Sukta 4
Rishi: Atharvan/Āṅgirasa (hymn-cycle attribution typical for AV 4th kāṇḍa charms)
Devata: Vanaspati/Osadhi-rasa (plant-essence), with Soma as paradigmatic correlate
Chandas: Anuṣṭubh (predominant charm-meter; pāda-structure consistent with AV usage)
AV 4.4 ଏକ ବାଜୀକରଣ-ମୁଖୀ ଚିକିତ୍ସାମୟ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ଜଳ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ଆଦିମ “ରସ”କୁ ସଂକେନ୍ଦ୍ରିତ କରି ଦେହଧାରୀ ପୁରୁଷ-ବୀର୍ୟରେ ପରିଣତ କରେ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଭରୁଣ ପାଇଁ ଔଷଧି ଖୋଦି ଆଣିଥିଲେ—ଏହି ପୌରାଣିକ ଅଧିକାରଦାନ ଦ୍ୱାରା ଔଷଧିର ପ୍ରଭାବକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଏହାକୁ ସୋମ-ସଦୃଶ ତତ୍ତ୍ୱ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରାଯାଏ; ଫଳରେ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ବଳ ଓ ପୁନରୁଦ୍ଧାରକ ପୁରୁଷତ୍ୱ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।
Mantras
Mantra 1
वाजीकरण यां त्वा॑ गन्ध॒र्वो अख॑न॒द् वरु॑णाय मृ॒तभ्र॑जे । तां त्वा॑ व॒यं ख॑नाम॒स्योष॑धिं शेप॒हर्ष॑णीम्
ହେ ବାଜୀକରଣ (ବୀର୍ୟବର୍ଧକ) ଔଷଧି! ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଗନ୍ଧର୍ବ ତୁମକୁ ଖୋଦି କାଢ଼ିଥିଲା—ମୃତଭ୍ରଜ (ପ୍ରବଳ ସାରରେ ଦୀପ୍ତ) ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେଇ ଔଷଧିକୁ ଆମେ ଏବେ ଖୋଦି କାଢ଼ୁଛୁ—ହେ ଶେପହର୍ଷଣୀ (ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଦ୍ଦୀପିତ କରୁଥିବା) ତୁମକୁ।
Mantra 2
उदु॒षा उदु॒ सूर्य॒ उदि॒दं मा॑म॒कं वचः॑ । उदे॑जतु प्र॒जाप॑ति॒र्वृषा॒ शुष्मे॑ण वा॒जिना॑
ଉପରକୁ ଉଷା ଉଦୟ ହେଉ, ଉପରକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉ; ଉପରକୁ ମୋର ଏହି ବଚନ ଉଦୟ ହେଉ। ଉପରକୁ ପ୍ରଜାପତି ଜାଗ୍ରତ ହେଉନ୍ତୁ—ବୃଷା (ବୃଷଭ), ଶୁଷ୍ମ (ବୀର୍ୟ-ବଳ)ରେ, ବାଜିନ (ଅଶ୍ୱ-ଶକ୍ତି)ରେ।
Mantra 3
यथा॑ स्म ते वि॒रोह॑तो॒ऽभित॑प्तमि॒वान॑ति । तत॑स्ते॒ शुष्म॑वत्तरमि॒यं कृ॑णो॒त्वोष॑धिः
ଯେପରି ତୁମ ପାଇଁ ସେ ଅଙ୍କୁରିତ ହେବାବେଳେ ତପ୍ତ ହୋଇଥିବା ପରି ହାଫେ, ସେହିପରି ତାହାରୁ ଏହି ଔଷଧି ତୁମ ପାଇଁ ଆହୁରି ଅଧିକ ଶୁଷ୍ମବତ୍ତର (ବୀର୍ୟବତ୍ତର) ବଳ ସୃଷ୍ଟି କରୁ।
Mantra 4
उच्छुष्मौष॑धीनां॒ सार॑ ऋष॒भाणा॑म्। सं पुं॒सामि॑न्द्र॒ वृष्ण्य॑म॒स्मिन्धे॑हि तनूवशिन्
ଔଷଧୀମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତ ଉଷ୍ମା-ଶକ୍ତି, ଋଷଭମାନଙ୍କ (ବୃଷଭମାନଙ୍କ) ସାର—ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତନୂବଶିନ୍ (ଦେହାଧିପତି), ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ବୃଷଣ୍ୟ (ବୃଷଭ-ସଦୃଶ) ପରାକ୍ରମ-ଶକ୍ତି ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କର।
Mantra 5
अ॒पां रसः॑ प्रथम॒जोऽथो॒ वन॒स्पती॑नाम्। उ॒त सोम॑स्य॒ भ्राता॑स्यु॒तार्शम॑सि॒ वृष्ण्य॑म्
ତୁମେ ଜଳମାନଙ୍କର ରସ—ପ୍ରଥମଜ; ଏବଂ ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ସଦୃଶ ଉଦ୍ଭିଦମାନଙ୍କର ସାରତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ତୁମେ। ଆଉ ତୁମେ ସୋମର ଭ୍ରାତା; ଆଉ ତୁମେ ପୁରୁଷବଳମୟ, ବୃଷଭ-ସଦୃଶ ପରାକ୍ରମ।
Mantra 6
अ॒द्याग्ने॑ अ॒द्य स॑वितर॒द्य दे॑वि सरस्वति । अ॑द्यास्य ब्र॑ह्मणस्पते॒ धनु॑रि॒वा ता॑नया॒ पसः॑
ଆଜି, ହେ ଅଗ୍ନି; ଆଜି, ହେ ସବିତା; ଆଜି, ହେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ—ଆଜି, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତି, ଏହିଜନ ପାଇଁ ଧନୁଷ ଟାଣିବା ପରି ପାଶ (ଫାନ୍ଦ) ପ୍ରସାର କର।
Mantra 7
आहं त॑नोमि ते॒ पसो॒ अधि॒ ज्यामि॑व॒ धन्व॑नि । क्रम॒स्वर्श॑ इव रो॒हित॒मन॑वग्लायता॒ सदा॑
ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ପାଶକୁ ପ୍ରସାର କରୁଛି—ଧନୁଷ ଉପରେ ଜ୍ୟା (ଡୋରି) ପରି, ତୋ ଉପରେ। ପୁରୁଷବଳୀ ପରି, ରୋହିତ (ଲାଲିମାମୟ) ଶକ୍ତି ପରି ଆଗକୁ ପଦକ୍ଷେପ କର; କେବେ ଶିଥିଳ ନ ହୋଇ, ସଦା।
Mantra 8
अश्व॑स्याश्वत॒रस्या॒जस्य॒ पेत्व॑स्य च । अथ॑ ऋष॒भस्य॒ ये वाजा॒स्तान॒स्मिन्धे॑हि तनूवशिन्
ଅଶ୍ୱର, ଅଶ୍ୱତର (ଖଚ୍ଚର)ର, ଅଜ (ଛାଗ)ର ଓ ପେତ୍ୱ (ମେଷ)ର ବଳ; ତାପରେ ଋଷଭ (ବୃଷଭ)ର ଯେ ବାଜ (ବିଜୟ-ପୁରସ୍କାର) ଅଛି—ହେ ତନୂବଶିନ୍ (ଦେହାଧିପତି), ସେସବୁ ଏହିଜଣଙ୍କ ଭିତରେ ସ୍ଥାପନ କର।
Frequently Asked Questions
It is primarily a healing-and-strengthening charm aimed at restoring male sexual potency and overall vigor by consecrating and administering an herb’s ‘sap’ (rasa).
Because it treats potency as a single essence: born from Waters (āp), concentrated in Plants (oṣadhi/vanaspati), and exemplified by Soma as the paradigmatic life-giving plant power.
Both function together: the herbs/plant-essence are the substance of power, while Indra (as tanūvaśin, ‘body-master’) is invoked to ‘install’ that power firmly into the person.
Ask anything about Sukta 4 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
