Sukta 16
Rishi: Bṛhaspati (mythic seer) / Angiras-tradition (Vala myth complex)
Devata: Bṛhaspati
Chandas: Triṣṭubh (RV-style; AV 20 largely RV-derived)
AV 20.16 ହେଉଛି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ରଚିତ ଏକ ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଷ୍ଟୋତ୍ର, ଯାହା ଭଲ-ପୌରାଣିକ ପରିପାଟୀକୁ ପୁନଃ ସକ୍ରିୟ କରେ: ପ୍ରାର୍ଥନାର ପୁରୋହିତ-ପତି ବୃହସ୍ପତି ପାହାଡ଼-ସଦୃଶ ଅବରୋଧକୁ ଭେଦି ଗୁପ୍ତ ଆବରଣରେ ବନ୍ଦ ଥିବା “ଗାଈ” (ଧନ, ଆଲୋକ ଓ ସମ୍ପଦ) କୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହା ସମୃଦ୍ଧିର ଫେରାଣି ଓ ସଂହତି—ଗୋଧନ, ଅଶ୍ୱ, ବଳ ଓ ସାମାଜିକ ଏକତା—ପାଇଁ ପାଠ କରାଯାଏ, ଯଜମାନଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ବିଜୟୀ ଭେଦନ ସହ ସମନ୍ୱୟ କରି। ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ରର ଶକ୍ତି ହେଉଛି—ହାନି ଓ ଅଟକାଣିକୁ ଏକ ପୌରାଣିକ ଆବରଣ ଭାବେ ଦେଖାଇବା, ଯାହାକୁ ବୃହସ୍ପତି ଚିରି ଖୋଲି ପ୍ରଚୁରତା ଓ ଜୀବନଦାୟକ ପୋଷଣ (ବୟସ୍) ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
उ॒द॒प्रुतो॒ न वयो॒ रक्ष॑माणा॒ वाव॑दतो अ॒भ्रिय॑स्येव॒ घोषाः॑ । गि॒रि॒भ्रजो॒ नोर्मयो॒ मद॑न्तो॒ बृह॒स्पति॑म॒भ्य॑१र्का अ॑नावन्
ଉପରକୁ ଉଡୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେପରି ଆମର ନାଦ ଗୁଞ୍ଜେ—ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି। ପର୍ବତୀୟ ବିଦ୍ୟୁତ ପରି, ଆନନ୍ଦିତ ଆମ ସ୍ତୁତି-ତରଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶମୟ ଗାନ ସହ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଛି।
Mantra 2
सं गोभि॑रङ्गिर॒सो नक्ष॑माणो॒ भग॑ इ॒वेद॑र्य॒मणं॑ निनाय । जने॑ मि॒त्रो न दम्प॑ती अनक्ति॒ बृह॑स्पते वा॒जया॒शूंरि॑वा॒जौ
ଗୋମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗରେ, ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଇ, ଭଗ ଯେପରି ଆର୍ୟମଣଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ, ସେପରି (ତାଙ୍କୁ) ଆଣିଲେ। ଜନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିତ୍ର ଗୃହପତି-ଯୁଗଳ ପରି ଅଭିଷେକର ତେଲ ଛିଟାଏ/ଲେପେ। ହେ ବୃହସ୍ପତେ, ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ପୁରସ୍କାର ଜିତାଉଥିବା ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ପରି ଆମକୁ ବାଜୟ (ବିଜୟ-ଧନ) ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ କର।
Mantra 3
सा॒ध्व॒र्या अ॑ति॒थिनी॑रिषि॒रा स्पा॒र्हाः सु॒वर्णा॑ अनव॒द्यरू॑पाः । बृह॒स्पतिः॒ पर्व॑तेभ्यो वि॒तूर्या॒ निर्गा ऊ॑पे॒ यव॑मिव स्थि॒विभ्यः॑
ଯଥାବିଧି ହବିଷ୍ୟୁକ୍ତ, ଅତିଥି ସଦୃଶ, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷଣୀୟ—ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ନିର୍ଦୋଷ ରୂପବତୀ—ବୃହସ୍ପତି ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ବାହାର କରି ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ; ଯେପରି ଛାଣଣିରୁ ଯବ ବାହାରେ।
