
नैमित्तिकादिश्राद्धकल्प (Naimittikādiśrāddhakalpa)
Yoga Philosophy
အဓ್ಯಾಯ ၃၁ တွင် နိမိတ္တိက (naimittika) ရှရဒ္ဓနှင့် ဆက်စပ်သော စပိဏ္ဍီကရဏ (Sapiṇḍīkaraṇa) အခမ်းအနားကို ရှင်းလင်းသည်။ မည်သူများက အခွင့်ရှိသနည်း၊ မည်သည့်အချိန်ကာလနှင့် တိထိ/နေ့ရက်များတွင် ပြုလုပ်သင့်သနည်း၊ ဘရာဟ္မဏကို ဖိတ်ခေါ်ခြင်း၊ ပိဏ္ဍနှင့် ရေတရားပူဇော်ခြင်း၊ အာဟာရပူဇော်ခြင်းတို့၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို အစဉ်လိုက် ဖော်ပြကာ ပိတೃများအပေါ် ဂုဏ်ပြုသဒ္ဓါကို ထင်ဟပ်စေသည်။
Verse 1
इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अलर्कानुशासने नैमित्तिकादिश्राद्धकल्पो नाम त्रिंशोऽध्यायः । एकत्रिंशोऽध्यायः । मदालसोवाच । सपिण्डीकरणादूर्ध्वं पितुर्यः प्रपितामहः । स तु लेपभुजो याति प्रलुप्तः पितृपिण्डतः ॥
ဤသို့ဖြင့် သီရိ မာရ္ကဏ္ဍေယ ပုရာဏ (Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa) တွင် အလရ္က (Alarka) အား သင်ကြားရာ၌ «နိုင်မိတ္တိက နှင့် အခြားသော သြရာဒ္ဓများ၏ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း» ဟူသော သုံးဆယ်မြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။ သုံးဆယ်တစ်မြောက် အခန်း။ မဒါလာစာ (Madālasā) က ဆိုသည်— sapiṇḍīkaraṇa ပြီးနောက် ဖခင်၏ ပရပိတာမဟ (prapitāmaha) ဖြစ်သော အဘိုးကြီးသည် တိုက်ရိုက် ပိဏ္ဍ (piṇḍa) ပူဇော်ခြင်းမှ ခွာကျသဖြင့် ‘lepabhuj’ ဟူ၍ အကြွင်းအကျန်ကိုသာ စားသုံးသူ ဖြစ်လာသည်။
Verse 2
तेषामन्यश्चतुर्थो यः पुत्रलेपभुजान्नभुक् । सोऽपि सम्बन्धतो हीनमुपभोगं प्रपद्यते ॥
ထို့ပြင် ထိုသုံးဦးနှင့် ကွဲပြားသော စတုတ္ထတစ်ဦးရှိ၍၊ သားက ‘လေပ’ (lepa) ဟူ၍ စားပြီးကျန်သော အစာကို စားသုံးသူလည်း ဆက်နွယ်မှု ပိုမိုအားနည်းသဖြင့် လျော့နည်းသော ခံစားမှုကိုသာ ရရှိသည်။
Verse 3
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः । पिण्डसम्बन्धिनो ह्येते विज्ञेयाः पुरुषास्त्रयः ॥
အဖေ၊ အဘိုး၊ ထို့အတူ အဘိုးကြီး (အဘိုး၏အဘိုး) — ဤသုံးဦးကို ပိဏ္ဍ (piṇḍa) ပူဇော်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်သူများဟု သိမှတ်ရမည်။
Verse 4
तेपसम्बन्धिनश्चान्ये पितामहपितामहात् । प्रभृत्युक्तास्त्रयस्तेषां यजमानश्च सप्तमः ॥
ထို့ပြင် အခြားသူများသည် «tepa» (အပို/ဒုတိယဆက်နွယ်မှု) ဖြင့် ဆက်နွယ်ကြပြီး၊ အဘိုး၏အဘိုးမှစ၍ အထက်သို့ သုံးဦးကို ဆိုထားသည်။ ယဇ္ဇမာန (yajamāna) သည် ဤခုနစ်ဦးစနစ်တွင် ခုနစ်မြောက်ဖြစ်သည်။
Verse 5
इत्येष मुनभिः प्रोक्तः सम्बन्धः साप्तपौरुषः । यजमानात् प्रभृत्यूर्ध्वमनुलेपभुजस्तथा ॥
ဤသို့ပင် ဗေဒပညာရှင်တို့က ခုနစ်မျိုးဆက်ဆက်နွယ်မှု (sāptapauruṣa sambandha) ကို ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ယဇ္ဇမာနမှ အထက်ဘက်တွင်လည်း «anulepa» (ကျန်ရစ်သည့် အပိုဝေစု) ဖြင့် အကျိုးခံစားသူများ ရှိသည်။
Verse 6
ततोऽन्ये पूर्वजाः सर्वे ये चान्ये नरकौकसः । ये च तिर्यक्त्वमापन्ना ये च भूतादिसंस्थिताः ॥
ထို့နောက် (ဤတို့ကို ကျော်လွန်၍) ကျန်ရှိသော ဘိုးဘွားအားလုံး—နရက၌ နေထိုင်သူများ၊ တိရစ္ဆာန်ဘဝသို့ ကျရောက်သူများ၊ bhūta နှင့် အလားတူ သတ္တဝါများအကြား တည်ရှိသူများ—အားလုံးလည်း ပါဝင်သည်။
Verse 7
तान् सर्वान् यजमानो वै श्राद्धं कुर्वन् यथाविधि । समाप्याययते वत्स ! येन येन शृणुष्व तत् ॥
စည်းကမ်းအတိုင်း śrāddha ကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ယဇ္ဇမာနသည် သူတို့အားလုံးကို အမှန်တကယ် အာဟာရပေး၍ ကျေနပ်စေသည်၊ ချစ်သောကလေးရေ။ ဤအရာသည် မည်သို့သောနည်းလမ်းနှင့် မည်သို့သောပုံစံဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သနည်း—ထိုအကြောင်းကို နားထောင်လော့။
