Adhyaya 153
अज्ञान–लोभयोः परस्परहेतुत्वम् (Mutual Causality of Ignorance and Greed)
Upa-parva: Rajadharmānuśāsana (Instruction on the Dharma of Kings) — Ajñāna–Lobha Discourse Unit
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma to explain ajñāna in technical terms—its manifestation, locus, increase, decline, origin, association, trajectory, temporal condition, and causality—because suffering is experienced as arising from ignorance. Bhīṣma replies by characterizing ajñāna through a cluster of affective and behavioral dispositions: attachment and aversion (rāga–dveṣa), delusion (moha), elation and grief (harṣa–śoka), pride (abhimāna), desire and anger (kāma–krodha), arrogance (darpa), and inertia (tandrī/ālasyam), along with distress and envy at others’ prosperity. He states that ajñāna and excessive greed (atilobha) produce comparable results and should be understood as one in effect. He further asserts a feedback loop: greed arises from ignorance and ignorance arises from greed; consequently, many faults originate in greed and therefore greed should be abandoned. As illustrative validation, Bhīṣma cites exemplary kings (e.g., Janaka) who attained higher ends through the diminution of greed. The chapter closes with a pragmatic exhortation: renounce greed directly to secure well-being in this life and favorable outcomes beyond.
Chapter Arc: शौनक जनमेजय के भीतर उठी धर्म-प्रतिज्ञा को देखकर कहते हैं कि अब उसका मन पाप से हट चुका है—और इसी क्षण वे उसे धर्म का उपदेश देने का संकल्प लेते हैं। → राजा के पुराने तीक्ष्ण स्वभाव, आवेग और ‘पूर्वापर विचार’ के बिना कर्म आरम्भ करने की प्रवृत्ति को सामने रखकर शौनक चेताते हैं कि ऐसा कार्पण्य (अविवेकजन्य दुर्बलता) मनुष्य का सर्वनाश कर देता है; फिर वे यज्ञ, दीर्घायु-इच्छा, और तप/संन्यास के बीच के सूक्ष्म संतुलन की ओर उसे ले जाते हैं। → देव-दानव प्रसंग के माध्यम से निर्णायक प्रश्न उठता है—यदि दोनों पक्ष समान हों तो विजय किसकी, और धर्मशील मनुष्य पाप को कैसे नुदता है? यहीं शौनक धर्म-फल की कसौटी को ‘विवेक, त्याग, और शुद्ध संकल्प’ से जोड़कर राजा के अंतःकरण का निर्णयन करते हैं। → उपदेश का फल यह होता है कि जनमेजय ‘व्यपनीत-कल्मष’ होकर श्रेय के मार्ग को चुनता है; वह प्रज्वलित अग्नि-सा तेजस्वी बनकर अपने राज्य में वैसे प्रवेश करता है जैसे पूर्ण चन्द्रमा आकाश में—अर्थात् अपराध-बोध से मुक्त, पर धर्म-स्मृति से बंधा हुआ। → सुख-दुःख की द्वैत-मीमांसा और ‘पुण्य-पाप से निवृत्ति’ की ओर संकेत (त्यजतां जीवितं श्रेयो...) अगले उपदेश-खंड के लिए प्रश्न छोड़ता है: क्या परम श्रेय जीवन-त्याग/वैराग्य में है, या राजधर्म के भीतर ही?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--मराज बछ। डे द्विपज्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: इन्द्रोतका जनमेजयको धर्मोपदेश करके उनसे अश्वमेधयज्ञका अनुष्ठान कराना तथा निष्पाप राजाका पुनः अपने राज्यमें प्रवेश शौनक उवाच तस्मात् ते#हं प्रवक्ष्यामि धर्ममावृतचेतसे । श्रीमान् महाबलस्तुष्ट: स्वयं धर्ममवेक्षसे
ရှောနက (Śaunaka) မိန့်တော်မူသည်—“ထို့ကြောင့် စိတ်သည် (သံသယနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့်) မဖွင့်လှစ်သေးသူ၊ သင်အား ဓမ္မကို ငါဟောပြမည်။ သင်သည် ဂုဏ်သရေရှိ၍ အင်အားကြီးမားကာ စိတ်အတွင်းတည်ငြိမ်ပျော်ရွှင်သူ ဖြစ်၏။ ထို့ပြင် သင်သည် ကိုယ်တိုင် ဓမ္မကို စူးစမ်းကြည့်ရှု၍ အမှန်တရားကို သဘောပေါက်အတည်ပြုလိမ့်မည်” ဟု။
Verse 2
शौनकने कहा--राजन्! तुमने ऐसी प्रतिज्ञा की है, इससे जान पड़ता है कि तुम्हारा मन पापकी ओरसे निवृत्त हो गया है; इसलिये मैं तुम्हें धर्मका उपदेश करूँगा; क्योंकि तुम श्रीसम्पन्न, महाबलवान् और संतुष्टचित हो। साथ ही स्वयं धर्मपर दृष्टि रखते हो ।। पुरस्ताद् दारुणो भूत्वा सुचित्रतरमेव तत् | अनुगृह्नाति भूतानि स्वेन वृत्तेन पार्थिव:,राजा पहले कठोर स्वभावका होकर पीछे कोमल भावका अवलम्बन करके जो अपने सदव्यवहारसे समस्त प्राणियों पर अनुग्रह करता है, वह अत्यन्त आश्वर्यकी ही बात है
