Atharva Veda Anuvaka 2
Home›Atharvaveda›Kanda 15›Anuvaka 2
Kanda 158 Suktas91 Mantras

Anuvaka 2

ମୁଖ୍ୟ ବିଷୟ: ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ-ଯାଜ୍ଞିକ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଦେଖାଇ, ବନ୍ଧୁ-ସମ୍ବନ୍ଧ (ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ସମୀକରଣ) ମାଧ୍ୟମରେ ସୀମାନ୍ତରେ ଥିବା ବାହାରଲୋକକୁ ସମୃଦ୍ଧି, ପୁଣ୍ୟ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ବାସ୍ତବତାର ଉତ୍ସରେ ପରିଣତ କରାଯାଏ। ଉପବିଷୟ: (1) ବାକ୍-ଶକ୍ତି (ବାଚ୍) ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ଆହ୍ୱାନ (ସ୍ୱାହା ଇତ୍ୟାଦି) ବାସ୍ତବତା-ନିର୍ମାଣକାରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ; (2) ଅତିଥି-ଯଜ୍ଞ ଓ ଭୟଙ୍କର-ମଙ୍ଗଳମୟତାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ; (3) ସଠିକ୍ ପରିଚୟ, ଆତିଥ୍ୟ ଓ ଯାଜ୍ଞିକ ନୀତି-ନିୟମ ମାଧ୍ୟମରେ ପୁଣ୍ୟ/ମେରିଟ୍; (4) ପ୍ରାଣ-ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ମାପିବା (ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ବ୍ୟାନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ କ୍ଷେତ୍ର)।

Suktas in Anuvaka 2

Sukta 11

AV 15.11 ଭ୍ରାତ୍ୟ-ଚିନ୍ତନକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ଭ୍ରାତ୍ୟକୁ ଏକ ସଶକ୍ତ ଯାଜ୍ଞିକ ପୁରୁଷ-ରୂପେ ଦେଖାଏ—ଯାହାର ବାଣୀ ନିଜେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି, ଅନୁଗ୍ରହ, ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଇଚ୍ଛାକୁ “ବାସ୍ତବ” କରିଦିଏ। ଏହି ସୂକ୍ତର ଶକ୍ତି କ୍ରିୟାତ୍ମକ ମନ୍ତ୍ର-ବାକ୍ୟରେ ନିହିତ—ଭ୍ରାତ୍ୟ ଯାହା କହେ (ଏବଂ ଯାହାକୁ ଜ୍ଞାତା ବୁଝେ) ସେଇ ଉପାୟ ହୋଇ ‘ପ୍ରିୟ’ (ସାମାଜିକ ସ୍ୱୀକୃତି) ଓ ‘ନିକାମ’ (ଇଚ୍ଛା-ପୂର୍ତ୍ତି) ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।

Rishi: Vrātya-speculation section (traditional attribution varies; often treated as Atharvanic/brāhmaṇa-style prose-verse without a single fixed ṛṣi in later lists) | Devata: Vrātya (as empowered ritual persona); efficacy grounded in ‘speech-as-power’ | 11 Mantras

Sukta 12

ଏହି ଗଦ୍ୟ ସୂକ୍ତଟି ଭ୍ରାତ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିନ୍ତୁ ଶୁଭ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ନିୟମ ଦେଉଛି—ବିଶେଷକରି ଯେତେବେଳେ ଘରୋଇ ଅଗ୍ନି ପୂର୍ବରୁ ଉଠାଯାଇଛି ଏବଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଚାଲିଛି। ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ ସଠିକ ଜ୍ଞାନ ଓ ଆତିଥ୍ୟ ରିତିଦୋଷକୁ ରୋକେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହୁତିର ସ୍ୱୀକୃତି ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ, ଏବଂ ଏହି ଲୋକରେ ନିଜର ଆୟତନ (ସ୍ଥିତି/ଆଧାର) କୁ ସ୍ଥିର କରେ। ସୂକ୍ତଟି ସାମାଜିକ-ରିତୁଆଲ ‘ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରୋଟୋକଲ’ ଭାବେ କାମ କରି, ଭ୍ରାତ୍ୟ-ଶକ୍ତିକୁ ଆଶଙ୍କାରୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିଣତ କରେ।

Rishi: Vratya dossier tradition (anukramaṇī-dependent) | Devata: Vrātya (as potent personage) / Agni (contextual) | 11 Mantras