Verse 8
अन्नप्रकीरणं यत्तु मनुष्यैः क्रियते भुवि । तेन तृप्तिमुपायान्ति ये पिशाचत्वमागताः ॥
လူတို့က မြေပြင်ပေါ်၌ အစာကို ဖြန့်ကျဲပေးသမျှအားဖြင့်၊ ပိသာစ (piśāca) အဖြစ်သို့ ကျရောက်သွားသူတို့သည် စိတ်ကျေနပ်မှုကို ရရှိကြသည်။
Verse 9
यदम्बु स्नानवस्त्रोत्थं भूमौ पतति पुत्रक । तेन ये तरुतां प्राप्तास्तेषां तृप्तिः प्रजायते ॥
ချစ်သောကလေးရေ၊ ရေချိုးခြင်းနှင့် အဝတ်လျှော်ခြင်းမှ မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျသည့်ရေကြောင့်၊ သစ်ပင်အဖြစ်သို့ ရောက်သွားသူတို့သည် စိတ်ကျေနပ်မှုကို ရရှိကြသည်။
Verse 10
यास्तु गात्राम्बुकणिकाः पतन्ति धरणीतले । ताभिराप्यायनं तेषां ये देवत्वं कुले गताः ॥
သို့သော် ကိုယ်ခန္ဓာမှ ထွက်သော ရေစက်သေးသေးများ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ကျသည့်အခါ—ထိုရေစက်များကြောင့် နတ်ဘဝသို့ ရောက်သွားသော မိသားစုဝင်တို့အတွက် အာဟာရဖြစ်လာသည်။
Verse 11
उद्धृतेष्वथ पिण्डेषु याश्चान्नकणिका भुवि । ताभिराप्यायनं प्राप्ता ये तिर्यकत्वं कुले गताः ॥
ထို့ပြင် ပိဏ္ဍ (piṇḍa) များကို မြှောက်ယူပြီးနောက် မြေပြင်ပေါ်တွင် ကျန်ရစ်သော စပါးစေ့/အစာအမှုန့်များကြောင့်၊ တိရစ္ဆာန်ဘဝသို့ ရောက်သွားသော မိသားစုဝင်တို့သည် အာဟာရကို ရရှိကြသည်။
Verse 12
ये वादग्धाः कुले बालाः क्रियायोग्या ह्यसंस्कृताः । विपन्नास्तेऽन्नविकिरसंमार्जनजलाशिनः ॥
ထို့ပြင် မိသားစုအတွင်း အရွယ်မတိုင်မီ သေဆုံးသွားသော ကလေးများသည်—အခမ်းအနားများအတွက် သင့်တော်သော်လည်း သံစကာရ (saṃskāra) မခံယူဘဲ/အစပြုအခမ်းအနားမရရှိဘဲ ကျန်ခဲ့သူများ—ထိုကွယ်လွန်သူတို့သည် ဖြန့်ကျဲထားသော အစာကို လှည်းသုတ်သန့်စင်ရာတွင် သုံးသော ရေကို စားသောက်ကာ အာဟာရယူကြသည်။
Verse 13
भुक्त्वा चाचामतां यच्च जलं यच्चाङ्घ्रिसेचने । ब्राह्मणानां तथैवान्ये तेन तृप्तिं प्रयान्ति वै ॥
ဗြာဟ္မဏတို့ အစာစားပြီးနောက် အာစမန (ရေစုပ်သောက်ခြင်း) အတွက် သုံးသောရေနှင့် ခြေဆေးရေတို့ကြောင့်၊ အခြားသူတို့လည်း အမှန်တကယ် စိတ်ကျေနပ်မှုကို ရရှိကြသည်။
Verse 14
एवं यो यजमानस्य यश्च तेषां द्विजन्मनाम् । कश्चिज्जलान्नविक्षेपः शुचिरुच्छिष्ट एव वा ॥
ထို့ကြောင့် ရေနှင့် အစာကို ပက်ချခြင်း/ပက်ဖျန်းခြင်း မည်သို့ဖြစ်စေ—ယဇမာန (ယဇ్ఞပြုသူ) ၏အရာဖြစ်စေ၊ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) တို့၏အရာဖြစ်စေ—သန့်ရှင်းသည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အကြွင်းအကျန် (ucchiṣṭa) ဖြစ်စေ…
Verse 15
तेनान्ये तत्कुले तत्र तत्तद्योन्यन्तरं गताः । प्रयान्त्याप्यायनं वत्स सम्यक् श्राद्धक्रियावताम् ॥
ထိုအရာကြောင့်ပင် ထိုမိသားစုအတွင်းရှိ အခြားဆွေမျိုးများ—ဤကဲ့သို့ သို့မဟုတ် အခြားကဲ့သို့ မတူညီသော မွေးဖွားမှုများသို့ ရောက်သွားသူများ—ရှရဒ္ဓ (śrāddha) ကို မှန်ကန်စွာ ပြုလုပ်သည့်အခါ၊ ချစ်သောကလေးရေ၊ အာဟာရကို ရရှိကြသည်။
Verse 16
अन्यायोपार्जितैरर्थैर्यच्छ्राद्धं क्रियते नरैः । तृप्यन्ते तेन चाण्डालपुक्कसाद्यासु योनिषु ॥
လူတို့သည် မတရားသောနည်းဖြင့် ရရှိထားသော ဥစ္စာဖြင့် ရှရဒ္ဓကို ပြုလုပ်လျှင်၊ ထိုပူဇော်ပွဲကြောင့်ပင် ထိုဆွေမျိုးများသည် စာဏ္ဍာလ၊ ပုက္ကသ စသည့် မွေးဖွားမှုများတွင် ရှိနေသော်လည်း စိတ်ကျေနပ်ကြသည်။
Verse 17
एवमाप्यायनं वत्स बहूनामिह बान्धवैः । श्राद्धं कुर्वदिभरन्नाम्बुबिन्दुक्षेपेण जायते ॥
ထို့ကြောင့် ချစ်သောကလေးရေ၊ ဤသို့ဖြင့် ဤနေရာတွင် ဆွေမျိုးများအများအတွက် အာဟာရသည် ပေါ်ပေါက်လာသည်—ရှရဒ္ဓကို ပြုလုပ်နေစဉ် အစာကို ပစ်ချခြင်းနှင့် ရေတစ်စက်စက်ကို ပက်ဖျန်းခြင်းဖြင့်ပင်။
Verse 18
तस्माच्छ्राद्धं नरो भक्त्या शाकैरपि यथाविधि । कुर्वोत कुर्वतः श्राद्धं कुले कश्चिन्न सीदति ॥