ရှောနကက ပြောသည်—“အို မင်းကြီး၊ သင်သည် ထိုကဲ့သို့ သစ္စာကတိ ပြုထားသဖြင့် သင်၏စိတ်သည် အပြစ်မှ လှည့်ကွေ့သွားပြီဟု ထင်ရှား၏။ ထို့ကြောင့် ငါသည် သင်အား ဓမ္မကို သင်ကြားမည်။ အကြောင်းမူကား သင်သည် စည်းစိမ်ပြည့်စုံ၍ အင်အားကြီးမားကာ စိတ်နှလုံးကျေနပ်တည်ငြိမ်သူ ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်တိုင်လည်း တရားမှန်ကို မျက်စိမလွှဲ စောင့်ကြည့်နေသူ ဖြစ်၏။ အမှန်ပင် အံ့ဩဖွယ်ရာတစ်ခုမှာ—အရင်က ကြမ်းတမ်းတင်းကျပ်သူဖြစ်ခဲ့သော အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးက နောက်ပိုင်းတွင် နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုကို ခံယူကာ၊ ကိုယ်ပိုင်ကောင်းမွန်သော အကျင့်အပြုအမူဖြင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့ကို ကရုဏာပြုကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်” ဟု။
Verse 3
कृत्स्नं नूनं स दहति इति लोको व्यवस्यति । यत्र त्वं तादृशो भूत्वा धर्ममेवानुपश्यसि,चिरकालतक तीक्ष्ण स्वभावका आश्रय लेनेवाला राजा निश्चय ही अपना सब कुछ जलाकर भस्म कर डालता है, ऐसी लोगोंकी धारणा है; परंतु तुम वैसे होकर भी जो धर्मपर ही दृष्टि रख रहे हो, यह कम आश्वर्यकी बात नहीं है
ရှောနကက ပြောသည်—“လူတို့သည် ထိုသို့သောသူသည် အရာအားလုံးကို မီးလောင်ပြာကျအောင် မုချ လုပ်ပစ်မည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏။ သို့သော် သင်သည် ထိုကဲ့သို့သော သဘောသဘာဝရှိနေသော်လည်း ဓမ္မပေါ်တွင်သာ မျက်စိတည်ထားနေသည်—ဤသည်မှာ အံ့ဩဖွယ် မနည်းလှ” ဟု။
Verse 4
हित्वा तु सुचिरं भक्ष्यं भोज्यांश्न तप आस्थित: । 22 88% | जनमेजय
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကိုက်စားရသော အစာနှင့် စားသောက်ရသော အစာတို့ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက်၊ သူသည် တပဿာကို ခံယူ၍ အကျင့်တရားကို ဆောင်ရွက်하였다»။
Verse 5
जनमेजय! तुम जो दीपकालसे भक्ष्य-भोज्य आदि पदार्थोंका परित्याग करके तपस्यामें लगे हुए हो, यह पापसे अभिभूत हुए मनुष्योंके लिये अद्भुत बात है ।। यो<दुर्लभो भवेद् दाता कृपणो वा तपोधन: । अनाश्चर्य तदित्याहुर्नातिदूरेण वर्तते,यदि धन-सम्पन्न पुरुष दानी हो एवं कृपण या दरिद्र मनुष्य तपस्याका धनी हो जाय तो इसे आश्वर्यकी बात नहीं मानते हैं; क्योंकि ऐसे पुरुषोंका दान और तपसे सम्पन्न होना अधिक कठिन नहीं है
ရှောနကသည် မင်းကြီး ဇနမေဇယကို မိန့်တော်မူသည်– «ဇနမေဇယ မင်းမြတ်၊ မီးထွန်းချိန် ညစာအချိန်၌ပင် အစားအသောက်နှင့် အရသာရှိသော ဟင်းလျာတို့ကို စွန့်လွှတ်ကာ တပဿာ၌ တည်နေခြင်းသည် အပြစ်ကြောင့် ဖိနှိပ်ခံရသော လူတို့အတွက် အံ့ဩဖွယ်ရာ ဖြစ်၏။ သို့ရာတွင် ချမ်းသာသူက ပေးကမ်းသူ ဖြစ်လာခြင်း၊ သို့မဟုတ် ကပ်စေးနည်းသူ သို့မဟုတ် ဆင်းရဲသူက တပဿာဓန (တပဿာ၏ ဓန) ဖြင့် ပြည့်စုံလာခြင်းကို အလွန်အံ့ဩစရာ မဟုတ်ဟု ဆိုကြသည်။ အကြောင်းမူ ချမ်းသာသူအတွက် ဒါနပြုခြင်းသည် လက်လှမ်းမီသကဲ့သို့၊ ချို့တဲ့သူအတွက်လည်း အကျင့်တရားနှင့် တပဿာကို ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် မဝေးလှသဖြင့် ဖြစ်သည်»။
Verse 6
एतदेव हि कार्पण्यं समग्रमसमीक्षितम् | यच्चेत् समी क्षयैव स्याद् भवेत् तस्मिंस्ततो गुण:,यदि सारी बातोंपर पूर्वापर विचार न करके कोई कार्य आरम्भ किया जाय तो यही कायरतापूर्ण दोष है और यदि भलीभाँति आलोचना करके कोई कार्य हो तो यही उसमें गुण माना जाता है
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «အကြောင်းအရာတစ်ရပ်ကို အပြည့်အစုံ မစိစစ်မဆင်ခြင်ဘဲ စတင်လိုက်ခြင်းသည်ပင် ကြောက်ရွံ့အားနည်းမှု၏ အပြစ်ဖြစ်၏။ သို့သော် စိစစ်သုံးသပ်ပြီးမှသာ လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ကို စတင်လျှင် ထိုသုံးသပ်ခြင်းပင် ၎င်း၏ ဂုဏ်ရည် ဖြစ်လာသည်။ သီလဓမ္မ၌ မရှင်းလင်းမှုကြောင့် အလျင်အမြန် လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် အပြစ်တင်ထိုက်ပြီး၊ အလေးအနက် ဆင်ခြင်သိမြင်ခြင်းကိုမူ ဂုဏ်သတ္တိအဖြစ် ချီးမွမ်းကြသည်»။
Verse 7
यज्ञो दानं दया वेदा: सत्यं च पृथिवीपते । पज्चैतानि पवित्राणि षष्ठ॑ सुचरितं तप:,पृथ्वीनाथ! यज्ञ, दान, दया, वेद, और सत्य--ये पाँचों पवित्र बताये गये हैं। इनके साथ अच्छी तरह आचरणमें लाया हुआ तप भी छठा पवित्र कर्म माना गया है
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «မြေကြီး၏ အရှင်မင်းမြတ်၊ ယဇ္ဉ (ယဇ္ဉပူဇော်ပွဲ)၊ ဒါန၊ ကရုဏာ၊ ဝေဒ၊ နှင့် သစ္စာ—ဤငါးပါးကို သန့်စင်စေသော အရာများဟု ကြေညာထားသည်။ ထို့နှင့်အတူ ကောင်းစွာ ကျင့်သုံး၍ မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်သော တပဿာကိုလည်း ဆဋ္ဌမ သန့်စင်စေသော စည်းကမ်းအဖြစ် ရေတွက်ကြသည်»။
Verse 8
तदेव राज्ञां परमं पवित्र॑ं जनमेजय । तेन सम्यग्गृहीतेन श्रेयांसं धर्ममाप्स्यसि,जनमेजय! राजाओंके लिये ये छहों वस्तुएँ परम पवित्र हैं। इन्हें भलीभाँति आचरणमें लानेपर तुम श्रेष्ठतम धर्मको प्राप्त कर लोगे
