Sukta 13
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attributions vary for AV 4.13).
Devata: Viśve Devāḥ (All Gods).
Chandas: Anuṣṭubh (common Atharvanic healing meter; may be slightly irregular by recension).
AV 4.13 ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆଥର୍ବଣିକ ଚିକିତ୍ସା-ପ୍ରାର୍ଥନା, ଯେଉଁଥିରେ ବିଶ୍ୱେ ଦେବାଃଙ୍କୁ ରୋଗରେ ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଉଠାଇ ଦେବାକୁ ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ରୋଗ ଦୋଷ (ଆଗସ୍) କିମ୍ବା ଆଚାର-ନୀତିଗତ ଅପବିତ୍ରତା ସହିତ ବନ୍ଧା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁନଃଜୀବନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଛି। ଏହା ରୋଗୀଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଦେବତାମାନେ, ମରୁତମାନେ ଓ “ସମସ୍ତ ଭୂତ” ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୁରକ୍ଷା-ବଳୟ ଗଢ଼େ, ଏବଂ ଶେଷରେ ମନ୍ତ୍ର-ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ଚିକିତ୍ସାତ୍ମକ ସ୍ପର୍ଶରେ ପହଞ୍ଚେ—ଯେଉଁଠାରେ ସଠିକ୍ ବାଣୀରେ ସଶକ୍ତ ହାତ ଅନାମୟ (ରୋଗମୁକ୍ତି) ଉତ୍ପାଦନ କରେ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସହ ପୁନରୁତ୍ଥାନକୁ ଯୋଡ଼ିବାରେ ଅଛି: କାରଣ (ଅପରାଧ/ଅଶୁଚି) ଅପସାରଣ ଏବଂ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିର ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା।
Mantras
Mantra 1
रोगनिवारणम् उ॒त दे॑वा॒ अव॑हितं॒ देवा॒ उन्न॑यथा॒ पुनः॑ । उ॒ताग॑श्च॒क्रुषं॑ देवा॒ देवा॑ जी॒वय॑था॒ पुनः॑
ରୋଗନିବାରଣ: ହେ ଦେବମାନେ, ଯେ ନିମ୍ନେ ପତିତ (ଅବହିତ) ହୋଇଛି, ତାକୁ—ହେ ଦେବମାନେ—ପୁନଃ ଉଠାଅ। ଏବଂ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ତାକୁ ମଧ୍ୟ—ହେ ଦେବମାନେ, ହେ ଦେବମାନେ—ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ କର।
Mantra 2
द्वावि॒मौ वातौ॒ वात॒ आ सिन्धो॒रा प॑रावतः॑ । दक्षं॑ ते अ॒न्य आ॒वातु॒ व्य॑१न्यो वा॑तु॒ यद् रपः॑
ହେ ବାତ (ପବନ), ଏହି ଦୁଇ ପବନ—ଗୋଟିଏ ସିନ୍ଧୁଠାରୁ, ଗୋଟିଏ ପରାବତ (ଦୂର ଅଞ୍ଚଳ)ଠାରୁ। ଗୋଟିଏ ପବନ ତୋର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଶକ୍ତି (ଦକ୍ଷ) ନେଇ ଏଠାକୁ ବହୁକ; ଅନ୍ୟ ପବନ ଯେ କିଛି ହାନି (ରପଃ) ଅଛି, ତାହାକୁ ଛିଟାଇ ଦୂରକୁ ବହି ନେଉ।
Mantra 3
आ वा॑त वाहि भेष॒जं वि वा॑त वाहि॒ यद्रपः॑ । त्वं हि वि॑श्वभेषज दे॒वानां॑ दू॒त ईय॑से
ହେ ବାତ (ପବନ), ଭେଷଜ (ଔଷଧ) ଏଠାକୁ ବହି ଆଣ; ଏବଂ ଯେ କିଛି ହାନି (ରପଃ) ଅଛି, ତାହାକୁ ଦୂରକୁ ବହି ନେଇଯା। କାରଣ ତୁମେ ବିଶ୍ୱଭେଷଜ; ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କର ଦୂତ ହୋଇ ଗମନ କର।
Mantra 4
त्राय॑न्तामि॒मं दे॒वास्त्राय॑न्तां म॒रुतां॑ ग॒णाः । त्राय॑न्तां॒ विश्वा॑ भू॒तानि॒ यथा॒यम॑र॒पा अस॑त्
ଦେବମାନେ ଏହି ମନୁଷ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ମରୁତମାନଙ୍କ ଗଣମାନେ (ମଧ୍ୟ) ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ଭୂତ/ଜୀବମାନେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ଏହିଜଣ ଅହାନିତ (ଅରପା) ରହୁ।
Mantra 5
आ त्वा॑गमं॒ शंता॑तिभि॒रथो॑ अरि॒ष्टता॑तिभिः । दक्षं॑ त उ॒ग्रमाभा॑रिषं॒ परा॒ यक्ष्मं॑ सुवामि ते
ମୁଁ ତୋ ପାଖକୁ ଶାନ୍ତିର ଦାନ ସହ ଆସିଛି, ଏବଂ ଅଘାତ-ରହିତ ସୁରକ୍ଷାର ଦାନ ସହିତ ମଧ୍ୟ। ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ, ବଳବାନ ଶକ୍ତି ଆଣିଛି; ତୋଠାରୁ କ୍ଷୟକାରୀ ଯକ୍ଷ୍ମକୁ ମୁଁ ଦୂରେ ହାଙ୍କି ଦେଉଛି।
Mantra 6
अ॒यं मे॒ हस्तो॒ भग॑वान॒यं मे॒ भग॑वत्तरः । अ॒यं मे॑ वि॒श्वभे॑षजो॒ऽयं शि॒वाभि॑मर्शनः
ଏହି ମୋର ହସ୍ତ ଭଗବାନ; ଏହି ମୋର ହସ୍ତ ଆହୁରି ଭଗବତ୍ତର। ଏହା ମୋର ବିଶ୍ୱଭେଷଜ (ସର୍ବଔଷଧ); ଏହା ଶିବ—କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଚିକିତ୍ସାସ୍ପର୍ଶ।
Mantra 7
हस्ता॑भ्यां॒ दश॑शाखाभ्यां जि॒ह्वा वा॒चः पु॑रोग॒वी। अ॒ना॒म॒यि॒त्नुभ्यां॒ हस्ता॑भ्यां॒ ताभ्यां॑ त्वा॒भि मृ॑शामसि
ଦଶ ଶାଖାବତ୍ (ଆଙ୍ଗୁଳିବତ୍) ହସ୍ତଦ୍ୱାରା—ଯେପରି ବାଣୀରେ ଜିହ୍ୱା ଅଗ୍ରଗାମୀ—ରୋଗରହିତତାକାରୀ ହସ୍ତଦ୍ୱାରା; ସେଇ ଦୁଇ ହସ୍ତରେ ଆମେ ତୁମକୁ ସର୍ବତ୍ର ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛୁ।
Frequently Asked Questions
It is used to revive and stabilize someone laid low by sickness, especially when the illness is feared to be connected with offense (āgas) or impurity, and to place the person under broad protection.
In Atharvanic healing, illness can be treated as both a physical affliction and a sign of moral/ritual disturbance; the hymn therefore asks the Gods to restore life while also releasing the underlying taint or fault.
Not necessarily. The cited verses emphasize divine protection and the healing act of mantra-guided touch (mṛś) with the hands, supported by correct speech (vāc); optional clean-water purification may be added by custom.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.