ထို့ကြောင့် လူသည် စည်းကမ်းအတိုင်း ယုံကြည်သဒ္ဓါဖြင့် śrāddha ကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်သာရှိသော်လည်း ပြုလုပ်သင့်သည်။ śrāddha ပြုလုပ်ပြီးလျှင် ထိုမိသားစုအတွင်း မည်သူမျှ ပျက်စီးမှုသို့ မကျရောက်။
Verse 19
तस्य कालानहं वक्ष्ये नित्यनैमित्तिकात्मकान् । विधिना येन च नरैः क्रियते तन्निबोध मे ॥
၎င်း၏ သင့်လျော်သော အချိန်များ—နေ့စဉ် (nitya) နှင့် အခါအားလျော် (naimittika) နှစ်မျိုးလုံး—နှင့် လူတို့က ပြုလုပ်သည့် နည်းလမ်းကို ငါကြေညာမည်။ ငါထံမှ ဤအရာကို နားလည်လော့။
Verse 20
कार्यं श्राद्धममावास्यां मासि मास्युडुपक्षये । तथाष्टकास्वप्यवश्यमिच्छाकालं निबोध मे ॥
śrāddha ကို လကွယ်နေ့ (အမావာသျာ) တွင် ပြုလုပ်သင့်ပြီး၊ လစဉ် လဝက်ကာလ၏ အဆုံးတွင်လည်း ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့အတူ aṣṭakā နေ့များတွင်လည်း မဖြစ်မနေ ပြုလုပ်ရသည်။ ထို့ပြင် စိတ်ကြိုက် ပြုလုပ်နိုင်သော အချိန်များကိုလည်း ငါထံမှ လေ့လာလော့။
Verse 21
विशिष्टब्राह्मणप्राप्तौ सूर्येन्दुग्रहणे 'यने । विषुवे रविसंक्रान्तौ व्यतिपाते च पुत्रक ॥
အလွန်ကောင်းမြတ်သော ဘြာဟ္မဏကို ရရှိသောအခါ၊ နေကြတ် သို့မဟုတ် လကြတ်အချိန်၊ အယန (solstice) အချိန်၊ ညီမျှနေ့ည (equinox) အချိန်၊ သင်္ကရန္တိ (saṅkrānti) အချိန်နှင့် ဗျတိပာတ (vyatipāta) အချိန်တို့တွင်—အို သားရေ—(śrāddha ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်)။
Verse 22
श्राद्धार्हद्रव्यसम्प्राप्तौ तथा दुःस्वप्नदर्शने । जन्मर्क्षग्रहपीडासु श्राद्धं कुर्वोत चेच्छया ॥
śrāddha အတွက် သင့်တော်သော ပစ္စည်းများ ရရှိသောအခါ၊ ထို့အတူ မကောင်းသော အိပ်မက်ကို မြင်သောအခါ၊ သို့မဟုတ် မိမိ၏ မွေးကြယ် (နက္ခတ်) သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များကြောင့် ဒုက္ခရောက်သောအခါတွင်လည်း စိတ်ကြိုက် śrāddha ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
Verse 23
विशिष्टः श्रोत्रियो योगी वेदविज्ज्येष्ठसामगः । त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस्त्रिसुपर्णः षडङ्गवित् ॥
ရှရဒ္ဓ အတွက် အထူးသင့်တော်သူမှာ သရောတရိယ (ဝေဒကို နားထောင်သင်ယူသူ) ထင်ရှားသူ၊ ယောဂီ၊ ဝေဒကို သိကျွမ်းသူ၊ စာမဝေဒ သီချင်းတော်ကို ဦးဆောင်သံသွင်းသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နာချိကေတ မီးသုံးမီး၏ အဂ္နိကရိယာ၊ «မဓု သုံးပါး» သင်ကြားချက်၊ «သုပရဏ သုံးပါး» ဗေဒပညာကို ကျွမ်းကျင်ပြီး ဝေဒာင်္ဂ အင်္ဂါခြောက်ပါးကို သိသူ—ထိုသူသည် ရှရဒ္ဓ အတွက် အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။
Verse 24
दौहित्रृत्विग्जामातृस्वस्त्रीयाः श्वशुरस्तथा । पञ्चाग्निकर्मनिष्ठश्च तपोनिष्ठो 'थ मातुलः ॥
ထို့အပြင် သမီး၏သား (သမီးသား), အခမ်းအနားဆောင်ရွက်သော ပုရောဟိတ်, သားမက်, အစ်မ/ညီမ၏သား, ထို့တူပင် ယောက္ခမ (ဖခင်ယောက္ခမ) လည်း သင့်တော်သည်။ ပဉ္စာဂ္နိ (pañcāgni) ဝရတကို လိုက်နာသူ၊ တပဿ (အာစတေရ) ကို အလေးထားသူ၊ နှင့် မိခင်ဘက် ဦးလေးလည်း ပါဝင်သည်။
Verse 25
मातापितृपराश्चैव शिष्यसम्बन्धिबान्धवाः । एते द्विजोत्तमाः श्राद्धे समस्ताः केतनक्षमाḥ ॥
ထို့ပြင် မိဘနှစ်ပါးကို ရိုသေကာကွယ်သူများနှင့် တပည့်-ဆရာ ဆက်နွယ်မှုဖြင့် ချိတ်ဆက်သော ဆွေမျိုးများ—ဤအထူးကောင်းမြတ်သော ဘြာဟ္မဏများ အားလုံးသည် ရှရဒ္ဓ တွင် ထိုင်ခုံပေး၍ ဖိတ်ကြားလက်ခံရန် သင့်တော်သည်။
Verse 26
अवकीर्णो तथा रोगी न्यूनॆ चाङ्गे तथाधिके । पौनर्भवस्तथा काणः कुण्डो गोलो 'थ पुत्रक ॥