Sukta 13

AV 15.13 ଭ୍ରାତ୍ୟ-ଚକ୍ରର ମୋକ୍ଷମୁଖୀ ଓ ସାମାଜିକ-ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ତର୍କକୁ ଆଗେଇ ନେଇଯାଏ: ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହ୍ୟ ଅତିଥି-ଅତିଥିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନିବା ଓ ଯଥାଯଥ ଆତିଥ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ ହୁଏ ଏବଂ “ପୁଣ୍ୟ ଲୋକ” (puṇyā lokāḥ) ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟାକାଶ ଇତ୍ୟାଦି ବିଶ୍ୱ-ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ-ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମାନଚିତ୍ରିତ କରି, ସଠିକ୍ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଉଥିବା “ସମ୍ପତ୍ତି” ଭାବେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ; ସେଥିସହ ଅତିଥିର ଭୟଙ୍କର ପବିତ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସୀମାବଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଜଳ-ଅନୁରୋଧ ଓ ପରିକ୍ରମା (ଘେରା) ଭଳି ସୁରକ୍ଷାମୂଳକ ପ୍ରକ୍ରିୟାତ୍ମକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦିଏ।

Rishi: Atharvanic tradition (Vratya-cycle; specific ṛṣi not explicit in the given excerpt) | Devata: Loka/puṇya (merit-realms) as the effective object; implicitly the Vratya as merit-conduit | 14 Mantras

Sukta 14

AV 15.14 ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ-ଶୈଳୀର ଆଥର୍ବଣିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ଯେଉଁଥିରେ ଯଜ୍ଞୀୟ ଉଚ୍ଚାରଣଗୁଡ଼ିକୁ (ବିଶେଷକରି ‘ସ୍ୱାହା’ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଆହ୍ୱାନ) ବିଶ୍ୱଜନୀନ ‘ଅନ୍ନଭୋକ୍ତା’ (ଅନ୍ନାଦ/ଅନ୍ନାଦୀ) ଭାବେ ପରିଣତ କରାଯାଇଛି—ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁ ଶକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ନର ଅର୍ଜନ ଓ ଆତ୍ମସାତକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତି। ଦିଗ, ସତ୍ତା ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ (ସମ୍ବନ୍ଧ-ସାମ୍ୟ) ମାଧ୍ୟମରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ମନ୍ତ୍ର-ସୂତ୍ର ସହ ମେଳାଇ, ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ ଠିକ୍ ଜ୍ଞାନ ଓ ଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି ସ୍ଥିର ଓ ପୁନରାବୃତ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Rishi: Traditionally treated as brāhmaṇa-style anonymous/collective Atharvanic exposition within AV 15 (often not assigned to a single ṛṣi in the manner of RV hymns). | Devata: Agni (as annāda) and the svāhā-formula personified as efficacious speech. | 24 Mantras

Sukta 15

AV 15.15 ବ୍ରାତ୍ୟ-ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡତତ୍ତ୍ୱକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ବ୍ରାତ୍ୟଙ୍କୁ ଏକ ବିଶ୍ୱ-ପୁରୁଷ ଭାବେ ଦେଖାଏ; ଯାହାଙ୍କ ପ୍ରାଣ (ଜୀବନ-ଶ୍ୱାସ) ମହାନ କୋସ୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁ-ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ-ଚିହ୍ନଟ ଦ୍ୱାରା ସୀମାନ୍ତବର୍ତ୍ତୀ ବ୍ରାତ୍ୟ ପବିତ୍ରୀକୃତ ହୁଏ ଏବଂ କାରିଜ୍ମା, ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଓ ଉର୍ବରତାକୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ସମୁଦାୟରେ ଏକତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଧାର୍ମିକ-ଆଚାରିକ ତର୍କ ଦିଏ। ଏହାର ଶକ୍ତି ଅନୁରୋଧମୟ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ କମ୍, ବରଂ ଅଧିକାରପୂର୍ଣ୍ଣ ମାପନରେ—ସମ୍ବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ ନାମକରଣ କରିବା ନିଜେ ଏକ ଆଚାର, ଯାହା ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ବୈଧ କରେ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଉତ୍ପାଦନ କରେ।

Rishi: Traditionally associated with Atharvanic seers in the Vratya book (specific r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī tradition). | Devata: Vrātya (as cosmic person) / bandhu-identifications to follow | 9 Mantras

