Sarga 82

Verse 1

तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम् ।ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रो निशामिव ॥१॥

ဉာဏ်ပညာပြည့်စုံသော ဘရတသည် အာရျဂဏများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ထိုအစည်းအဝေးခန်းမကို မြင်၏—ကြယ်များဖြင့် အလှဆင်ထားသကဲ့သို့ လှပသော ညအပေါ်သို့ လပြည့်လက ကြည့်မြင်သကဲ့သို့။

Verse 2

आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा ।वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा ॥२॥

ထို့နောက် အရိုအသေခံရသော အကြီးအကဲများနှင့် အရိယမင်းမတ်တို့သည် ထုံးတမ်းနှင့် အဆင့်အတန်းအတိုင်း ထိုင်ရာယူကြသော်၊ ထိုအထူးမြတ်သော စည်းဝေးခန်းမသည် အဝတ်အစားတို့၏ တောက်ပမှုနှင့် ကိုယ်လိမ်းအနံ့သာ၏ မွှေးရနံ့နှင့် ရောင်လက်မှုကြောင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလာ၏။

Verse 3

सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥३॥

ထိုအခါ ပညာရှိများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော အလွန်လှပသည့် စည်းဝေးခန်းမသည် မိုးရာသီမိုးတိမ်များကွယ်ပျောက်ပြီးနောက် လပြည့်ညကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်၍ မြင်ရ하였다။

Verse 4

राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत् ॥४॥

ဓမ္မကို သိမြင်သော ပုရောဟိတ်သည် မင်း၏ အမတ်များနှင့် အဓိကအရာရှိများ အားလုံး စုံလင်စွာ စုဝေးနေသည်ကို မြင်ပြီးနောက် ဘရတထံသို့ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော စကားတော်ကို ဤသို့ မိန့်ကြား하였다။

Verse 5

तात राजा दशरथ स्स्वर्गतो धर्ममाचरन् ।धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव ॥५॥

“ချစ်သားရေ၊ ဓမ္မကို ကျင့်သုံးတော်မူသော မင်း ဒဿရထသည် ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ရောက်သွားတော်မူပြီ။ ထို့ပြင် ငွေကြေးနှင့် စပါးသီးနှံ ပေါများ၍ ကြီးမားစည်ပင်သော ဤနိုင်ငံမြေကို သင့်ထံ အပ်နှံထားတော်မူ၏။”

Verse 6

रामस्तथा सत्यधृतिस्सतां धर्ममनुस्मरन् ।नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः ॥६॥

“ထိုနည်းတူ ရာမသည် သစ္စာ၌ တည်ကြည်၍ သုတိသတ္တဝါတို့၏ ဓမ္မကို အမြဲသတိရကာ ဖခင်၏ အမိန့်ကို မစွန့်လွှတ်ခဲ့—ထွန်းတက်လာသော လမင်းသည် မိမိလရောင်ကို မစွန့်ပစ်သကဲ့သို့ပင်။”

Verse 7

पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम् ।तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय ॥७॥

အတားအဆီးတို့ကင်းစင်သွားသော ဤနိုင်ငံတော်ကို သင်၏ဖခင်နှင့် သင်၏အစ်ကိုက ပေးအပ်ထားသည်။ ဝန်ကြီးတို့ ပျော်ရွှင်စွာနှင့်အတူ လက်ခံယူ၍ အချိန်မနှောင့်နှေးဘဲ အဘိသေက မင်္ဂလာဖြင့် ချက်ချင်း တင်မြှောက်ခံပါ။

Verse 8

उदीच्या श्च प्रतीच्या श्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः ।कोट्यापरान्तास्सामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते ॥८॥

မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်မှ မင်းများ၊ တောင်ဘက်မှ မင်းများလည်းကောင်း၊ နယ်စပ်အုပ်ချုပ်သူများနှင့် ပင်လယ်ခရီးသွား ကုန်သည်များ အရေအတွက်မကန့်သတ်ဘဲ လာရောက်၍ ပင်လယ်မှ ပေါ်ထွန်းသော ရတနာများကို သင်ထံ အခွန်အခအဖြစ် ဆက်သပါစေ။

Verse 9

तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः ।जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया ॥९॥