ဗြဟ္မစရိယကို ချိုးဖောက်သူ (avakīrṇa)၊ နာမကျန်းသူ၊ ကိုယ်အင်္ဂါ ချို့တဲ့ သို့မဟုတ် ပိုလွန်သူ၊ ပြန်လည်အိမ်ထောင်ပြုသူ (paunarbhava)၊ မျက်စိတစ်ဖက်သာရှိသူ၊ လည်ပင်းဖောင်းရောဂါ (kuṇḍa) သို့မဟုတ် အခြားပြင်းထန်သော ကိုယ်အင်္ဂါပုံပျက်မှု (gola) ရှိသူတို့—အို သားရေ—ရှရဒ္ဓ အတွက် မသင့်တော်ကြ။
Verse 27
मित्रध्रुक् कुनखी क्लीबः श्यावदन्तो निराकृतिः । अभिशस्तस्तु तातेन पिशुनः सोमविक्रयी ॥
မိတ်ဆွေကို သစ္စာဖောက်သူ၊ လက်သည်းရောဂါရှိသူ၊ လိင်အင်အားမရှိသူ၊ သွားမဲသူ၊ ရုပ်ရည်မနှစ်သက်ဖွယ်သူ; ဖခင်က စွပ်စွဲ/ပြစ်တင်ထားသူ၊ အပြစ်တင်ပြောဆိုသူ၊ နှင့် ဆိုမ (soma) ကို ရောင်းချသူ—ဤသူတို့သည် ရှရဒ္ဓ အတွက် မသင့်တော်ကြ။
Verse 28
कन्यादूषयिता वैद्यो गुरुपित्रोस्तथोज्झकः । भृतकाध्यापकोऽमित्रः परपूर्वापतिस्तथा ॥
အပျိုမိန်းကလေး၏ အကျင့်သိက္ခာကို ဖျက်ဆီးသူ၊ ဆရာဝန် (ဤအကြောင်းအရာတွင် ရိုးရာသန့်ရှင်းမှုအရ မသင့်တော်ဟု သတ်မှတ်သည်)၊ ဆရာ သို့မဟုတ် ဖခင်ကို စွန့်ပစ်သူ၊ လစာယူ၍ သင်ကြားသူ၊ ရန်သူ၊ အခြားသူ၏ ယခင်ဇနီးကို ယူထားသူ—ဤသို့သောသူတို့ကို śrāddha ဆိုင်ရာ အခမ်းအနားများတွင် ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
Verse 29
वेदोज्झोऽथाग्निसन्त्यागी वृषलीपतिदूषितः । तथान्ये च विकर्मस्था वर्ज्याः पितृ्येषु वै द्विजाः ॥
ဝေဒကို စွန့်ပစ်သူ၊ သန့်ရှင်းသော မီးပူဇော်မှုများကို စွန့်လွှတ်သူ၊ Śūdra မိန်းမ၏ ခင်ပွန်းနှင့် ဆက်နွယ်မှုကြောင့် မသန့်စင်သူ၊ နှင့် တားမြစ်ထားသော အပြုအမူများတွင် ပါဝင်သူတို့—ဤသို့သော ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ပုရుషတို့ကို ဘိုးဘွားပူဇော် śrāddha အခမ်းအနားများတွင် ရှောင်ကြဉ်ရမည်။
Verse 30
निमन्त्रयेत पूर्वेद्युः पूर्वोक्तान् द्विजसत्तमान् । दैवे नियोगे पितृ्ये च तांस्तथैवोपकल्पयेत् ॥
မနေ့တစ်နေ့ကပင် အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် ဘြာဟ္မဏများကို ဖိတ်ခေါ်သင့်သည်။ ထို့ပြင် နတ်ဘုရားများအတွက် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဘိုးဘွား śrāddha အခမ်းအနား နှစ်မျိုးစလုံးအတွက်လည်း ထိုသူတို့အတွက် သင့်လျော်စွာ စီစဉ်ပြင်ဆင်ရမည်။
Verse 31
तैश्च संयतिभिर्भाव्यं यश्च श्राद्धं करिष्यति । श्राद्धं दत्त्वा च भुक्त्वा च मैथुनं योऽनुगच्छति ॥
ထိုဘြာဟ္မဏများနှင့် śrāddha ကို ဆောင်ရွက်သူတို့သည် နှစ်ဖက်စလုံး ထိန်းသိမ်းစည်းကမ်းရှိရမည်။ śrāddha ကို ပေးအပ်ပြီးနောက်၊ ထို့ပြင် စားသောက်ပြီးနောက် လိင်ဆက်ဆံသူသည် (နောက်လာမည့် ပုဒ်များတွင် ဖော်ပြမည့်) အပြစ်ကို ခံရသည်။
Verse 32
पितरस्तु तयोर् मासं तस्मिन् रेतसि शेरते । गत्वा च योषितं श्राद्धे यो भुङ्क्ते यश्च गच्छति ॥
ထိုယောက်ျားနှင့် မိန်းမ နှစ်ဦး၏ ဘိုးဘွားများသည် ထိုသုတ်ရည်အတွင်း တစ်လပတ်လုံး နေရသည်ဟု ဆို၏။ ထို့ပြင် śrāddha အကြောင်း၌—မိန်းမထံ သွား၍ (လိင်ဆက်ဆံ) သောသူ၊ ထို့နောက် စားသောက်သောသူ၊ ထိုအခြေအနေဖြင့် ထွက်ခွာသွားသောသူတို့သည် (နောက်ပုဒ်တွင် ရှင်းလင်းသကဲ့သို့) အပြစ်နှင့် ဆက်နွယ်နေကြသည်။
Verse 33
रेतोमूत्रकृताहारास्तन् मासं पितरस्तयोः । तस्मात्तु प्रथमं कार्यं प्राज्ञेनोपनिमन्त्रणम् ॥
ထိုလအတွင်း ထိုနှစ်ဦး၏ ပိတೃများသည် အစာအဖြစ် သုတ်ရည်၊ ဆီးနှင့် မစင်တို့ကိုသာ အားထား၍ ရှင်သန်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် အရင်ဆုံး သင့်တော်သောဧည့်သည်များကို ကြိုတင်ဖိတ်ခေါ်သည့် အစီအစဉ်ကို ပြုလုပ်သင့်သည်။
Verse 34
अप्राप्तौ तद्दिने चापि वर्ज्या योषित्प्रसङ्गिनः । भिक्षार्थमागतान् वापि काले संयमिनो यतीन् ॥
ဖိတ်ခေါ်ထားသောဧည့်သည်များ မရောက်လာပါက ထိုနေ့တင်ပင် မိန်းမတို့နှင့်ကပ်လျက်နေသူများကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်။ သို့သော် ကိုယ်ကိုထိန်းချုပ်နိုင်သော တပသီ/ရဟန်းတို့သည် အချိန်မှန်လာ၍ ဆွမ်းခံတောင်းလျှင် သင့်လျော်စွာ ဧည့်ခံနိုင်သည်။