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «ဇနမေဇယ မင်းမြတ်၊ မင်းတို့အတွက် ဤခြောက်ပါးသည် အမြင့်ဆုံး သန့်စင်မှု ဖြစ်၏။ ထိုအရာကို မှန်ကန်စွာ နားလည်ကာ အကျင့်အဖြစ် ခံယူလျှင်၊ သင်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံး အကျိုးပြုသော ဓမ္မကို ရရှိလိမ့်မည်»။
Verse 9
पुण्यदेशाभिगमनं पवित्र परमं स्मृतम् । अत्राप्युदाहरन्तीमां गाथां गीतां ययातिना,पुण्य तीर्थोकी यात्रा करना भी परम पवित्र माना गया है। इस विषयमें विज्ञ पुरुष राजा ययातिकी गायी हुई इस गाथाका उदाहरण दिया करते हैं
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «သန့်ရှင်းမြတ်သော ဒေသသို့ သွားရောက်ခြင်းကို အလွန်အမင်း သန့်စင်ပေးသော အရာဟု မှတ်ယူကြသည်။ ဤအကြောင်းအရာ၌ပင် ပညာရှိတို့သည် ဘုရင် ယယာတိ သီဆိုခဲ့သော ဂါထာတစ်ပုဒ်ကို ဥပမာအဖြစ် ကိုးကားကြသည်»။
Verse 10
यो मर्त्य: प्रतिपद्येत आयुर्जीवितमात्मन: । यज्ञमेकान्तत: कृत्वा तत् संन्यस्य तपश्चरेत्,जो मनुष्य अपने लिये दीर्घ जीवनकी इच्छा रखता है, वह यत्नपूर्वक यज्ञका अनुष्ठान करके फिर उसे त्यागकर तपस्यामें लग जाय
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «မိမိအတွက် အသက်ရှည်လိုသော မနုဿသည် စိတ်တစ်ခုတည်းဖြင့် အားထုတ်ကာ ယဇ္ဈကို အရင်ပြုလုပ်ရမည်။ ထို့နောက် ထိုယဇ္ဈလမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်၍ တပသ (အာစီတပ) သို့ မိမိကိုယ်ကို အပ်နှံရမည်»။
Verse 11
पुण्यमाहु: कुरुक्षेत्रं कुरुक्षेत्रात् सरस्वतीम् । सरस्वत्याश्ष तीर्थानि तीर्थभ्यश्व पृथूदकम्,कुरक्षेत्रको पवित्र तीर्थ बताया गया। कुरुक्षेत्रसे अधिक पवित्र सरस्वती नदी है, उससे भी अधिक पवित्र उसके भिन्न-भिन्न तीर्थ हैं। उन तीर्थोंमें भी दूसरोंकी अपेक्षा पृथूदक तीर्थको श्रेष्ठ कहा गया है
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «ကူရုက္ခေတ္တရကို သန့်ရှင်းသော နေရာဟု ဆိုကြသည်။ ကူရုက္ခေတ္တရထက် ပိုသန့်ရှင်းသည်မှာ ဆရஸဝတီ မြစ်ဖြစ်၏။ ဆရஸဝတီထက် ပိုသန့်ရှင်းသည်မှာ ထိုမြစ်ပေါ်ရှိ တီရ္ထ (သန့်ရှင်းသော ရေကူးဆိပ်) များဖြစ်၏။ ထိုတီရ္ထများအနက် ပೃထူဒက (Pṛthūdaka) ကို အထူးမြတ်ဆုံးဟု ချီးမွမ်းကြသည်»။
Verse 12
यत्रावगाहा पीत्वा च नैनं श्वोमरणं तपेत् । महासर: पुष्कराणि प्रभासोत्तरमानसे,उसमें स्नान करने और उसका जल पीनेसे मनुष्यको कल ही होनेवाली मृत्युका भय नहीं सताता अर्थात् वह कृतकृत्य हो जाता है। इस कारण मरनेसे नहीं डरता। यदि तुम महासरोवर पुष्कर, प्रभास, उत्तर मानस, कालोदक, दृषद्गवती और सरस्वतीके संगम तथा मानसरोवर आदि तीर्थोमें जाकर स्नान करोगे तो तुम्हें पुन: अपने जीवनके लिये दीर्घायु प्राप्त होगी
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «ထိုသန့်ရှင်းရာ၌ ရေချိုး၍ ထိုရေကို သောက်ပြီးနောက် လူသည် မနက်ဖြန်ပင် သေမည်ဟု ကြောက်ရွံ့ခြင်းက မနှိပ်စက်တော့ပေ။ မိမိပြုသင့်သမျှ ပြုပြီးသူ (kṛtakṛtya) ဖြစ်သဖြင့် သေခြင်းကို မကြောက်တော့သည်။ သင်သည် ပုရှ္ကရ မဟာကန်၊ ပရဘားသ၊ ဥတ္တရ-မာနသ၊ ကာလိုဒက၊ ဒೃષဒ္ဂဝတီ၊ ဆရஸဝတီ၏ ဆုံရာ၊ ထို့ပြင် မာနသ-ဆရောဝရ စသည့် တီရ္ထများသို့ သွား၍ ရေချိုးပါက၊ သင်၏ အသက်ရှည်ခြင်းကို ထပ်မံရရှိကာ ဘဝကို ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်မည်»။
Verse 13
कालोदकं च गन्तासि लब्धायुर्जीविते पुन: । सरस्वतीदृषद्वत्यो: संगमो मानस: सर:,उसमें स्नान करने और उसका जल पीनेसे मनुष्यको कल ही होनेवाली मृत्युका भय नहीं सताता अर्थात् वह कृतकृत्य हो जाता है। इस कारण मरनेसे नहीं डरता। यदि तुम महासरोवर पुष्कर, प्रभास, उत्तर मानस, कालोदक, दृषद्गवती और सरस्वतीके संगम तथा मानसरोवर आदि तीर्थोमें जाकर स्नान करोगे तो तुम्हें पुन: अपने जीवनके लिये दीर्घायु प्राप्त होगी
ရှောနက မိန့်တော်မူသည်– «ကာလိုဒကသို့လည်း သွားလော့။ အသက်ရှည်ခြင်းကို ရရှိပြီးနောက် သင်သည် ထပ်မံ အသက်ရှင်လိမ့်မည်။ (ထို့ပြင်) ဆရஸဝတီနှင့် ဒೃષဒ္ဝတီ တို့၏ ဆုံရာနှင့် မာနသ ဟုခေါ်သော ကန်သို့လည်း သွားလော့။ ထိုတီရ္ထများ၌ ရေချိုး၍ ရေကို သောက်ခြင်းသည် မကြာမီ သေမည်ဟု ကြောက်ရွံ့ခြင်းကို ဖယ်ရှားပေးသည်။ အကြောင်းမှာ လူသည် kṛtakṛtya—ပြုသင့်သမျှ ပြုပြီးသူ—ဖြစ်လာ၍ သေခြင်းကို မကြောက်တော့သဖြင့် ဖြစ်သည်။ ပုရှ္ကရ၊ ပရဘားသ၊ ဥတ္တရ-မာနသ၊ ကာလိုဒက၊ ဒೃષဒ္ဝတီ–ဆရஸဝတီ ဆုံရာ၊ မာနသ-ဆရောဝရ စသည့် တီရ္ထများသို့ ဘုရားဖူးသွားရောက်ခြင်းဖြင့် အသက်ရှည်ခြင်းနှင့် ဘဝတည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်»။
Verse 14
स्वाध्यायशील: स्थानेषु सर्वेषु समुपस्पृशेत् । त्यागधर्म: पवित्राणां संन्यासं मनुरब्रवीत्,सभी तीर्थस्थानोंमें स्वाध्यायशील होकर स्नान करे। मनुने कहा है कि सर्वत्यागरूप संन्यास सम्पूर्ण पवित्र धर्मोमें श्रेष्ठ है