Sukta 16

AV 15.16 ଭ୍ରାତ୍ୟ-ଚିନ୍ତନକୁ ଆଗେଇ ନେଇ ଭ୍ରାତ୍ୟଙ୍କ ଅପାନ (ନିମ୍ନଗାମୀ ଶ୍ୱାସ) କୁ ମୁଖ୍ୟ ଯଜ୍ଞୀୟ ଓ ପଞ୍ଜିକାତ୍ମକ ସତ୍ୟସମୂହ ସହ ଏକାତ୍ମ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶରୀରବିଜ୍ଞାନ କୋସ୍ମୋଲୋଜିରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଅମାବାସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ପରି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭ୍ରାତ୍ୟଙ୍କ ‘ଅପାନ-ଅଙ୍ଗ’ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରି, ଏହି ସୂକ୍ତ ସୀମାନ୍ତ ସମୟ, ଯଜ୍ଞକ୍ରିୟା ଓ ଅନିବାର୍ୟ ଦାନକୁ ଜଗତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରୂପ ଭାବେ ପବିତ୍ର କରେ। ଏହାର ଶକ୍ତି ସମନ୍ୱୟମୟ: ଏହା ଭ୍ରାତ୍ୟଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ ଯଜ୍ଞ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଅଧିକୃତ ସ୍ଥାନ ଦିଏ, ଏବଂ ଶ୍ୱାସକୁ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ ଓ ସାମାଜିକ ବୈଧତାର ଚାଳକ ଶକ୍ତି ବୋଲି ଦାବି କରେ।

Rishi: Vratya (mythic/cosmic subject; traditional attribution varies in ancillary lists) | Devata: Vratya / Prāṇa-functions (here Apāna) as cosmic principle | 7 Mantras

Sukta 17

AV 15.17 ଏକ ବ୍ରାତ୍ୟ-ବନ୍ଧୁ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ରାତ୍ୟଙ୍କ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି (ବ୍ୟାନ) କୁ ପୃଥିବୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ କୋସ୍ମିକ କ୍ଷେତ୍ର ସହ ଏକାତ୍ମ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶେଷେ ଋତୁଚକ୍ରୀୟ ନିୟମିତତା (ଆର୍ତବ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ। ଶ୍ୱାସ-କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ଜଗତ ସହ ମେଳାଇ ଏହା ଦେଶ ଓ କାଳକୁ ପବିତ୍ର କରେ, ଏବଂ ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ଏକ ସାର୍ବଭୌମ, ସମନ୍ୱୟକାରୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରେ—ଯାହାର ଏକତା “ଅମୃତତ୍ୱ” (ଅମୃତତ୍ୱ) ରେ ପରିଣତ ହୋଇ ସୁରକ୍ଷାଦାୟକ ସାହାଯ୍ୟ (ଊତି) ରୂପେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

Rishi: Vratya (subject of the hymn; traditional r̥ṣi attributions are ancillary and variable) | Devata: Vratya / Vyāna; Earth as correlated manifestation | 10 Mantras

Sukta 18

AV 15.18 ଏକ ବ୍ରାତ୍ୟ-ଚିନ୍ତନମୂଳକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୀମାନ୍ତ (ଲିମିନାଲ) ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ-ଗଠନ ସହ ମେଳାଇ ଦେଖାଯାଇଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ, ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ନାସାରନ୍ଧ୍ର, ଏବଂ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ଶିର। ଏଭଳି ଚିହ୍ନଟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଶକ୍ତି ବୋଧଗମ୍ୟ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ ହୋଇଯାଏ। ସମୟ ଓ ଆଲୋକର ସୁସଂଗଠିତ ଚକ୍ର ସହ ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ଏକାତ୍ମ କରି, ସୂକ୍ତଟି ସାମାଜିକ-ଆଚାରିକ ଭାବେ ‘ବାହାର’ ଥିବାକୁ ରାଜତ୍ୱ ଓ ସ୍ଥିରତାର ଉତ୍ସରେ ପରିଣତ କରେ। ଶେଷ ସୂତ୍ର ଦିନ/ରାତିର ସମୟ-ଦିଗ ଅଦଳବଦଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ପରିଚାଳିତ କରି, ବିରୋଧ ନୁହେଁ—ଶ୍ରଦ୍ଧା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।

Rishi: Traditionally associated with Vrātya-speculation in AV 15 (exact r̥ṣi assignment varies by anukramaṇī tradition). | Devata: Vrātya (personified liminal sacral power). | 5 Mantras

Read Atharva Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

App StoreGoogle Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
App StoreGoogle Play