Sukta 18
Rishi: Traditionally associated with Vrātya-speculation in AV 15 (exact r̥ṣi assignment varies by anukramaṇī tradition).
Devata: Vrātya (personified liminal sacral power).
Chandas: Mixed/irregular (AV 15 often exhibits non-RV metrical behavior; this line is formulaic rather than strictly metrical).
AV 15.18 ଏକ ବ୍ରାତ୍ୟ-ଚିନ୍ତନମୂଳକ ସୂକ୍ତ, ଯେଉଁଥିରେ ସୀମାନ୍ତ (ଲିମିନାଲ) ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ବିଶ୍ୱ-ଗଠନ ସହ ମେଳାଇ ଦେଖାଯାଇଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ, ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ନାସାରନ୍ଧ୍ର, ଏବଂ ବର୍ଷ ତାଙ୍କର ଶିର। ଏଭଳି ଚିହ୍ନଟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଶକ୍ତି ବୋଧଗମ୍ୟ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣଯୋଗ୍ୟ ଓ ରକ୍ଷାକାରୀ ହୋଇଯାଏ। ସମୟ ଓ ଆଲୋକର ସୁସଂଗଠିତ ଚକ୍ର ସହ ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ଏକାତ୍ମ କରି, ସୂକ୍ତଟି ସାମାଜିକ-ଆଚାରିକ ଭାବେ ‘ବାହାର’ ଥିବାକୁ ରାଜତ୍ୱ ଓ ସ୍ଥିରତାର ଉତ୍ସରେ ପରିଣତ କରେ। ଶେଷ ସୂତ୍ର ଦିନ/ରାତିର ସମୟ-ଦିଗ ଅଦଳବଦଳ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାତ୍ୟକୁ ପରିଚାଳିତ କରି, ବିରୋଧ ନୁହେଁ—ଶ୍ରଦ୍ଧା ସୁନିଶ୍ଚିତ କରେ।
Mantras
Mantra 1
अध्यात्म-प्रकरणम्। तस्य॒ व्रात्य॑स्य
ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ପ୍ରକରଣ। ସେହି ବ୍ରାତ୍ୟର—
Mantra 2
यद॑स्य॒ दक्षि॑ण॒मक्ष्य॒सौ स आ॑दि॒त्यो यद॑स्य स॒व्यमक्ष्य॒सौ स च॒न्द्रमाः॑
ତାହାର ଯେ ଦକ୍ଷିଣ ଚକ୍ଷୁ—ସେଠାରେ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ; ଏବଂ ତାହାର ଯେ ବାମ ଚକ୍ଷୁ—ସେଠାରେ, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରମା।
Mantra 3
योऽस्य॒ दक्षि॑णः॒ कर्णो॒ऽयं सो अ॒ग्निर्योऽस्य स॒व्यः कर्णो॒ऽयं स पव॑मानः
ତାହାର ଯେ ଦକ୍ଷିଣ କର୍ଣ୍ଣ—ଏହା ଅଗ୍ନି; ଏବଂ ତାହାର ଯେ ବାମ କର୍ଣ୍ଣ—ଏହା ପବମାନ।
Mantra 4
अ॒हो॒रा॒त्रे नासि॑के॒ दिति॒श्चादि॑तिश्च शीर्षकपा॒ले सं॑वत्स॒रः शिरः॑
ଅହୋରାତ୍ର (ଦିନ-ରାତି) ନାସିକାର ନାସାରନ୍ଧ୍ର; ସେଠାରେ ଦିତି ଓ ଅଦିତି ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ କପାଳରେ ସଂବତ୍ସର (ବର୍ଷ) ହିଁ ଶିର (ମସ୍ତକ) ଅଟେ।
Mantra 5
अह्ना॑ प्र॒त्यङ् व्रात्यो॒ रात्र्या॒ प्राङ् नमो॒ व्रात्या॑य
ଦିନେ ବ୍ରାତ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ (ପଛକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା); ରାତିରେ ପ୍ରାଙ୍ (ଆଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବା)। ବ୍ରାତ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Frequently Asked Questions
Here the Vrātya is a personified liminal force—socially “outside” yet ritually powerful—recast as a cosmic person whose body is made of sun, moon, day-night, and the year.
The identifications (bandhus) stabilize and ‘domesticate’ dangerous power: by naming the Vrātya as structured time and light, the hymn turns unpredictability into protective order.
It functions mainly through recitation and reverence—especially at thresholds or liminal times (dusk/dawn)—ending with homage (“namo vrātyāya”) to avert hostility and gain protection.
Ask anything about Sukta 18 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.