ရှောနကက ပြောသည်— «ကိုယ်တိုင်လေ့လာခြင်း (သွာဓျာယ) ကို အမြဲကျင့်သောသူသည် သန့်စင်ခြင်းအတွက် သန့်ရှင်းသော တီရ္ထများအားလုံး၌ ရေချိုးသန့်စင်ရမည်။ မနုက ‘အရာအားလုံးကို လွှတ်ချခြင်း’ ဟူသော ဓမ္မကို ကိုယ်စားပြုသည့် သံန്യാസ (စွန့်လွှတ်ခြင်း) သည် သန့်စင်သော အကျင့်ဝတ်များအနက် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ကြေညာထားသည်»။
Verse 15
अत्राप्युदाहरन्तीमा गाथा: सत्यवता कृता: । यथा कुमार: सत्यो वै नैव पुण्यो न पापकृत्,इस विषयमें भी सत्यवान् द्वारा निर्मित हुई इन गाथाओंका उदाहरण दिया जाता है। जैसे बालक रण-द्वेषसे शून्य होनेके कारण सदा सत्यपरायण ही रहता है। न तो वह पुण्य करता है और न पाप ही। इसी प्रकार प्रत्येक श्रेष्ठ पुरुषको भी होना चाहिये
ဤအကြောင်း၌လည်း စတျဝါန်က စီရင်ထားသော ဂါထာများကို ဥပမာအဖြစ် ကိုးကားကြသည်— စစ်ပွဲနှင့် မုန်းတီးမှု၏ လှုံ့ဆော်ချက်များကင်းသောကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးသည် သဘာဝအတိုင်း အမှန်တရားကိုသာ လိုက်နာနေသကဲ့သို့၊ သူသည် ရည်ရွယ်၍ ကုသိုလ်ကို မရှာ၊ အပြစ်ကိုလည်း မကျူးလွန်။ ထိုနည်းတူ အမှန်တကယ် မြတ်သောသူတိုင်းသည် အမှန်တရား၌ တည်မြဲ၍ ရန်လိုသော စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကြောင့် မလှုပ်ရှားသင့်။
Verse 16
न हास्ति सर्वभूतेषु दुः:खमस्मिन् कुत: सुखम् । एवं प्रकृतिभूतानां सर्वसंसर्गयायिनाम्
ရှောနကက ပြောသည်— «ဤလောက၌ သက်ရှိအပေါင်းတို့အကြား ဒုက္ခမရှိသောသူ မရှိ—ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သုခကို မည်သို့ အာမခံနိုင်မည်နည်း။ ဤသည်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့၏ သဘာဝပင်ဖြစ်သည်—သူတို့သည် ဆက်ဆံထိတွေ့မှု အမျိုးမျိုးအားလုံးကို ဖြတ်သန်းရပြီး၊ ထိုထိတွေ့မှုတို့နှင့်အတူ မလွဲမသွေ ဒုက္ခများလည်း လာကာ သုခသည် ခဏတာသာ ဖြစ်တတ်သည်»။
Verse 17
यत्त्वेव राज्ञो ज्यायिष्ठं कार्याणां तद् ब्रवीमि ते,अब मैं राजाके कार्योमें जो सबसे श्रेष्ठ है, उसका वर्णन करता हूँ। जनेश्वर! तुम धैर्ययुक्त बल और दानके द्वारा स्वर्गलोकपर विजय प्राप्त करो। जिसके पास बल और ओज है, वही मनुष्य धर्माचरणमें समर्थ होता है
ရှောနကက ပြောသည်— «မင်း၏ တာဝန်များအနက် အမြင့်ဆုံးအရာကို ငါ သင့်အား ပြောမည်။ လူတို့၏ အရှင်တော်၊ တည်ကြည်သော သတ္တိ၊ အင်အားနှင့် စွန့်ကြဲပေးကမ်းခြင်းတို့ဖြင့် ကောင်းကင်လောကကို အောင်မြင်အောင် သိမ်းပိုက်လော့။ အင်အားနှင့် အသက်ဓာတ် (ဩဇ) ရှိသူသာ ဓမ္မကို တည်တံ့စွာ ကျင့်သုံးနိုင်သည်»။
Verse 18
बलेन संविभागैश्नलू जय स्वर्ग जनेश्वर । यस्यैव बलमोजश्न स धर्मस्य प्रभुर्नर:,अब मैं राजाके कार्योमें जो सबसे श्रेष्ठ है, उसका वर्णन करता हूँ। जनेश्वर! तुम धैर्ययुक्त बल और दानके द्वारा स्वर्गलोकपर विजय प्राप्त करो। जिसके पास बल और ओज है, वही मनुष्य धर्माचरणमें समर्थ होता है
«မင်း၏ တာဝန်များအနက် အထူးကောင်းမြတ်ဆုံးကို ယခု ငါ ဖော်ပြမည်။ လူတို့၏ အရှင်တော်၊ တည်ကြည်သော အင်အားနှင့် စွန့်ကြဲဝေမျှပေးကမ်းခြင်းတို့ဖြင့် ကောင်းကင်ကို အောင်နိုင်လော့။ အင်အားနှင့် အသက်ဓာတ် (ဩဇ) ကို အမှန်တကယ် ပိုင်ဆိုင်သူသာ ဓမ္မကို ထိန်းသိမ်း၍ ကျင့်သုံးနိုင်သည်»။
Verse 19
ब्राह्मणानां सुखार्थ हि त्वं पाहि वसुधां नूप । यथैवैतान् पुरा$&क्षैप्सीस्तथैवैतान् प्रसादय,नरेश्वर! तुम ब्राह्मणोंको सुख पहुँचानेके लिये ही सारी पृथ्वीका पालन करो। जैसे पहले इन ब्राह्मणोंपर आक्षेप किया था, वैसे इन सबको अपने सददबर्तावसे प्रसन्न करो
အို မင်းမြတ်နရေရှဝရ! ဗြာဟ္မဏတို့၏ ချမ်းသာရေးအတွက်ပင် သင်သည် မြေကြီးတစ်လုံးလုံးကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်လော့။ ယခင်က ဤဗြာဟ္မဏတို့ကို အပြစ်တင်စွပ်စွဲခဲ့သကဲ့သို့ပင် ယခုလည်း သင်၏ကရုဏာနှင့် ကောင်းမွန်သောအပြုအမူဖြင့် သူတို့အား ပြန်လည်နှစ်သက်စေပါလော့။
Verse 20
अपि धिकृक्रियमाणो<पि त्यज्यमानो5प्यनेकधा । आत्मनो दर्शनाद् विप्रान्न हन्तास्मीति मार्गय । घटमान: स्वकार्येषु कुरु नि:श्रेयसं परम्,वे बार-बार तुम्हें धिक्कारें और फटकारकर दूर हटा दें तो भी उनमें आत्मदृष्टि रखकर तुम यही निश्चय करो कि अब मैं ब्राह्मणोंको नहीं मारूँगा। अपने कर्तव्यपालनके लिये पूरी चेष्टा करते हुए परम कल्याणका साधन करो
သူတို့က သင့်ကို အကြိမ်ကြိမ် ဆဲဆိုကဲ့ရဲ့၍ နည်းမျိုးစုံဖြင့် ထုတ်ပယ်ပင် ထုတ်ပယ်ကြသော်လည်း ဗြာဟ္မဏတို့ကို ကိုယ့်ကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့ မြင်၍ “ငါသည် ဗြာဟ္မဏတို့ကို မသတ်တော့” ဟူသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မလျော့မနည်း ထိန်းထားလော့။ မိမိ၏တာဝန်များ၌ အလွန်အမင်း ကြိုးစားအားထုတ်ကာ အမြင့်ဆုံးသော ကောင်းကျိုး (နိဿရေယသ) ကို လိုက်လံဆောင်ရွက်လော့။
Verse 21
