Atharva Veda 3.13.1: Kanda 3, Anuvaka 2, Sukta 13, Mantra 1

Sukta 13

Sanskrit (Devanagari)

आपः। यद॒दः सं॑प्रय॒तीरहा॒वन॑दता हते॑। तस्मा॒दा न॒द्यो॒३ नाम॑ स्थ॒ ता वो॒ नामा॑नि सिन्धवः

Recitation with translationAtharva Veda 3.13.1

IAST Transliteration

ā́paḥ | yád adáḥ saṁprayatī́r áhāvanádatā haté | tásmād ā́ nádyo nā́ma stha tā́ vo nā́māni síndhavaḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

O Waters: when yonder, flowing on together, ye roared aloud day after day at the smiting—therefore are ye called ‘Rivers’: those are your names, O Sindhus.

Translation

ହେ ଆପଃ (ଜଳମାନେ)! ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ତୁମେ ସମେତ ଏକାସାଥି ବହି ଚାଲି, ଆଘାତ ସମୟରେ ଦିନକୁ ଦିନ ଗର୍ଜନ କଲ, ସେହିହେତୁ ତୁମକୁ ‘ନଦୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ସିନ୍ଧୁମାନେ, ସେଇ ହେଉଛି ତୁମର ନାମଗୁଡ଼ିକ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आपः: waters
• आपः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) / आपस्-

• यत्: that which
• यत्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अदः: that (yonder)
• अदः: विशेषण/सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• प्रयतीः: going forth, flowing onward
• प्रयतीः: कर्तृ
• Type: Adjective (participle)
• Root: प्र-√या (धातु) → प्रयती- (कृदन्त-प्रातिपदिक; वर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रायः ‘going forth’)

• अहावनदता: resounding in the daytime
• अहावनदता: कर्तृ
• Type: Adjective (participle/compound)
• Root: अहा-वनदत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; ‘day-resounding/roaring by day’)

• हते: when struck / having been struck
• हते: अधिकरण (if ‘when/where struck’) / कर्म-भाव
• Type: Verb/Participle (contextual)
• Root: √हन् (धातु) → हत (कृदन्त) / अथवा √हन् लुङ्-आत्मनेपद 3एक ‘was struck’

• तस्मात्: from that, therefore
• तस्मात्: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नद्यः: rivers
• नद्यः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)

• नाम: (as) a name; ‘by the name’
• नाम: कर्म/प्रकार
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)

• स्थ: be / stand (you are called)
• स्थ: विधेय-क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु) → स्थ (लोट्/आज्ञार्थे 2पुरुष बहुवचन; वैदिक)

• ताः: those (f.)
• ताः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वः: of you / to you
• वः: सम्प्रदान/सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• नामानि: names
• नामानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)

• सिन्धवः: O Sindhus / O rivers (Sindhu-waters)
• सिन्धवः: सम्बोधन/कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic water-hymn tradition (anukramaṇī attribution varies)

Devata: Āpas / Sindhavaḥ (Waters/Rivers)

Chandas: Anuṣṭubh (with etiological narrative phrasing)

Mantra Rasa

Primary: adbhuta

Secondary: shanta