Verse 35
भोजयेत् प्रणिपाताद्यैः प्रासाद्य यतमांससः । यथैव शुक्लपक्षाद्वै पितॄणामसितः प्रियः ॥
စိတ်ကိုစည်းကမ်းတကျထား၍ နမಸ್ಕာရနှင့်တကွ အလေးပြုခြင်းတို့ဖြင့် သူတို့ကိုပျော်ရွှင်စေပြီးနောက် အစာကျွေးရမည်။ တောက်ပသောပက္ခတွင်ပင် မှောင်မိုက်သောပက္ခသည် ပိတೃတို့အတွက် ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ဖြစ်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 36
तथापराह्नः पूर्वाह्नात् पितॄणामतिरिच्यते । सम्पूज्य स्वागतेनैतानभ्युपेतान् गृहे द्विजान् ॥
ထိုနည်းတူပင် ပိတೃတို့အတွက် နံနက်ခင်းထက် နေ့လယ်နောက်ပိုင်း (မွန်းလွဲ) ကို ပိုနှစ်သက်ကြသည်။ ကြိုဆိုနှုတ်ခွန်းဆက်စကားတို့ဖြင့် သင့်တော်စွာဂုဏ်ပြုပြီးနောက် ရောက်လာသော ဗြာဟ္မဏများကို မိမိအိမ်၌ လက်ခံရမည်။
Verse 37
पवित्रपाणिराचान्तानासनेषूपवेशयेत् । पितॄणामयुजः कामं युग्मान् दैवे द्विजोत्तमान् ॥
လက်ကိုသန့်စင်ပြီးနောက် ရေစုပ်သောက်၍ (အာစမန) ပြီးသူတို့ကို မိမိတို့၏ထိုင်ခုံများပေါ်တွင် ထိုင်စေသင့်သည်။ ပိတೃအတွက် အကောင်းဆုံး ဗြာဟ္မဏများကို မျိုးကိန်း (ကိန်းမ) အရေအတွက်ဖြင့်၊ ဒေဝပူဇာအတွက်တော့ စုံကိန်း အရေအတွက်ဖြင့် ထိုင်စေသင့်သည်။
Verse 38
एकैकं वा पितॄणाञ्च देवानाञ्च स्वशक्तितः । तथा मातामहानाञ्च तुल्यं वा वैश्वदेविकम् ॥
မိမိ၏စွမ်းအားနှင့်အညီ ပိတೃများ (Pitṛs) နှင့် ဒေဝများ (Devas) ထံသို့ သီးခြားသီးခြား တစ်ခုစီ ပူဇော်နိုင်သည်။ ထိုနည်းတူ မိခင်ဘက်ဘိုးဘွားများ (mātāmahas) ထံသို့လည်း တစ်ခုစီ ပူဇော်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် အားလုံးကို စုပေါင်းအကျုံးဝင်စေသော တန်ဖိုးတူ Vaiśvadeva ပူဇော်ပွဲ တစ်ခုတည်းကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
Verse 39
पृथक् तयोस्तथा चान्ये केचिदिच्छन्ति मानवाः । प्राङ्मुखान्दैवसङ्कल्पान् पैत्र्यान् कुर्यादुदङ्मुखान् ॥
ထို့ပြင် လူအချို့သည် ပူဇော်ပွဲနှစ်မျိုးကို သီးခြားခွဲထားလိုကြသည်။ ဒေဝဆိုင်ရာ စင်ကల్ప (daiva-saṅkalpa) ကို အရှေ့ဘက်ကို မျက်နှာမူ၍ ပြုလုပ်ရမည်၊ ပိတೃဆိုင်ရာ စင်ကల్ప (paitrya) ကို မြောက်ဘက်ကို မျက်နှာမူ၍ ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 40
तथैव मातामहानां विधिरुक्तो मनीषिभिः । विष्टारार्थे कुशान् दत्त्वा पूज्य चार्घ्यादिना बुधः ॥
ထိုနည်းတူပင် မိခင်ဘက်ဘိုးဘွားများအတွက် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ပညာရှိတို့က ဖော်ပြထားသည်။ ထိုင်ခုံ (viṣṭara) အတွက် ကုရှမြက် (kuśa) ကို စီစဉ်ပေးပြီး၊ ဉာဏ်ရှိသူသည် အရဃျ (arghya) နှင့် အခြားပူဇော်ပစ္စည်းများဖြင့် သူတို့ကို ပူဇော်ရမည်။
Verse 41
पवित्रकादि वै दत्त्वा तेभ्योऽनुज्ञामवाप्य च । कुर्यादावाहनं प्राज्ञो देवानां मन्त्रतो द्विजः ॥
pavitraka နှင့် အခြားပစ္စည်းများကို ပေးအပ်ပြီး၊ သူတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူပြီးနောက်၊ ပညာရှိ ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) သည် မန္တရများဖြင့် ဒေဝများကို ခေါ်ယူပင့်ဖိတ်ရမည်။
Verse 42
यवाम्भोभिस्तथा चार्घ्यं दत्त्वा वै वैश्वदेविकम् । गन्धमाल्याम्बुधूपञ्च दत्त्वा सम्यक् सदीपकम् ॥
ယဝ (barley) ရောစပ်ထားသော ရေဖြင့် အရဃျ (arghya) ကို ပူဇော်ကာ Vaiśvadeva ပူဇော်ပွဲကို ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် မွှေးရနံ့၊ ပန်းကုံး၊ ရေ၊ အမွှေးတိုင်နှင့် မီးအလင်း (မီးခွက်) ကိုလည်း သင့်တော်စွာ ပူဇော်ပြီး လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဆက်လက်ပြုလုပ်ရမည်။
Verse 43