हिमाग्निघोरसद्शो राजा भवति कश्चन | लांगलाशनिकल्पो वा भवेदन्य: परंतप,परंतप! कोई राजा बर्फके समान शीतल होता है, कोई अग्निके समान ताप देनेवाला होता है, कोई यमराजके समान भयानक जान पड़ता है, कोई घास-फ़ूसका मूलोच्छेद करनेवाले हलके समान दुष्टोंका समूल उन्मूलन करनेवाला होता है तथा कोई पापा- चारियोंपर अकस्मात् वज्रके समान टूट पड़ता है
ရှောနကက ပြောသည်– “ဘုရင်တို့အနက် တစ်ဦးသည် နှင်းကဲ့သို့ အေးမြသက်သာစေတတ်၏။ တစ်ဦးသည် မီးကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းပူပြင်းစေတတ်၏။ တစ်ဦးသည် ယမမင်းကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ် ထင်ရ၏။ ထို့ပြင် တစ်ဦးသည် လယ်ထွန်တံကဲ့သို့ သို့မဟုတ် မိုးကြိုးကဲ့သို့ ဆိုးယုတ်မှုကို အမြစ်မှပင် လှန်ဖယ်၍ အဓမ္မကျင့်သူတို့ကို ချက်ချင်း ထိုးနှက်ချေမှုန်းတတ်၏။ ထို့ကြောင့် အုပ်ချုပ်သူတို့၏ သဘောသဘာဝနှင့် အဓမ္မကို အပြစ်ပေးထိန်းသိမ်းပုံသည် မတူညီကြ၏။”
Verse 22
न विशेषेण गन्तव्यमविच्छिन्नेन वा पुन: । न जातु नाहमस्मीति सुप्रसक्तमसाधुषु,कभी मेरा अभाव नहीं हो जाय, ऐसा समझकर राजाको चाहिये कि दुष्ट पुरुषोंका संग कभी न करे। न तो उनके किसी विशेष गुणपर आकृष्ट हो, न उनके साथ अविच्छित्न सम्बन्ध स्थापित करे और न उनमें अत्यन्त आसक्त ही हो
ရှောနကက ပြောသည်– “ဆိုးယုတ်သူတို့နှင့် မပေါင်းသင်းရ။ သူတို့ထဲက အထူးကောင်းချက်တစ်စုံတစ်ရာကြောင့် ဆွဲဆောင်ခံရခြင်းဖြင့်လည်း မဟုတ်၊ မပြတ်မတောက် ဆက်လက်သော ဆက်ဆံရေးတည်ဆောက်ခြင်းဖြင့်လည်း မဟုတ်။ ‘သူတို့မရှိရင် ငါမဖြစ်နိုင်’ ဟု ထင်ကာ ထိုသူတို့အပေါ် အလွန်အမင်း မကပ်လှုပ်မကပ်ငြိမ် မစွဲလမ်းရ။ ထိုကဲ့သို့ အားထားမှီခိုခြင်းသည် သီလကျင့်ဝတ်ကျဆင်းမှုသို့ ဦးတည်စေသည်။”
Verse 23
विकर्मणा तप्यमान: पापादू विपरिमुच्यते । नैतत् कार्य पुनरिति द्वितीयात् परिमुच्यते,यदि कोई शास्त्रविरुद्ध कर्म बन जाय तो उसके लिये पश्चात्ताप करनेवाला पुरुष पापसे मुक्ता हो जाता है। यदि दूसरी बार पाप बन जाय तो “अब फिर ऐसा काम नहीं करूँगा! ऐसी प्रतिज्ञा करनेसे वह पापमुक्त हो सकता है
ရှောနကက ပြောသည်– “ရှာස්ထရနှင့် ဆန့်ကျင်သော အမှုကို ပြုမိပြီးနောက် နောင်တကြောင့် စိတ်ပူပန်နာကျင်သူသည် ထိုနောင်တ၏ အပူဒဏ်ဖြင့်ပင် အပြစ်မှ လွတ်မြောက်၏။ ထိုအမှားသည် ဒုတိယအကြိမ် ဖြစ်လာလျှင်လည်း ‘နောက်တစ်ဖန် ဤကဲ့သို့ မလုပ်တော့’ ဟူသော ခိုင်မာသည့် သစ္စာကတိဖြင့် ထိုအပြစ်မှ လွတ်မြောက်နိုင်၏။”
Verse 24
करिष्ये धर्ममेवेति तृतीयात् परिमुच्यते । शुचिस्तीर्थान्यनुचरन् बहुत्वात्परिमुच्यते,“आजसे केवल धर्मका ही आचरण करूँगा" ऐसा नियम लेनेसे वह तीसरी बारके पापसे छुटकारा पा जाता है और पवित्र तीर्थोमें विचरण करनेवाला पुरुष अनेक बारके किये हुए बहुसंख्यक पापोंसे मुक्त हो जाता है
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– «‘ဓမ္မကိုသာ ကျင့်မည်’ ဟူသော သစ္စာကတိကို ခံယူလျှင် လူတစ်ယောက်သည် အပြစ်၏ တတိယအကြိမ် ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်မှုမှ လွတ်မြောက်သည်။ ထို့ပြင် သန့်ရှင်း၍ သာသနာတော်မြတ် တီရ္ထ (tīrtha) များသို့ လှည့်လည်သွားလာသူသည် ထိုတီရ္ထများ၏ များပြားမှုကြောင့် အကြိမ်ကြိမ် စုဆောင်းလာသော အပြစ်များစွာမှ လွတ်မြောက်သည်။»
Verse 25
कल्याणमनुकर्तव्यं पुरुषेण बुभूषता । ये सुगन्धीनि सेवन्ते तथागन्धा भवन्ति ते,सुखकी अभिलाषा रखनेवाले पुरुषको कल्याणकारी कर्मोंका अनुष्ठान करना चाहिये। जो सुगन्धित पदार्थोंका सेवन करते हैं, उनके शरीरसे सुगन्ध निकलती है और जो सदा दुर्गन्धका सेवन करते हैं, वे अपने शरीरसे दुर्गन्न्ध ही फैलाते हैं। जो मनुष्य तपस्यामें तत्पर होता है, वह तत्काल सारे पापोंसे मुक्ता हो जाता है
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– စစ်မှန်သော ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို လိုလားသူသည် မင်္ဂလာရှိ၍ အကျိုးပြုသော ကုသိုလ်ကံများကို ကျင့်သုံးသင့်သည်။ မွှေးကြိုင်သောအရာတို့နှင့် ပေါင်းသင်းနေသူတို့သည် ကိုယ်တိုင်လည်း မွှေးကြိုင်လာကြ၏။ ထိုနည်းတူ အညစ်အကြေးနှင့် ဆိုးနံ့သောအရာတို့ကို အမြဲတမ်း ဆက်ဆံသုံးစွဲသူတို့သည် ဆိုးနံ့ကို ကိုယ်ပေါ်တွင် သယ်ဆောင်ကာ ပျံ့နှံ့စေကြ၏။ ဤသင်ခန်းစာသည် ပေါင်းသင်းမှု၏ ဓမ္မနိယာမကို ညွှန်ပြသည်– ကောင်းသူကောင်းမှုနှင့် နီးစပ်၍ ကောင်းသောအကျင့်ကို ပြုစုပျိုးထောင်လျှင် စိတ်သဘောထားသည် သန့်စင်မြင့်မားလာပြီး၊ မသန့်ရှင်းမှုကို ဖက်တွယ်လျှင် သဘာဝသည် ကျဆင်းသွားသည်။
Verse 26
ये दुर्गन्धीनि सेवते तथागन्धा भवन्ति ते । तपश्चर्यापर: सद्यः पापाद् विपरिमुच्यते,सुखकी अभिलाषा रखनेवाले पुरुषको कल्याणकारी कर्मोंका अनुष्ठान करना चाहिये। जो सुगन्धित पदार्थोंका सेवन करते हैं, उनके शरीरसे सुगन्ध निकलती है और जो सदा दुर्गन्धका सेवन करते हैं, वे अपने शरीरसे दुर्गन्न्ध ही फैलाते हैं। जो मनुष्य तपस्यामें तत्पर होता है, वह तत्काल सारे पापोंसे मुक्ता हो जाता है