ထိုစကားကို ကြားသော် ဘာရတသည် ဓမ္မ၏လိုအပ်ချက်ကို သိမြင်သူဖြစ်၍ ဝမ်းနည်းခြင်းကြီးစွာ လွှမ်းမိုးခံရ၏။ သို့ရာတွင် ဓမ္မတရားအတိုင်း ပြုလိုသော ဆန္ဒကြောင့် စိတ်အတွင်း၌ သီရိရာမကို သွားရောက်ကာ စိတ်ကို ထိုသခင်ပေါ်၌ တည်စေ၏။

Verse 10

सबाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा ।विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥१०॥

လူငယ် ဘရတသည် မျက်ရည်ကြောင့် အသံတုန်ယိမ်းသွားသော်လည်း ဟင်္သာသံကဲ့သို့ နူးညံ့သံလွင်ဖြင့် မင်းတော်အမတ်စည်းဝေးခန်းအလယ်၌ ငိုကြွေးလျက် မိသားစု ပုရောဟိတ် ဝသိဋ္ဌကို ပြစ်တင်လေ၏။

Verse 11

चरितब्रह्मचर्यस्य विद्यास्नातस्य धीमतः ।धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत् ॥११॥

ပရဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ပညာဗေဒ၌ ပြည့်စုံကာ ဉာဏ်ပညာရှိ၍ ဓမ္မတရား၌ မပြတ်မလျော့ ကြိုးပမ်းနေသော ရာမထံမှ—ကျွန်ုပ်ကဲ့သို့သူတောင်—ဘယ်သူက မင်းအာဏာကို လုယူနိုင်မည်နည်း။

Verse 12

कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः ।राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि ॥१२॥

ဒသရထ၏ သားဖြစ်သူတစ်ယောက်က မင်းအာဏာကို လုယူသူ ဖြစ်လာနိုင်မည်နည်း။ မင်းနိုင်ငံလည်း၊ ကျွန်ုပ်လည်း ရာမ၏ အပိုင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဤကိစ္စ၌ ဓမ္မတရား၏ အမှန်တရားကို သင် ပြောဆိုသင့်သည်။

Verse 13

ज्येष्ठ श्श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः ।लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा ॥१३॥

ကကုတ္သ္ထ မျိုးနွယ်၏ ရာမသည် အကြီးဆုံး၊ အမြတ်ဆုံး၊ ဓမ္မတော်ကို စောင့်ထိန်းသူဖြစ်၍ ဒိလီပနှင့် နဟုရှတို့ကဲ့သို့ ထင်ရှားသည်။ ထို့ကြောင့် ဒသရထ မင်းကဲ့သို့ ဤနိုင်ငံတော်ကို ရယူထိုက်သူ ဖြစ်သည်။

Verse 14

अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि ।इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः ॥१४॥

အနာရိယတို့နှစ်သက်၍ ကောင်းကင်ဘုံမှ ဝေးကွာစေသော ထိုကဲ့သို့သော အပြစ်ကို ငါကျူးလွန်မိလျှင် လောက၏အမြင်၌ အိက္ခဝါကူ မျိုးနွယ်အတွက် မျိုးရိုးအမဲစက်၊ အရှက်တရား ဖြစ်သွားမည်။

Verse 15

यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपि रोचये ।इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥१५॥

အမိက ပြုခဲ့သော အပြစ်ကိုတောင် ငါမနှစ်သက် မအတည်ပြုပါ။ ငါသည် ဤနေရာ၌ပင် နေထိုင်လျက် လက်အုပ်ချီကာ တောအတွင်း ခိုင်ခံ့သောနေရာ၌ နေထိုင်သော ငါ့အစ်ကိုအား ဦးညွှတ်နမස්ကာရ ပြု၏။

Verse 16

राममेवानुगच्छामि राजा स द्विपदां वरः ।त्रयाणामपि लोकानां राज्यमर्हति राघवः ॥१६॥

ငါသည် ရာမတော်ကိုသာ လိုက်ပါမည်။ လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော သူတော်ကောင်းသည် မင်းဖြစ်၏။ ရာဃဝသည် သုံးလောကပင် အုပ်စိုးရန်တောင် ထိုက်တန်သူ ဖြစ်သည်။