अपसव्यं पितॄणाञ्च सर्वमेवोपकल्पयेत् । दर्भांश्च द्विगुणान् दत्त्वा तेभ्योऽनुज्ञामवाप्य च ॥
ပိတೃများ (Pitṛs) အတွက် အပသဗျ (apasavya) နည်းဖြင့်—သင်္ကန်းကြိုးကို ပြောင်းပြန်ထား၍—အရာအားလုံးကို စီစဉ်ရမည်။ ဒರ್ಭမြက် (darbha) ကို နှစ်ဆထားပြီး၊ သူတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရယူပြီးနောက် ဆက်လက်ပြုလုပ်သည်။
Verse 44
मन्त्रपूर्वं पितॄणाञ्च कुर्यादावाहनं बुधः । अपसव्यं तथा चार्घ्यं यवार्थञ्च तथा तिलैः ॥
ထို့နောက် ပညာရှိသည် မန္တရများဖြင့် ပိတೃများ (Pitṛs) ကို ဖိတ်ခေါ်ရမည်။ အပသဗျ (apasavya) နည်းဖြင့် အာဃျ (arghya) ကို ယဝ (yava) မုယောနှင့် တီလ (tila) နှမ်းစေ့တို့နှင့်အတူ ပူဇော်ရမည်။
Verse 45
निष्पादयेनमहाभाग ! पितॄणां प्रीणने रतः । अग्नौ कार्यमनुज्ञातः कुरुष्वेति ततो द्विजैः ॥
အို မျိုးမြတ်သူ၊ ပိတೃများ (Pitṛs) ကို ပျော်ရွှင်စေလိုသော စိတ်ဖြင့် အခမ်းအနားကို စည်းကမ်းတကျ ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ရမည်။ ထို့နောက် ခွင့်ပြုချက်ရပြီးလျှင် ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) များအား—“မီးထဲတွင် လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာကို ဆောင်ရွက်လော့” ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 46
जुहुयाद्व्यञ्जनक्षारवर्ज्यमन्नं यथाविधि । अग्नये कव्यवाहाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः ॥
စည်းကမ်းအတိုင်း မီးထဲသို့ အနံ့အရသာဆေးများနှင့် အယ်လ်ကလီဓာတ်ကင်းသော အစာကို ပူဇော်ထည့်ရမည်။ ပထမအဟုတိမှာ—ပိတೃများထံ ပူဇော်ပစ္စည်းကို သယ်ဆောင်သူ ကဗျဝါဟန (Kavyavāhana) အဂ္ဂိ (Agni) သို့ “svāhā” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
Verse 47
सोमाय वै पितृमते स्वाहेत्यन्या तथा भवेत् । यमाय प्रेतपतये स्वाहेति त्रितयाहुतिः ॥
နောက်ထပ်အဟုတိမှာ ပိတೃများ (Pitṛs) နှင့် ဆက်နွယ်သော ဆိုမ (Soma) သို့ “svāhā” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ တတိယအဟုတိမှာ ကွယ်လွန်သူတို့၏ အရှင် ပရေတပတိ (pretapati) ယမ (Yama) သို့ “svāhā” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။
Verse 48
हुतावशिष्टं दद्याच्च भाजनेषु द्विजनmanām । भाजनालम्बनं कृत्वा दद्याच्चान्नं यथाविधि ॥
မီးပူဇော်ပြီးနောက် ကျန်သော အစာကို ဒွိဇ (ဗြာဟ္မဏ) များ၏ ပန်းကန်အိုးများထဲသို့ ထည့်ပေးရမည်။ ပန်းကန်တင်ရာ အထောက်အကူများကို စနစ်တကျ စီစဉ်ပြီးနောက် စည်းကမ်းအတိုင်း သင့်လျော်စွာ အစာကို ဆက်ကပ်ပေးရမည်။
Verse 49
यथा सुखं जुषध्वं भो इति वाच्यमनिष्टुरम् । भुञ्जीरंश्च ततस्तेऽपि तच्चित्ता मौनिनः सुखम् ॥
ထို့နောက် သူသည် ကြမ်းတမ်းမှုမရှိဘဲ နူးညံ့စွာ «အရှင်တို့၊ သက်သာစွာ သုံးဆောင်ပါ» ဟု ပြောရမည်။ ထို့နောက် သူတို့သည် အဲဒီကိစ္စရပ်အပေါ် စိတ်ကို တည်စေကာ တိတ်ဆိတ်၍ ကျေနပ်သက်သာစွာ စားသုံးရမည်။
Verse 50
यद्यदिष्टतमं तेषां तत्तदन्नमसत्वरम् । अक्रुध्यंśca naro dadyāt sambhavena pralobhayan ॥
သူတို့တစ်ဦးချင်းစီ အလိုအလျောက် အလိုချင်ဆုံးသော အရာကိုပင် အစာအဖြစ် မလျင်မြန်ဘဲ ပေးရမည်။ လူသည် ဒေါသမပါဘဲ ပေးကမ်းရမည်၊ ထို့ပြင် ဖြစ်နိုင်သမျှနှင့် ရရှိနိုင်သမျှအရာများဖြင့်သာ သူတို့ကို အားပေးရမည်။
Verse 51
रक्षोघ्रांश्च जपेन मन्त्रांस्तिलैश्च विकिरेन्महीम् । सिद्धार्थकैश्च रक्षार्थं श्राद्धं हि प्रचुरच्छलम् ॥
ရက္ခသများကို တားဆီးနှင်ထုတ်သော မန္တရားများကို ရွတ်ဆို၍ မြေပြင်ပေါ်သို့ နှမ်းစေ့များကို ဖြန့်ချရမည်။ ထို့ပြင် ကာကွယ်ရေးအတွက် siddhārthaka စေ့များကိုလည်း ဖြန့်ချရမည်။ အကြောင်းမူကား śrāddha အခမ်းအနားသည် လှည့်ဖြားခြင်း သို့မဟုတ် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော အခါအခွင့်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 52