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– ဆိုးနံ့သောအရာတို့ကို သုံးစွဲဆက်ဆံသူတို့သည် ထိုနံ့ကိုပင် သယ်ဆောင်လာကြပြီး၊ မိမိပေါင်းသင်းရာအတိုင်း ဖြစ်လာကြ၏။ ထိုနည်းတူ တပစ် (tapas) ဟူသော ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စည်းကမ်းကျင့်သုံးမှု၌ အလေးထားသူသည် ချက်ချင်းပင် အပြစ်မှ လွတ်မြောက်သည်။ ဤသင်ခန်းစာသည် သီလဓမ္မ၏ အကြောင်း-အကျိုးကို ပြသည်– အလေ့အထနှင့် ရွေးချယ်ထားသော ပေါင်းသင်းမှုတို့က လူ၏ သဘောသဘာဝနှင့် အခြေအနေကို ပုံဖော်ပြီး၊ တပစ်သည် သန့်စင်ကာ လွတ်မြောက်စေသည်။
Verse 27
संवत्सरमुपास्याग्निमभिशस्त: प्रमुच्यते । त्रीणि वर्षाण्युपास्याग्निं भ्रूणहा विप्रमुच्यते,लगातार एक वर्षतक अग्निहोत्र करनेसे कलंकित पुरुष अपने ऊपर लगे हुए कलंकसे छूट जाता है। तीन वर्षोतक अग्निकी उपासना करनेसे भ्रूणहत्यारा भी पापमुक्त हो जाता है
တစ်နှစ်တိုင်တိုင် မီး (အဂ္နိ) ကို ပူဇော်ထိန်းသိမ်း၍ ဝတ်ပြုလျှင် အပြစ်တင်ခံရသူသည် အပြစ်တင်ခြင်းမှ လွတ်မြောက်သည်။ သုံးနှစ်တိုင်တိုင် မီးကို ဝတ်ပြုလျှင် သန္ဓေကလေးကို သတ်သူပင် အပြစ်မှ လွတ်မြောက်သည်။
Verse 28
महासर: पुष्कराणि प्रभासोत्तरमानसे । अभ्येत्य योजनशतं भ्रूणहा विप्रमुच्यते,महासरोवर पुष्कर, प्रभास तीर्थ तथा उत्तर मानसरोवर आदि तीर्थोमें सौ योजनतककी पैदल यात्रा करनेसे भी भ्रूणहत्याके पापसे छुटकारा मिल जाता है
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– မဟာရေကန်၊ ပုရှ္ကရ (Puṣkara)၊ ပရဘာသ (Prabhāsa) တီရ္ထ၊ နှင့် မြောက်ဘက် မာနသာရောဝရ (Mānasarovara) စသည့် သာသနာတော်မြတ် တီရ္ထများသို့ ရောက်ရှိရန် ယောဇနာတစ်ရာခန့် ခရီးလျှောက်သွားလျှင်၊ သန္ဓေကလေးသတ်ခြင်း (ဤနေရာတွင် brahma-hatya ဟု ဆိုသည့်) ကဲ့သို့ အလွန်ကြီးမားသော အပြစ်ကြောင့် အညစ်အကြေးကပ်နေသူပင် ထိုအပြစ်မှ လွတ်မြောက်သည်။
Verse 29
यावत: प्राणिनो हन्यात् तज्जातीयांस्तु तावतः । प्रमीयमानानुन्मोच्य प्राणिहा विप्रमुच्यते,प्राणियोंकी हत्या करनेवाला मनुष्य जितने प्राणियोंका वध करता है, उसी जातिके उतने ही प्राणियोंको मृत्युसे छुटकारा दिला दे अर्थात् उनको मरनेके संकटसे छुड़ा दे तो वह उनकी हत्याके पापसे मुक्त हो जाता है
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– “အသက်ရှိသတ္တဝါများကို သတ်သူသည်၊ မိမိသတ်ခဲ့သမျှ အရေအတွက်နှင့် တူညီသော အရေအတွက်ကို ထိုသတ္တဝါအမျိုးအစားတူတူဖြင့် မကြာမီသေမည့်အန္တရာယ်မှ ကယ်တင်နိုင်လျှင်၊ သတ်ခြင်း၏ အပြစ်မှ လွတ်မြောက်သည်။”
Verse 30
अपि चाप्सु निमज्जेत जपेस्त्रिरघमर्षणम् । यथाश्वमेधावभूथस्तथा तन्मनुरब्रवीत्,यदि मनुष्य तीन बार अघमर्षणका जप करते हुए जलमें गोता लगावे तो उसे अश्वमेधयज्ञमें अवभूथस्नान करनेका फल मिलता है, ऐसा मनुजीने कहा है
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– “လူတစ်ယောက်သည် ရေထဲသို့ မြုပ်နှံဝင်ရောက်၍ အဃမർഷဏ (Aghamarṣaṇa) မန္တရားကို သုံးကြိမ် ဂျပ်ဆိုလျှင်၊ အရှွမေဓ (Aśvamedha) ယဇ်၏ အဆုံးသတ် သန့်စင်ရေချိုး (avabhṛtha-snāna) နှင့် တူညီသော ကုသိုလ်ကို ရရှိသည်ဟု မနု (Manu) က ကြေညာထားသည်။”
Verse 31
तत् क्षिप्रं नुदते पापं सत्कारं लभते तथा । अपि चैन प्रसीदन्ति भूतानि जडमूकवत्,वह अधमर्षण मन्त्रका जप करनेवाला मनुष्य शीघ्र ही अपने सारे पापोंको दूर कर देता है और उसे सर्वत्र सम्मान प्राप्त होता है। सब प्राणी जड एवं मूकके समान उसपर प्रसन्न हो जाते हैं
ထိုအကျင့်အားဖြင့် လူသည် အပြစ်ကို လျင်မြန်စွာ ပယ်ဖျက်နိုင်ပြီး၊ ထို့အပြင် ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် လေးစားမှုကို ရရှိသည်။ သတ္တဝါတို့ပင် သူ့အပေါ် သဘောထားကောင်းလာကြ၍ အန္တရာယ်မဖြစ်အောင် တိတ်ဆိတ်သွားသကဲ့သို့—အလှုပ်မရှိသူနှင့် မပြောနိုင်သူကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသည်။
Verse 32
बृहस्पति देवगुरुं सुरासुरा: सर्वे समेत्याभ्यनुयुज्य राजन् । धर्म्य फलं वेत्थ फल महर्षे तथैव तस्मिन्नरके पारलोक्ये,राजन्! एक समय सब देवताओं और असुरोंने बड़े आदरके साथ देवगुरु बृहस्पतिके निकट जाकर पूछा--“महर्ष! आप धर्मका फल जानते हैं। इसी प्रकार परलोकमें जो पापोंके फलस्वरूप नरकका कष्ट भोगना पड़ता है, वह भी आपसे अज्ञात नहीं है, परंतु जिस योगीके लिये सुख और दु:ख दोनों समान हैं, वह उन दोनोंके कारणरूप पुण्य और पापको जीत लेता है या नहीं। महर्षे! आप हमारे समक्ष पुण्यके फलका वर्णन करें और यह भी बतावें कि धर्मात्मा पुरुष अपने पापोंका नाश कैसे करता है?”