Mantra 4
आ॒प्रु॒षा॒यन् मधु॑न ऋ॒तस्य॒ योनि॑मवक्षि॒पन्न॒र्क उ॒ल्कामि॑व॒ द्योः । बृह॒स्पति॑रु॒द्धर॒न्नश्म॑नो॒ गा भूम्या॑ उ॒द्नेव॒ वि त्वचं॑ बिभेद
ମଧୁରତାରେ ସିଞ୍ଚନ କରି ସେ ଋତର ଯୋନିକୁ ତାହାର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସ୍ତୁତିଗୀତ ଆକାଶଜ ଅଗ୍ନିଶଲାକା ପରି ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲା। ବୃହସ୍ପତି ପାଷାଣରୁ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଭୂମିର ତ୍ୱଚାକୁ ଭେଦିଦେଲେ—ଯେପରି ଜଳଦ୍ୱାରା (ଭେଦନ) କରାଯାଏ।
Mantra 5
अप॒ ज्योति॑षा॒ तमो॑ अ॒न्तरि॑क्षादु॒द्नः शीपा॑लमिव॒ वात॑ आजत्। बृह॒स्पति॑रनु॒मृश्या॑ व॒लस्या॒भ्रमि॑व॒ वात॒ आ च॑क्र॒ आ गाः
ସେ ଜ୍ୟୋତିରେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷରୁ ତମକୁ ହଟାଇଦେଲେ—ଯେପରି ବାତାସ ଜଳରୁ ଜଳ-ଚର୍ମଥଳିକୁ ବାହାରକୁ ଠେଲିଦିଏ। ବୃହସ୍ପତି ଭଲାକୁ ଅନୁମୃଶ୍ୟ (ସ୍ପର୍ଶ କରି-ଖୋଜି) ବାତାସ ଯେପରି ମେଘକୁ ହଂକାଏ, ସେପରି ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲେ।
Mantra 6
य॒दा व॒लस्य॒ पीय॑तो॒ जसुं॒ भेद् बृह॒स्पति॑रग्नि॒तपो॑भिर॒र्कैः । द॒द्भिर्न जि॒ह्वा परि॑विष्ट॒माद॑दा॒विर्नि॒धींर॑कृणोदु॒स्रिया॑णाम्
ଯେତେବେଳେ ବୃହସ୍ପତି ଅଗ୍ନି-ତପ ଓ ଅର୍କ (ସ୍ତୁତି-ମନ୍ତ୍ର)ଦ୍ୱାରା ଫୁଲିଥିବା ଭଲାର ଜହ୍ନାକୁ ଭେଦିଦେଲେ, ସେତେବେଳେ ଦାନ୍ତରେ ଘେରା ଜିଭ ଯେପରି ଲପେଟା ଥିବାକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ, ସେପରି ସେ ତାହାକୁ ବାହାରକୁ ଆଣିଲେ; ଏବଂ ଉସ୍ରିୟା (ଲାଲଛାୟା ଗାଈ)ମାନଙ୍କର ନିଧି-ଧନକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲେ।
Mantra 7
बृह॒स्पति॒रम॑त॒ हि त्यदा॑सां॒ नाम॑ स्व॒रीणां॒ सद॑ने॒ गुहा॒ यत्। आ॒ण्डेव॑ भि॒त्वा श॑कु॒नस्य॒ गर्भ॒मुदु॒स्रियाः॒ पर्व॑तस्य॒ त्मना॑जत्
କାରଣ ବୃହସ୍ପତି ସେହି ସ୍ୱରୀ (ପ୍ରକାଶମାନ)ମାନଙ୍କର ନାମକୁ ଖୋଜି ପାଇଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ତାହା ତାଙ୍କ ସଦନର ଗୁହାରେ ଲୁଚିଥିଲା। ଡିମ୍ବମାନଙ୍କ ପରି, ପକ୍ଷୀର ଗର୍ଭ/ଛୁଆମାନଙ୍କୁ ଭେଦି ଦେଇ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ପର୍ବତରୁ ଉସ୍ରିୟା (ଲାଲଛାୟା ଗାଈ)ମାନଙ୍କୁ ବାହାରକୁ ହଂକାଇଲେ।
Mantra 8
अश्नापि॑नद्धं॒ मधु॒ पर्य॑पश्य॒न्मत्स्यं॒ न दी॒न उ॒दनि॑ क्षि॒यन्त॑म्। निष्टज्ज॑भार चम॒सं न वृ॒क्षाद् बृह॒स्पति॑र्विर॒वेणा॑ वि॒कृत्य॑
ପଥର ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବନ୍ଧା ମଧୁକୁ ସେ ଦେଖିଲା—ଯେପରି ଜଳରେ ବସୁଥିବା ଦୀନ ମାଛକୁ କେହି ଦେଖେ। ନିଶ୍ଚଳ ଆଶ୍ରୟରୁ ସେ ତାହାକୁ ଉଠାଇ ନେଲା—ଯେପରି ଗଛରୁ କେହି ଚମସ (ପାତ୍ର/ପ୍ୟାଲା) ନେଇଯାଏ। ବୃହସ୍ପତି ଗୁଞ୍ଜନମୟ ନାଦ ସହିତ ତାହାକୁ ଚିରି (ବିଭାଜିତ କରି) ବାହାର କଲେ।
Mantra 9
सोषाम॑विन्द॒त् स स्वः॑१ सो अ॒ग्निं सो अ॒र्केण॒ वि ब॑बाधे॒ तमां॑सि । बृह॒स्पति॒र्गोव॑पुषो व॒लस्य॒ निर्म॒ज्जानं॒ न पर्व॑णो जभार