Verse 17

तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः ॥१७॥

ဓမ္မနှင့်ပြည့်စုံသော ထိုစကားကို ကြားသိပြီးနောက် ရာမတော်၌ စိတ်ကိုတည်ထားသော အစည်းအဝေးဝင် အားလုံးသည် ဝမ်းမြောက်ပီတိကြောင့် မျက်ရည်များကို လွှတ်ချလိုက်ကြ၏။

Verse 18

यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् ।वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा ॥१८॥

အကယ်၍ ငါသည် မြတ်နိုးအရိုအသေခံရသော အကိုတော်ကို တောမှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်၍ မရနိုင်လျှင်၊ ငါလည်း ထိုတောထဲ၌ပင် နေထိုင်မည်—မြတ်သော လက္ခမဏ်ကဲ့သို့ပင်။

Verse 19

सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् ।समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम् ॥१९॥

သူ့ကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ငါသည် နည်းလမ်းအားလုံးကို လုပ်ဆောင်မည်—လိုအပ်လျှင် အင်အားဖြင့်ပင် တင်းကျပ်စွာ—ဤမြတ်သော အကြီးအကဲများ၊ သာဓုသူတော်ကောင်းများနှင့် ဂုဏ်သီလပြည့်ဝသူများ၏ မျက်မှောက်၌။

Verse 20

विष्टिकर्मान्तिका स्सर्वे मार्गशोधकरक्षकाः ।प्रस्थापिता मया पूर्वं यत्रापि मम रोचते ॥२०॥

လမ်းကြောင်းကို စစ်ဆေးရှာဖွေ၍ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နိုင်ရန် ငါသည် အရင်ကတည်းက အားလုံးကို စေလွှတ်ပြီးပြီ—လမ်းစုံစမ်းသူများနှင့် လမ်းကာကွယ်သူများ၊ အလုပ်ခိုင်းအတင်းအကျပ်ခံရသူဖြစ်စေ အခကြေးငွေယူသူဖြစ်စေ—ငါ၏ခရီးသည် မည်သို့ရာသို့ ဆက်လက်သွားမည်ဆိုသော်လည်း။

Verse 21

एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥२१॥

ဤသို့ဆိုပြီးနောက် တရားဓမ္မရှိသော ဘရတ—ညီအကိုကို အလွန်ချစ်မြတ်နိုးသူ—အနီး၌ ရပ်နေသော အကြံပေးပညာကျွမ်းကျင်သည့် စုမန်ထရကို ဤသို့ မိန့်ကြား하였다။

Verse 22

तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात् ।यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय ॥२२॥

အို စုမန္တရ၊ ငါ၏ အမိန့်တော်အတိုင်း ချက်ချင်းထ၍ သွားလော့။ ခရီးထွက်မည့်အကြောင်းကို ချက်ချင်း ကြေညာ၍ စစ်တပ်အားလုံးကိုလည်း အမြန် စုစည်းစေ။

Verse 23

एवमुक्त स्सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना ।हृष्टस्तदाऽदिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत् ॥२३॥

မဟာအတ္မာ ဘရတ၏ ထိုသို့သော အမိန့်တော်ကို ကြားသော် စုမန္တရသည် ဝမ်းမြောက်လွန်စွာ ဖြစ်၍၊ ထို့နောက် အမိန့်ပေးထားသမျှကို တိတိကျကျ လိုက်နာကာ မိမိအနှစ်သက်ဆုံး တာဝန်ကဲ့သို့ စိတ်အားထက်သန်စွာ စီမံဆောင်ရွက်하였다။

Verse 24

ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च ।श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने ॥२४॥

ရာဃဝ (ရာမ) ကို ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ခရီးထွက်ရန် အမိန့်တော် ထုတ်ပြန်ကြောင်း ကြားသော်၊ ပြည်သူများနှင့် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်သူ မင်းကြီးများအားလုံး ဝမ်းမြောက်ပီတိဖြစ်ကြသည်။

Verse 25

ततो योधाङ्गना स्सर्वा भर्त्रून्सर्वान्गृहेगृहे ।यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥२५॥

ထို့နောက် စစ်သည်တို့၏ ဇနီးမယားအားလုံးသည် ခရီးထွက်မည့်သတင်းကို သိကြသဖြင့် ဝမ်းမြောက်ကာ၊ အိမ်တိုင်းအိမ်တိုင်းသို့ သွား၍ မိမိတို့၏ ခင်ပွန်းများအားလုံးကို အမြန်အမြန် ပြင်ဆင်ထွက်ခွာရန် လှုံ့ဆော်ကြသည်။