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– “အို မင်းကြီး၊ တစ်ခါတုန်းက နတ်တို့နှင့် အသူရတို့ အားလုံး စုပေါင်းလာ၍ နတ်တို့၏ ဆရာ ဘృဟஸပတိ (Bṛhaspati) ထံသို့ အလွန်လေးစားစွာ ချဉ်းကပ်မေးမြန်းကြသည်– ‘အို မဟာရသီ၊ သင်သည် ဓမ္မ၏ သင့်လျော်သော အကျိုးကို သိတတ်သကဲ့သို့၊ အပြစ်၏ အကျိုးကြောင့် ပရလောက၌ ခံရသော နရကဒုက္ခကိုလည်း မသိမဖြစ် မဟုတ်ပါ။ သို့သော် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် နာကျင်မှုကို တူညီစွာ မြင်သော ယောဂီသည် ထိုနှစ်ပါး၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ကို အမှန်တကယ် အနိုင်ယူနိုင်ပါသလော။ ကျွန်ုပ်တို့အား ကုသိုလ်၏ အကျိုးကို ဖော်ပြပေးပါ၊ ထို့ပြင် ဓမ္မကိုလိုက်နာသောသူသည် မိမိအပြစ်ကို မည်သို့ ဖျက်ဆီးသနည်းကိုလည်း ပြောပြပါ။’”
Verse 33
उभे तु यस्य सदृशे भवेतां किंस्वित् तयोस्तत्र जयो5थ न स्यात् । आचक्ष्व न: पुण्यफलं महर्षे कथं पापं नुदते धर्मशील:,राजन्! एक समय सब देवताओं और असुरोंने बड़े आदरके साथ देवगुरु बृहस्पतिके निकट जाकर पूछा--“महर्ष! आप धर्मका फल जानते हैं। इसी प्रकार परलोकमें जो पापोंके फलस्वरूप नरकका कष्ट भोगना पड़ता है, वह भी आपसे अज्ञात नहीं है, परंतु जिस योगीके लिये सुख और दु:ख दोनों समान हैं, वह उन दोनोंके कारणरूप पुण्य और पापको जीत लेता है या नहीं। महर्षे! आप हमारे समक्ष पुण्यके फलका वर्णन करें और यह भी बतावें कि धर्मात्मा पुरुष अपने पापोंका नाश कैसे करता है?”
ရှောနက မိန့်ကြားသည်– “လူတစ်ယောက်အတွက် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် နာကျင်မှုတို့ တကယ်တမ်း တူညီသွားလျှင်၊ ထိုနှစ်ပါးအပေါ် ‘အနိုင်ရခြင်း’ ဟူသည် ရှိနေသေးမလား—သို့မဟုတ် အနိုင်နှင့် အရှုံးဟူသော အယူအဆတို့ မသက်ဆိုင်တော့ဘူးလား။ အို မဟာရသီ၊ ကုသိုလ်၏ အကျိုးကို ကျွန်ုပ်တို့အား ပြောပြပါ၊ ထို့ပြင် ဓမ္မကိုလိုက်နာသောသူသည် အပြစ်ကို မည်သို့ ပယ်ဖျက်သနည်းကိုလည်း ရှင်းပြပါ။”
Verse 34
ब॒हस्पतिरुवाच कृत्वा पापं पूर्वमबुद्धिपूर्व पुण्यानि चेत्कुरुते बुद्धिपूर्वम् । स तत् पापं नुदते कर्मशीलो वासो यथा मलिने क्षारयुक्तम्,बृहस्पतिजीने कहा--यदि मुनष्य पहले बिना जाने पाप करके फिर जान-बूझकर पुण्यकर्मोंका अनुष्ठान करता है तो वह सत्कर्मपरायण पुरुष अपने पापको उसी प्रकार दूर कर देता है, जैसे क्षार (सोडा, साबुन आदि) लगानेसे कपड़े का मैल छूट जाता है
ဗြဟ္စပတိက မိန့်တော်မူသည်– လူတစ်ယောက်သည် အရင်က မသိမသာဖြင့် အပြစ်ကို ကျူးလွန်ခဲ့ပြီးနောက်၊ သိမြင်နားလည်မှုဖြင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ရည်ရွယ်၍ ဆောင်ရွက်လျှင်၊ ဓမ္မကံ၌ တည်ကြည်သော ထိုသူသည် အပြစ်ကို ထုတ်ပယ်နိုင်သည်။ အညစ်အကြေးကပ်နေသော အဝတ်ကို အယ်လ်ကာလီ (ဆိုဒါ၊ ဆပ်ပြာ စသည်) ဖြင့် ဆေးကြောလျှင် သန့်စင်သကဲ့သို့ပင်။
Verse 35
पापं कृत्वाभिमन्येत नाहमस्मीति पूरुष: । तच्चिकीर्षति कल्याणं श्रद्धधानोडनसूयक:,मनुष्यको चाहिये कि वह पाप करके अहंकार न प्रकट करे--हेकड़ी न दिखावे, अपितु श्रद्धापूर्वक दोषदृष्टिका परित्याग करके कल्याणमय धर्मके अनुष्ठानकी इच्छा करे
ရှောနက မိန့်သည်– လူသည် အပြစ်ကို ကျူးလွန်ပြီးနောက်တောင် မာနထောင်၍ “ငါမှာ အပြစ်မရှိ” ဟု မထင်သင့်။ ထို့အစား ယုံကြည်ခြင်းဖြင့်၊ အခြားသူတို့ကို အပြစ်ရှာမနေဘဲ မနာလိုမုန်းတီးမှုကင်းစွာ၊ ကောင်းကျိုးဖြစ်စေသော ဓမ္မကို ဆောင်ရွက်လိုစိတ်ကို ခိုင်မာစေသင့်သည်။
Verse 36
छिद्राणि विवृतान्येव साधूनां चावृणोति यः । यः पाप॑ पुरुष: कृत्वा कल्याणमभिपलद्यते,जो मनुष्य श्रेष्ठ पुरुषोंके खुले हुए छिद्रोंको ढकता है अर्थात् उनके प्रकट हुए दोषोंको भी छिपानेकी चेष्टा करता है तथा जो पाप करके उससे विरत हो कल्याणमय कर्ममें लग जाता है, वे दोनों ही पापरहित हो जाते हैं
ရှောနက မိန့်သည်– သီလသမာဓိရှိသူတို့၏ ထင်ရှားနေသော ချို့ယွင်းချက်များကို ဖုံးကွယ်ပေးသူ၊ ထို့ပြင် အပြစ်ကို ကျူးလွန်ပြီးနောက် ထိုအပြစ်မှ လှည့်ကွာကာ ကောင်းမြတ်သော အကျင့်သို့ ဝင်ရောက်သူ—ဤနှစ်ဦးစလုံးသည် အပြစ်ကင်းစင်လာကြသည်။
Verse 37
यथा<55दित्य: प्रातरुद्यंस्तम: सर्व व्यपोहति । कल्याणमाचरन्नेवं सर्वपापं व्यपोहति,जैसे सूर्य प्रातःकाल उदित होकर सारे अन्धकारको नष्ट कर देता है उसी प्रकार शुभकर्मका आचरण करनेवाला पुरुष अपने सभी पापोंका अन्त कर देता है
ရှောနက မိန့်သည်– မနက်ခင်းတွင် နေထွက်လာသကဲ့သို့ အမှောင်အားလုံးကို ဖယ်ရှားပစ်သလိုပင်၊ ကောင်းမြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်သုံးသူသည် မိမိ၏ အပြစ်အားလုံးကိုလည်း ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည်။
