Sukta 10
Rishi: Atharvanic tradition (often transmitted under Atharvan/Angiras lineages; specific r̥ṣi attribution depends on Anukramaṇī for AVŚ 2.10).
Devata: Varuṇa (as lord of the pāśa) with ancillary powers: Nirṛti; Dyāvā-Pṛthivī as benedictive witnesses.
Chandas: Predominantly Anuṣṭubh (with Atharvanic cadence; pāda-division as transmitted).
AVŚ 2.10 ଏକ ପାଶମୋଚନ (ବନ୍ଧନ-ଖୋଲାଇବା) ଚିକିତ୍ସାମୂଳକ ସୂକ୍ତ, ଯାହା ରିତୁଆଲ ଭାବେ ରୋଗୀକୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ, କ୍ଷେତ୍ରଜ (କ୍ଷେତ୍ରିୟ) ଉତ୍ପତ୍ତି ଦୁଃଖ, କ୍ଷୟକାରୀ ରୋଗ, ଏବଂ ନିରୃତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁମୟ ଆକର୍ଷଣରୁ “ଖୋଲି” ଦିଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଶାରୀରିକ ଏବଂ ନୀତି-ରିତୁଆଲ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବନ୍ଧନ ଭାବେ ଦେଖାଏ। ପାଶର ଅଧିପତି ବରୁଣଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ରୋଗୀକୁ ଅନାଗସ (“ନିର୍ଦୋଷ”) ଘୋଷଣା କରି, ତାଙ୍କୁ ଋତ ସହ ଶୁଭ ସମନ୍ୱୟରେ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରେ; ଦ୍ୟାଵା-ପୃଥିବୀ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଏହାକୁ ମୁଦ୍ରିତ କରନ୍ତି।
Mantras
Mantra 1
पाशमोचनम्। क्षे॒त्रि॒यात् त्वा॒ निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑ पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ପାଶମୋଚନମ୍। କ୍ଷେତ୍ରିୟ-ରୋଗରୁ, ନିରୃତିରୁ, ଜାତିଜନ-ଅଭିଯୋଗକର୍ତ୍ତାର ନିନ୍ଦାରୁ, ଦ୍ରୁହ (ଦ୍ରୋହ)ରୁ—ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି; ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ମଧ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା ଓ ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ ଶିବ (ଶୁଭ) ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 2
शं ते॑ अ॒ग्निः स॒हाद्भिर॑स्तु॒ शं सो॑मः स॒हौष॑धीभिः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ତୁମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି-ମଙ୍ଗଳ ହେଉ: ଜଳମାନଙ୍କୁ ସହଚର କରିଥିବା ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ କ୍ଷେମ ଦିଅନ୍ତୁ; ତୁମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି-ମଙ୍ଗଳ ହେଉ: ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ସହଚର କରିଥିବା ସୋମ ତୁମକୁ କ୍ଷେମ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରିୟ ପୀଡ଼ାରୁ, ନିରୃତିରୁ, ନିକଟ ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଶାପବାଣୀରୁ ଓ ଦ୍ରୋହରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି; ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ାଇ ଦେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକର) ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 3
शं ते॒ वातो॑ अ॒न्तरि॑क्षे॒ वयो॑ धा॒च्छं ते॑ भवन्तु प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒या॑न्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ତୁମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି-ମଙ୍ଗଳ ହେଉ: ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଥିବା ବାୟୁ ତୁମ ଭିତରେ ପ୍ରାଣବଳ ସ୍ଥାପନ କରୁ; ତୁମ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି-ମଙ୍ଗଳ ହେଉ: ଚାରି ଦିଗ ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉନ୍ତୁ। ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରିୟରୁ, ନିରୃତିରୁ, ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଶାପରୁ ଓ ଦ୍ରୋହରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି; ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ାଇ ଦେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକର) ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 4
इ॒मा या दे॒वीः प्र॒दिश॒श्चत॑स्रो॒ वात॑पत्नीर॒भि सूर्यो॑ वि॒चष्टे॑ । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑ त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॑ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ଏହି ଚାରି ଦିଗ୍ରୂପ ଦେବୀମାନେ—ବାୟୁକୁ ପତିରୂପେ ଧାରଣ କରିଥିବା—ଯାହାଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ବିବେକଦୃଷ୍ଟିରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ; ସେହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରିୟ ରୋଗରୁ, ନିରୃତିରୁ, ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଅପବାଦବାଣୀରୁ ଓ ଦ୍ରୋହଜନିତ ଅନ୍ୟାୟରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି; ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ାଇ ଦେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକର) ହେଉନ୍ତୁ।