ସେ ଉଷାମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇଲା; ସେ ସ୍ୱଃ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)କୁ ଖୋଜି ପାଇଲା; ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଖୋଜି ପାଇଲା; ନିଜ ଅର୍କ (ସ୍ତୁତି-ମନ୍ତ୍ର) ଦ୍ୱାରା ସେ ଅନ୍ଧକାରମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଛିଟାଇଦେଲା। ବୃହସ୍ପତି ବଳର ଗୋ-ରୂପ ଧନକୁ—ଯେନ ଡୁବିଥିବା ପରି ପଡ଼ିଥିଲା—ସନ୍ଧିଠାରୁ ଅଙ୍ଗ ଉଠାଇନେବା ପରି—ବାହାର କରିନେଲେ।
Mantra 10
हि॒मेव॑ प॒र्णा मु॑षि॒ता वना॑नि॒ बृह॒स्पति॑नाकृपयद् व॒लो गाः । अ॒ना॒नु॒कृ॒त्यम॑पु॒नश्च॑कार॒ यात् सूर्या॒मासा॑ मि॒थ उ॒च्चरा॑तः
ଯେପରି ହିମ କାନନର ପତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଛିନିନେଇଥାଏ, ସେପରି ବଳ ଗୋମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲା; କିନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରାହାତ ପାଇଲେ। ସେ ଅତୁଳନୀୟ କର୍ମକୁ ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କଲେ—ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରସ୍ପର କ୍ରମେ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠନ୍ତି।
Mantra 11
अ॒भि श्या॒वं न कृश॑नेभि॒रश्वं॒ नक्ष॑त्रेभिः पि॒तरो॒ द्याम॑पिंशन्। रात्र्यां॒ तमो॒ अद॑धु॒र्ज्योति॒रह॒न् बृह॒स्पति॑र्भि॒नदद्रिं॑ वि॒दद् गाः
ଯେପରି ଶ୍ୟାମ ଅଶ୍ୱକୁ ଚମକୁଥିବା ଶୃଙ୍ଗାରରେ ସଜାଯାଏ, ସେପରି ପିତୃମାନେ ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୟୌ (ଆକାଶ)କୁ ରଙ୍ଗିଲେ। ରାତିରେ ସେମାନେ ତମସ୍ (ଅନ୍ଧକାର) ସ୍ଥାପିଲେ, ଦିନରେ ଜ୍ୟୋତି (ଆଲୋକ). ବୃହସ୍ପତି ଅଦ୍ରି (ଶିଳା/ପର୍ବତ)କୁ ଭେଦି ଗୋମାନଙ୍କୁ ଖୋଜି ପାଇଲେ।
Mantra 12
इ॒दम॑कर्म॒ नमो॑ अभ्रि॒याय॒ यः पू॒र्वीरन्वा॒नोन॑वीति । बृह॒स्पतिः॒ स हि गोभिः॒ सो अश्वैः॒ स वी॒रेभिः॒ स नृभि॑र्नो॒ वयो॑ धात्
ଏହି କର୍ମ ମୁଁ କରିଛି—ଅଭ୍ରିୟ (ମେଘମୟ) ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଯିଏ ପୁରାତନ ପଥଗୁଡ଼ିକୁ ଆଗକୁ ପ୍ରେରଣ କରନ୍ତି। ବୃହସ୍ପତି—ଗୋମାନଙ୍କ ସହ, ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କ ସହ, ବୀରମାନଙ୍କ ସହ, ନରମାନଙ୍କ ସହ—ସେ ଆମକୁ ଆୟୁଷ୍ୟବଳ ଓ ପୋଷକ ଜୀବନଶକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
Along with real livestock, “cows” can signify wealth, light, resources, and opportunities that feel withheld or trapped. The hymn treats loss as an enclosure that Bṛhaspati can open.
When prosperity is blocked—lost cattle or goods, delayed gains, or before a contest/undertaking where victory and swift success are needed. It is also used to strengthen household and community stability.
A formal fire is helpful but not required for a simple prosperity recitation. A clean space, water for purification, and a small token like barley (and optionally ghee/oil for auspicious anointing) can support the intended focus.
Ask anything about Sukta 16 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.