पृष्टैस्तृप्तैश्च तृप्ताः स्थ तृप्ताः स्म इति वादिभिः । अनुज्ञातो नरस्त्वन्नं प्रकिरेत् भुवि सर्वतः ॥
မေးမြန်းသောအခါ သူတို့သည် ကျေနပ်လျက် «ကျွန်ုပ်တို့ ကျေနပ်ပါပြီ» ဟု ဆိုကြသည်။ သူတို့၏ ခွင့်ပြုချက်ကို ရရှိပြီးနောက် ထိုသူသည် အစာကို မြေပြင်ပေါ်သို့ အရပ်လေးမျက်နှာ အနှံ့ ဖြန့်ချရမည်။
Verse 53
तद्वदाचमनार्थाय दद्यादापः सकृत् सकृत् । अनुज्ञां च ततः प्राप्य यतवाक्कायमानसः ॥
ထိုနည်းတူ အာစမန (ရေစုပ်သောက်၍ သန့်စင်ခြင်း) အတွက် လိုအပ်သလို ရေကို ထပ်ခါထပ်ခါ ပေးရမည်။ ထို့နောက် ခွင့်ပြုချက်ရပြီးလျှင် စကား၊ ကိုယ်၊ စိတ်တို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ သမာဓိဖြင့် နေရမည်။
Verse 54
सतिलेन ततोऽन्नेन पिण्डान् सव्येन पुत्रक । पितानुद्दिश्य दर्भेषु दद्यादुच्छिष्टसन्निधौ ॥
ထို့နောက် အို သားရေ၊ နှမ်းစေ့နှင့် ရောနှောထားသော အစာဖြင့် ဘယ်လက်ဖြင့် ပိဏ္ဍ (piṇḍa) များကို ပူဇော်၍ ဒರ್ಭမြက်ပေါ်တွင် ဖခင်ထံ အပ်နှံအနုမောဒနာပြုကာ၊ အကျန်အစာ (ပူဇော်ပြီးကျန်) အနီး၌ ထားရမည်။
Verse 55
पितृतīrthena तोयं च दद्यात्तेभ्यः समाहितः । पितॄniddiśya यद्भक्त्या यजमानो नृपात्मज ॥
စိတ်တည်ငြိမ်၍ သတိထားကာ ပိတೃ-တီရ္ထ (ဘိုးဘွားအတွက် သတ်မှတ်ထားသော လက်အနေအထား/ရေစီးကြောင်း) ဖြင့် သူတို့ထံ ရေကို ပူဇော်ရမည်။ သဒ္ဓါဖြင့် ပြုလုပ်သမျှကို ပိတೃများထံ အပ်နှံအနုမောဒနာပြုခြင်းသည် အို မင်းသား၏သား (nṛpātmaja)၊ လုပ်ရပ်၏ မှန်ကန်သော စိတ်ဓာတ်ပင် ဖြစ်သည်။
Verse 56
तद्वन् मातामहानां च दत्त्वा पिण्डान् यथाविधि । गन्धमाल्यादिसंयुक्तं दद्यादाचमनं ततः ॥
ထိုနည်းတူ စည်းကမ်းအတိုင်း မိခင်ဘက် အဘိုးများထံ ပိဏ္ဍများကို သင့်တင့်စွာ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ အနံ့သာ၊ ပန်းကုံး စသည့်အရာများနှင့်အတူ အာစမနအတွက် ရေကို ပေးရမည်။
Verse 57
दत्त्वा च दक्षिणां शक्त्या सुस्वधास्त्विति तान् वदेत् । तैश्च तुष्टैस्तथेtyuktvā वाचयेद्वैश्वदेविकान् ॥
ထို့ပြင် ကိုယ့်အင်အားအတိုင်း ဒက္ခိဏာ (dakṣiṇā) ကို ပေးပြီးနောက်၊ သူတို့အား «ဆွဓာ (svadhā) တည်မြဲပါစေ» ဟု ဆိုရမည်။ သူတို့က ပျော်ရွှင်၍ «အဲဒီအတိုင်း ဖြစ်ပါစေ» ဟု ပြန်ဆိုလျှင်၊ ထို့နောက် vaiśvadevika မန္တရ/အခန်းကို ရွတ်ဖတ်စေ (သို့) vaiśvadevika အပိုင်းကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ရမည်။
Verse 58
प्रीयन्तामिति भद्रं वो विश्वेदेवा इतीरयेत् । तथेति चोक्ते तैर्विप्रैः प्रार्थनीयास्तदा आशिषः ॥
သူသည် «ဗိශ්ဝဒေဝါများ၊ ကျေနပ်ပါစေ၊ သင်တို့အား မင်္ဂလာကောင်းချီး ဖြစ်ပါစေ» ဟု ဆိုရမည်။ ထိုဗြာဟ္မဏများက «အဲဒီလိုပဲ» ဟု ပြန်ဆိုလျှင် ထိုအချိန်၌ သူတို့ထံမှ ကောင်းချီးကို တောင်းခံရမည်။
Verse 59
विसर्जयेत् प्रियाण्युक्त्वा प्रणिपत्य च भक्तितः । आद्वारमनुगच्छेच्च आगच्छेच्चानुप्रमोदितः ॥
နှစ်သက်ဖွယ်စကားများ ပြောပြီး ယုံကြည်သဒ္ဓာဖြင့် ဦးချကန်တော့ကာ သူတို့ကို ပြန်လွှတ်ရမည်။ တံခါးအထိ လိုက်ပို့ပြီးနောက် ပူဇော်ပွဲ ပြီးစီးသည့်အပေါ် စိတ်ကျေနပ်၍ ပြန်လာရမည်။
Verse 60
ततो नित्यक्रियां कुर्याद् भोजयेच्च तथातिथीन् । नित्यक्रियां पितॄणाञ्च केचिदिच्छन्ति सत्तमाः ॥
ထို့နောက် သူသည် နေ့စဉ်ကိစ္စဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်ပြီး ဧည့်သည်များကိုလည်း ကျွေးမွေးရမည်။ အာဏာပိုင်ဆရာကြီးအချို့ကလည်း ပိတೃများအတွက် (ဘိုးဘွားပူဇော်) နေ့စဉ်အလှူအတန်းကို လိုလားကြသည်။
Verse 61
न पितॄणां तथैवान्ये शेषं पूर्ववदाचरेत् । पृथक् पाकेन नेत्यान्ये केचित् पूर्वञ्च पूर्ववत् ॥