Mantra 5
तासु॑ त्वा॒न्तर्ज॒रस्या द॑धामि॒ प्र यक्ष्म॑ एतु॒ निरृ॑तिः परा॒चैः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ଥାପନ କରୁଛି—ଅନ୍ତର୍ଜରାସା (ଭିତର ଶୋଷ/କ୍ଷୟ) ଠାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ। ଯକ୍ଷ୍ମ ଦୂରକୁ ଯାଉ; ନିରୃତି ଅତି ଦୂରେ ପରାଚୀ ହୋଇ ହଟିଯାଉ। ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରିୟ (କ୍ଷେତ୍ରଜ ରୋଗ) ଠାରୁ, ନିରୃତି ଠାରୁ, ଜାମି-ଶଂସା (ଆତ୍ମୀୟର ଶାପ) ଠାରୁ, ଦ୍ରୁହ (ଦ୍ରୋହ/କପଟ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି—ବରୁଣଙ୍କ ପାଶ ଠାରୁ ଛାଡ଼ୁଛି। ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନାଗସ (ନିର୍ଦୋଷ) କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକର) ରହୁନ୍ତୁ।
Mantra 6
अमु॑क्था॒ यक्ष्मा॑द् दुरि॒ताद॑व॒द्याद् द्रु॒हः पाशा॒द् ग्राह्या॒श्चोद॑मुक्थाः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ତୁମେ ଯକ୍ଷ୍ମ ଠାରୁ, ଦୁରିତ (ଅପଶକୁନ/ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ) ଠାରୁ, ଅବଦ୍ୟ (ନିନ୍ଦ୍ୟ ଦୋଷ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ; ଦ୍ରୁହର ପାଶ ଠାରୁ, ଗ୍ରାହ୍ୟ (ଧରିନେବାଳା/ସୀଜର)ର ଧରାପକଡ଼ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ—ହଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛ। ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରିୟ ଠାରୁ, ନିରୃତି ଠାରୁ, ଜାମି-ଶଂସା (ଆତ୍ମୀୟର ଶାପ) ଠାରୁ, ଦ୍ରୁହ (ଦ୍ରୋହ/କପଟ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି—ବରୁଣଙ୍କ ପାଶ ଠାରୁ ଛାଡ଼ୁଛି। ବ୍ରହ୍ମ (ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନାଗସ (ନିର୍ଦୋଷ) କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଶିବ (ମଙ୍ଗଳକର) ରହୁନ୍ତୁ।
Mantra 7
अहा॒ अरा॑ति॒म॑विदः स्यो॒नमप्य॑भूर्भ॒द्रे सु॑कृ॒तस्य॑ लो॒के। ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ଆହା! ତୁମେ ଅରାତି (ଦୁର୍ଭାବ/ଅପଶକୁନ)କୁ ଚିହ୍ନିଲ; ପୁଣ୍ୟକୃତ୍ୟର ଭଦ୍ର ଲୋକରେ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଲ। ସେହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରିୟାରୁ, ନିରୃତିରୁ, ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଅଭିଯୋଗରୁ, ଦ୍ରୁହ (ଦ୍ରୋହ)ରୁ, ଏବଂ ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି। ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଶିବ (କଲ୍ୟାଣକାରୀ) ହେଉ।
Mantra 8
सूर्य॑मृ॒तं तम॑सो॒ ग्राह्या॒ अधि॑ दे॒वा मुञ्च॑न्तो असृज॒न्निरेण॑सः । ए॒वाहं त्वां क्षे॑त्रि॒यान्निरृ॑त्या जामिशं॒साद् द्रु॒हो मु॑ञ्चामि॒ वरु॑णस्य॒ पाशा॑त्। अ॒ना॒गसं॒ ब्रह्म॑णा त्वा कृणोमि शि॒वे ते॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्
ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଋତ (ସତ୍ୟ-ନିୟମ)କୁ—ତମସାରୁ ଧରିବାଯୋଗ୍ୟ କରି—ତାହା ଉପରେ ଦେବମାନେ ମୁକ୍ତ କରି ତାକୁ ପାପରୁ ବାହାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷେତ୍ରିୟାରୁ, ନିରୃତିରୁ, ସ୍ୱଜନଙ୍କ ଶାପ/ଅଭିଯୋଗରୁ, ଦ୍ରୁହ (ଦ୍ରୋହ)ରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଛି; ବରୁଣଙ୍କ ପାଶରୁ ଖୋଲିଦେଉଛି। ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ନିର୍ଦୋଷ କରୁଛି; ତୁମ ପାଇଁ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଶିବ ହେଉ।
Frequently Asked Questions
It is the noose/fetter by which Varuṇa binds wrongdoing and disorder. In AVŚ 2.10 the practitioner asks for authoritative unbinding, treating illness and misfortune as a constriction that can be ritually released.
No. It addresses bodily affliction (kṣetriya, yakṣma, inner wasting) and also social-moral pressures such as kin-accusation (jāmiśaṃsa) and treachery, ending with a mantra-declaration of innocence (anāgas).
A cord or knot is used as a symbol of the bond. While reciting the repeated release formula, the cord is loosened/untied, and the patient is affirmed as purified by brahman, with Heaven and Earth invoked to stand auspicious.
Ask anything about Sukta 10 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