Verse 38
भीष्म उवाच एवमुकक््त्वा तु राजानमिन्द्रोतो जनमेजयम् । याजयामास विधिवत् वाजिमेधेन शौनक:,भीष्मजी कहते हैं-राजन्! ऐसा कहकर शौनक इन्द्रोतने राजा जनमेजयसे विधिपूर्वक अश्वमेधयज्ञका अनुष्ठान कराया
ဘိဿမ မိန့်သည်– အရှင်ဘုရင်ရေ၊ ထိုသို့ မင်းကြီး ဇနမေဇယအား ပြောဆိုပြီးနောက်၊ အင်ဒြောတ၏သား ရှောနကသည် သတ်မှတ်ထားသော ဝိဓိအတိုင်း မင်းကြီးအား အရှွမေဓ ယဇ်ပူဇော်ပွဲကို စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်စေ하였다။
Verse 39
ततः स राजा व्यपनीतकल्मष: श्रेयोवृत: प्रज्वलिताग्निरूपवान् | विवेश राज्यं स्वममित्रकर्षणो यथा दिवं पूर्णवपुर्निशाकर:,इससे राजा जनमेजयका सारा पाप नष्ट हो गया और वे प्रज्वलित अग्निके समान देदीप्यमान होने लगे। उन्हें सब प्रकारके श्रेय प्राप्त हो गये। जैसे पूर्ण चन्द्रमा आकाशमण्डलमें प्रवेश करता है, उसी प्रकार शत्रुसूदन जनमेजयने पुनः अपने राज्यमें प्रवेश किया
ဘီရှ္မက မိန့်ကြားသည်—ထို့နောက် ထိုဘုရင်သည် အပြစ်အညစ်အကြေးတို့ ပယ်ရှားပြီးနောက် ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ မီးလောင်တောက်ပသကဲ့သို့ ထွန်းလင်းလာ၏။ ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းသူဖြစ်သော ထိုဘုရင်သည် မိမိ၏ နိုင်ငံတော်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်—ကောင်းကင်မဏ္ဍလသို့ ကိုယ်လုံးပြည့် လမင်းဝင်ရောက်သကဲ့သို့၊ ထွန်းလင်းပြည့်စုံ၍ မင်္ဂလာပေးလျက်။
Verse 151
इस प्रकार श्रीमह्या भारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत आपद्धर्मपर्वमें इन्द्रोत और पारिक्षितका संवाद विषयक एक सौ इक्यावनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် သန့်တိပရဝ၌ ပါဝင်သော အာပဒ္ဓမ္မပရဝ၌ အင်ဒြိုတနှင့် ပါရီက္ခစ်တို့၏ ဆွေးနွေးပြောဆိုမှုကို အကြောင်းပြုသည့် တစ်ရာငါးဆယ်တစ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။
Verse 152
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि इन्द्रोतपारिक्षितीये द्विपज्चाशदधिकशततमो<्ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် သီရိမဟာဘာရတ၌ သန့်တိပရဝန်အတွင်း အာပဒ္ဓမ္မပရဝန်၌ အင်ဒြိုတ–ပါရီက္ခစ် အကြောင်းအရာဆိုင်ရာ တစ်ရာငါးဆယ်နှစ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။
Verse 163
त्यजतां जीवितं श्रेयो निवृत्ते पुण्यपापके । इस संसारके सम्पूर्ण प्राणियोंमें जब दुःख ही नहीं है, तब सुख कहाँसे हो सकता है? यह सुख और दुःख दोनों ही प्रकृतिस्थ प्राणियोंके धर्म हैं, जो कि सब प्रकारके संसर्गदोषको स्वीकार करके उनके अनुसार चलते हैं। जिन्होंने ममता और अहंकार आदिके साथ सब कुछ त्याग दिया है, जिनके पुण्य और पाप सभी निवृत्त हो चुके हैं, ऐसे पुरुषोंका जीवन ही कल्याणमय है
ရှောနက မိန့်ကြားသည်—ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှု နှစ်ပါးလုံး ရပ်တန့်ငြိမ်းသက်သွားသူတို့အတွက် အသက်ကိုပင် စွန့်လွှတ်ခြင်းသည်ပင် မြင့်မြတ်သော ကောင်းကျိုးဟု ဆိုကြ၏။ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသတ္တဝါတို့၏ လောက၌ ဒုက္ခ၏ အရိပ်မပါဘဲ သုခကို မတွေ့နိုင်; သုခနှင့် ဒုက္ခသည် ပရကృతိ၌ ချည်နှောင်ခံရသော သတ္တဝါတို့၏ သဘာဝအခြေအနေများဖြစ်၍ ထိတွေ့ဆက်နွယ်မှု၏ ချို့ယွင်းချက်များကို လက်ခံကာ ထိုအတိုင်း လှုပ်ရှားကြ၏။ သို့ရာတွင် “ငါ့ဟာ” ဟူသော မမတနှင့် အဟင်ကာရတို့နှင့်တကွ အရာအားလုံးကို စွန့်ပစ်ပြီး ကောင်းမှုမကောင်းမှု၏ လှုံ့ဆော်ချက်များပင် ငြိမ်းသက်သွားသူ—ထိုသူ၏ အသက်ရှင်ခြင်းတိုင်ပင် မင်္ဂလာနှင့် ကောင်းကျိုးကို ဆောင်ကြဉ်း၏။
Frequently Asked Questions
The chapter analyzes how ignorance leads to harmful action and social blame, and how greed amplifies this condition—together producing suffering, instability, and conflict with virtuous conduct.
Bhīṣma’s instruction is to recognize ajñāna through its emotional-behavioral markers and to actively abandon greed, since greed and ignorance operate as a reinforcing cycle that generates many faults.
Yes in functional form: it asserts that renouncing greed yields well-being in the present world and favorable post-mortem outcomes, presenting ethical restraint as both pragmatic and soteriologically beneficial.