အချို့က «ပိတೃများအတွက်တော့ မဟုတ်» ဟု ဆိုကြပြီး ကျန်ရှိသမျှကို ယခင်ကဲ့သို့ စီမံရမည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့က «သီးသန့်ချက်ပြုတ်ခြင်း မလုပ်ရ» ဟု ဆိုကြသည်။ တချို့ကတော့ နှစ်မျိုးလုံး—အရင်လုပ်ပြီးနောက် ယခင်ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း ဆက်လုပ်ရမည်ဟု ဆိုကြသည်။
Verse 62
ततस्तदन्नं भुञ्जीत सह भृत्यादिभिर्नरः । एवं कुर्वोति धर्मज्ञः श्राद्धं पित्र्यं समाहितः ॥
ထို့နောက် ထိုယောက်ျားသည် အစေခံများနှင့် အခြားမှီခိုသူများနှင့်အတူ ထိုအစားအစာကို စားရမည်။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မကို သိမြင်သူသည် သတိရှိ၍ တည်ငြိမ်စွာ ဘိုးဘွားဆိုင်ရာ śrāddha ကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်သည်။
Verse 63
यथा वा द्विजमुख्यानां परितोषोऽभिजायते । त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रं कुतपस्तिलाः ॥
ထို့ပြင် အမြင့်မြတ်သော ဗြာဟ္မဏတို့ စိတ်ကျေနပ်စေသော နည်းလမ်းကို သိထားရမည်။ သြာဒ္ဓတွင် သန့်စင်စေသော အရာ သုံးပါးရှိသည်—သမီး၏သား (မြေး), ကုတပ (အထည်/ထိုင်ခုံ), နှင့် နှမ်းစေ့တို့ ဖြစ်သည်။
Verse 64
वर्ज्यानि चाहुर्विप्रेन्द्र ! कोपोऽध्वगमनं त्वरा । राजतञ्च तथा पात्रं शस्तं श्राद्धेषु पुत्रक ! ॥
အို ဗြာဟ္မဏတို့အထဲမှ အကောင်းဆုံးသူရေ၊ ရှောင်ကြဉ်ရမည့် အရာများဟု ဆိုကြသည်မှာ—ဒေါသ၊ ခရီးထွက်ခြင်း၊ နှင့် အလျင်အမြန်လုပ်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် သြာဒ္ဓကိစ္စများတွင် ငွေခွက်/ငွေဗူးကို အသုံးပြုခြင်းကို ချီးမွမ်းကြသည်၊ ချစ်သောသားရေ။
Verse 65
रजतस्य तथा कार्यं दर्शनं दानमेव वा । राजते हि स्वधा दुग्धा पितृभिः श्रूयते मही । तस्मात् पितॄणां रजतमभीष्टं प्रीतिवर्धनम् ॥
ထို့ကြောင့် ငွေနှင့်ပတ်သက်၍ သူတို့အား ပြသခြင်း သို့မဟုတ် လက်ဆောင်ပေးခြင်းကို ပြုရမည်။ အဘိုးဘွားပိတೃတို့က မြေကြီးကို “ငွေရောင်တောက်ပ” ဟု ဆိုကြပြီး၊ စွဝဓာ (Svadhā) ကိုလည်း နို့ကဲ့သို့ဟု ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ငွေကို ပိတೃတို့ လိုလားကြပြီး သူတို့၏ စိတ်ကျေနပ်မှုကို တိုးပွားစေသည်။
The chapter addresses how śrāddha generates lineage-wide benefit: it rationalizes ritual causality by mapping degrees of ancestral connection (piṇḍa/lepa relations) and arguing that even residual elements of a properly performed rite (food scatterings, water droplets, crumbs) ethically and ritually sustain kin who may have fallen into liminal, non-human, or afflicted states.
It prioritizes amāvāsyā (monthly), aṣṭakā observances, and special cosmic junctures—eclipses, ayana and viṣuva transitions, saṅkrānti, and vyatipāta—along with contingent triggers such as the availability of distinguished brāhmaṇas, acquisition of śrāddha-worthy materials, ominous dreams, and birth-star/ ग्रह afflictions; it also stresses prior-day invitations, afternoon suitability for pitṛs, correct seating orientations, and disciplined conduct by host and participants.
This Adhyāya is neither within the Devi Māhātmya (Adhyāyas 81–93) nor a Manvantara-transition catalogue; instead, it teaches the sapta-pauruṣa (seven-generation) lineage framework for śrāddha, specifying the triad directly linked by piṇḍa (father, grandfather, great-grandfather) and extending the model to broader kin through graded ritual connections and ancillary offerings.