ध॑र पञ्च॒धैतमो॑द॒नम्। प्राच्यां॑ दि॒शि शिरो॑ अ॒जस्य॑ धेहि॒ दक्षि॑णायां दि॒शि दक्षि॑णं धेहि पा॒र्श्वम्
ପଞ୍ଚବିଧ ଓଦନ—ପଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଦର୍ବୀ (ଲାଡଲ) ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଉଠା; ଏହି ଓଦନକୁ ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟ। ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଛାଗର ଶିର ରଖ; ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ରଖ।
Mantra 8
प्र॒तीच्यां॑ दि॒शि भ॒सद॒मस्य धेह्युत्त॑रस्यां दि॒श्युत्त॑रं धेहि पा॒र्श्वम्। ऊ॒र्ध्वायां॑ दि॒श्य॑१जस्यानू॑कं धेहि दि॒शि ध्रु॒वायां॑ धेहि पाज॒स्यऽम॒न्तरि॑क्षे मध्य॒तो मध्य॑मस्य
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଏହାର ନିତମ୍ବ (ଭସଦ) ସ୍ଥାପନ କର; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏହାର ଉତ୍ତର ଅଂଶ—ପାର୍ଶ୍ୱ ସ୍ଥାପନ କର। ଊର୍ଧ୍ୱ ଦିଗରେ ଅଜ (ଛାଗ)ର ପିଠିର ହାଡ଼/ମେରୁଦଣ୍ଡ (ଅନୂକ) ସ୍ଥାପନ କର; ଧ୍ରୁବ ଦିଗରେ ଏହାର ବଳବାନ ଅଂଶ ସ୍ଥାପନ କର; ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ, ମଧ୍ୟରୁ, ଏହାର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ସ୍ଥାପନ କର।
Mantra 9
शृ॒तम॒जं शृ॒तया॒ प्रोर्णु॑हि त्व॒चा सर्वै॒रङ्गैः॒ संभृ॑तं वि॒श्वरू॑पम्। स उत् ति॑ष्ठे॒तो अ॒भि नाक॑मुत्त॒मं प॒द्भिश्च॒तुर्भिः॒ प्रति॑ तिष्ठ दि॒क्षु
ଶୃତ ଅଜକୁ ଶୃତ (ପାକା ତୟାରି) ଦ୍ୱାରା, ତ୍ୱଚା (ଚର୍ମ) ସହ ଢାକିଦେ; ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହ ସଂହତ, ବିଶ୍ୱରୂପ ହେଉ। ସେ ଏଠାରୁ ଉଠି ଉତ୍ତମ ନାକ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପ୍ରତି ଯାଉ; ଚାରି ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦିଗମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେ।
It aims to secure prosperity and a successful ‘ascent’ to the heavenly light (svàr-jyotis) by mapping the sacrificer’s path through earth, midspace, and heaven and stabilizing the rite in the directions.
These are ritual instructions that build a miniature cosmos in the offering area: dividing the porridge and placing parts by quarter aligns the rite with cosmic order, which is believed to enable success and ascent.
It is both: it contains a powerful ascent declaration (a visionary, performative statement) and also practical directions for cooking, portioning, and placing offerings so the spoken ascent is ritually ‘made true.’
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.