Verse 26

ते हयैर्गोरथैश्शीघ्रैस्स्यन्दनैश्च महाजवैः ।सह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन् ॥२६॥

ထို့ကြောင့် စစ်တပ်အုပ်ချုပ်သူ မင်းကြီးများသည် စစ်သည်တို့နှင့်အတူ စစ်တပ်အားလုံးကို ရှေ့သို့ အမြန်တိုးစေကြပြီး၊ မြင်းများ၊ လျင်မြန်သော နွားလှည်းများနှင့် အရှိန်ကြီးသော စစ်ရထားများကိုပါ တစ်ပြိုင်နက်တည်း မောင်းနှင်စေ하였다။

Verse 27

सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसन्निधौ ।रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत् ॥२७॥

စစ်တပ်အဆင်သင့်ဖြစ်နေသည်ကိုမြင်၍ ဘရတသည် ဂုရုမဟာပုရောဟိတ်၏ရှေ့မှောက်တွင် မိမိဘေးနားရှိ စုမန္တရအား “ငါ့ရထားကို ချက်ချင်း အမြန်ပြင်ဆင်ပေးပါ” ဟုဆို하였다။

Verse 28

भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः ।रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः ॥२८॥

ဘရတ၏အမိန့်ကို ဝမ်းမြောက်စွာလက်ခံပြီး စုမန္တရသည် အထူးကောင်းမွန်သော မြင်းများဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် ရထားကိုယူကာ ထွက်ခွာသွား하였다။

Verse 29

स राघव स्सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः ।गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा ॥२९॥

ထို့နောက် ရဃုဝంశသား ဘရတသည် သစ္စာ၌တည်ကြည်၍ သတ္တိပြင်းထန်သူဖြစ်ကာ အကြံဉာဏ်မှန်ကန်သည့်စကားကိုဆို하였다။ မဟာတောအတွင်းသို့ဝင်သွားသော ဂုဏ်သတင်းကြီးမား၍ အလေးအနက်ထားရသော အစ်ကိုကြီး ရာမ၏ မေတ္တာတော်ကို ရယူလိုသဖြင့် ထိုသို့ပြောခဲ့သည်။

Verse 30

तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान् ।आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय ॥३०॥

“စုမန္တရ၊ ချက်ချင်းထ၍ သွားပါ။ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်များထံသို့သွားကာ တပ်ဖွဲ့များကို စုစည်းအဆင်သင့်ပြုပါ။ လောကအကျိုးအတွက် တောတွင်နေထိုင်သော ရာမကို မေတ္တာတော်ရအောင် တောင်းပန်၍ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လိုသည်” ဟုဆို하였다။

Verse 31

ससूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितस्सम्परिपूर्णकामः ।शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च ॥३१॥

ထို့နောက် ရထားမောင်းသူ၏သားသည် ဘရတ၏ အမိန့်ကို ထင်ရှားစွာ ခံယူပြီး မိမိတာဝန် ပြည့်စုံသတ်မှတ်ပြီးကြောင်း စိတ်ချမ်းသာသဖြင့် နိုင်ငံ၏ အဓိကအရာရှိကြီးများ၊ တပ်မတော်၏ အထင်ကရ စစ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် မိတ်ဆွေသုဟൃദ အကျိုးလိုလားသူတို့ထံသို့ အမိန့်တော်ကို ဖြန့်ဝေကြေညာ하였다။

Verse 32

तत स्समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः ।अयूयुजन्नुष्ट्रखरान्रथांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान् ॥३२॥

ထို့နောက် အိမ်တိုင်းအိမ်တိုင်းတွင် က္ෂတ္တရိယ၊ ဝိုင်ရှျ၊ ရှုဒ္ဒရ နှင့် ဗြာဟ္မဏတို့သည် ထကြွလာကာ ခရီးသွားရန် ယာဉ်ပစ္စည်းများကို ပြင်ဆင်ကြသည်။ ကုလားအုတ်နှင့် မြည်းတို့ကို ရထားများတွင် ချည်တပ်၍၊ ဒံပေါက် (ဆင်) များနှင့် မျိုးရိုးကောင်းသော မြင်းများကိုလည်း တပ်ဆင်ပြင်ဆင်ကြ하였다။