Adhyaya 104
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम् (Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition)
Upa-parva: Rājadharmānuśāsana (Instruction on Royal Duty) — Indra–Bṛhaspati Nīti Exemplar
Yudhiṣṭhira asks Bhīṣma how a king should conduct himself when gentleness is appropriate, when severity is required, and when facing a powerful opposing coalition. Bhīṣma responds by citing an ancient dialogue between Indra and Bṛhaspati. Indra seeks methods to regulate adversaries without precipitating uncontrolled conflict or reputational loss. Bṛhaspati advises against impulsive quarrel, recommending restraint of anger and pride, controlled speech, avoidance of needless enmities, and the use of trust-with-caution toward adversaries. The discourse stresses kāla (timely action): neither premature pressure nor delayed response when a decisive moment arrives. It outlines governance tools—counsel with ministers, discreet assessment, weakening hostile capacities through non-public means, selective application of conciliation, inducement, division, and sanction, and avoidance of overextension against multiple opponents simultaneously. The chapter also supplies diagnostic signs of a ‘duṣṭa’ (malicious or unreliable person): disparaging others’ virtues, covert hostility, inconsistent speech, suspicious bodily cues, and inverted emotional responses to others’ suffering or success. Bhīṣma closes by noting Indra’s adoption of this guidance to secure stability and bring adversaries under control.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न के उत्तर में भीष्म एक ‘पुरातन इतिहास’ का द्वार खोलते हैं—देवराज इन्द्र स्वयं बृहस्पति से पूछते हैं कि शत्रु को वश में करने के लिए राजा को कौन-सी नीति अपनानी चाहिए और दुष्टों की पहचान कैसे हो। → बृहस्पति इन्द्र को सावधान करते हैं कि जो राजा निरन्तर शत्रुओं का तिरस्कार करता रहता है, वह निश्चिन्त होकर सो नहीं सकता—दुष्टात्मा तो जागता हुआ अग्नि-सा अवसर खोजता है। वे बताते हैं कि सामान्य विजय के लोभ में सीधे टकराव/सन्निपात से बचना चाहिए; पहले विश्वास उत्पन्न कर शत्रु को वश में लेना अधिक स्थायी नीति है। → नीति का तीखा शिखर: ‘मृदुता, दण्ड, आलस्य, प्रमाद और शत्रु की सुव्यवस्थित माया’—ये सब अविवेकी को गिरा देते हैं; इसलिए राजा को अपनी दुर्बलताओं और शत्रु की छल-रचना—दोनों का एक साथ परीक्षण करना चाहिए। साथ ही गुप्तकार्य का नियम आता है: जो काम राजा अकेला कर सके, उसे अकेले ही करे, क्योंकि सचिव भी रहस्य को परस्पर फैला देते हैं। → इन्द्र बृहस्पति की नीति को ‘अवितथ’ मानकर वैसा ही आचरण करते हैं—समय पर चार-नीति/चर-व्यवस्था से विजय का मार्ग बनाते हैं और शत्रुओं को वश में कर लेते हैं। भीष्म इस उदाहरण से युधिष्ठिर को राजधर्म की व्यावहारिक कसौटी सौंपते हैं: विजय केवल शौर्य नहीं, विवेक, गोपनीयता और मनोविज्ञान है। → युधिष्ठिर के लिए अगला प्रश्न स्वाभाविक बनता है—‘दुष्टों की पहचान’ के ठोस लक्षण क्या हैं और किन संकेतों से मित्र-रूप शत्रु का भेद खुले?
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माजर बक। अप ऋाय ग>र्योधिकशततमो< ध्याय: शत्रुको वशमें करनेके लिये राजाको किस नीतिसे काम लेना चाहिये और दुष्टोंको कैसे पहचानना चाहिये--इसके विषयमें इन्द्र और बृहस्पतिका संवाद युधिछिर उवाच कथं मृदौ कथं तीक्ष्णे महापक्षे च पार्थिव । आदी वर्तेत नृपतिस्तन्मे ब्रूहि पितामह,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! पृथ्वीपते! जिसका पक्ष प्रबल और महान हो, वह शत्रु यदि कोमल स्वभावका हो तो उसके साथ कैसा बर्ताव करना चाहिये और यदि वह तीक्ष्ण स्वभावका हो तो उसके साथ पहले किस तरहका बर्ताव करना राजाके लिये उचित है, यह मुझे बताइये
ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလျှောက်သည်—“အဘိုးတော်၊ အို မင်းမြတ်ကြီး။ ရန်သူသည် အင်အားကြီးမားသော မဟာမိတ်ဘက်တော်ရှိလျှင်၊ ထိုရန်သူ၏ သဘောထားက နူးညံ့သော် မင်းသည် အစဦး၌ မည်သို့ ပြုမူသင့်သနည်း။ ထိုသူက ကြမ်းတမ်း၍ တိုက်ခိုက်လိုစိတ်ပြင်းထန်သော် အစဦး၌ မည်သို့ ပြုမူသင့်သနည်း။ အမှုနှစ်ရပ်စလုံးအတွက် သင့်လျော်သော ရာဇနီတိ၏ ပထမလမ်းစဉ်ကို ကျွန်ုပ်အား မိန့်ကြားပါ။”
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । बृहस्पतेश्व॒ संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर,भीष्मजीने कहा--'युधिष्ठिर! इस विषयमें विद्वान् पुरुष बृहस्पति और इन्द्रके संवादरूप एक प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်—“ယုဓိဋ္ဌိရ၊ ဤအကြောင်းအရာ၌လည်း ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်းသမိုင်းတစ်ပုဒ်ကို ဥပမာတင်ကြသည်။ ထိုသည်ကား ဗြဟ္စပတိနှင့် အိန္ဒြာတို့၏ ဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်၏။”
Verse 3
बृहस्पतिं देवपतिरभिवाद्य कृताज्जलि: । उपसंगम्य पप्रच्छ वासव: परवीरहा,एक समयकी बात है, शत्रुवीरोंका संहार करनेवाले देवराज इन्द्रने बृहस्पतिजीके पास जा उन्हें हाथ जोड़कर प्रणाम किया और इस प्रकार पूछा
ဘီရှ္မက ပြောသည်– တစ်ခါတုန်းက နတ်တို့၏အရှင်၊ ရန်သူဗိုလ်ချုပ်တို့ကို သတ်ဖြတ်နိုင်သူ အိန္ဒြာသည် ဗြဟ္စပတိထံသို့ ချဉ်းကပ်သွား하였다။ လက်အုပ်ချီ၍ ဂါရဝပြုကာ နီးကပ်လာပြီး လေးစားစွာ မေးခွန်းတစ်ရပ်ကို မေးမြန်း하였다။ ထိုကာလမှစ၍ သင့်လျော်သောကျင့်ဝတ်နှင့် ဉာဏ်ပညာပါသော အုပ်ချုပ်ရေးအကြံဉာဏ်ကို ချပြမည့် အစပြုရာ ဖြစ်လာသည်။
Verse 4
इन्द्र रवाच अहितेषु कथं ब्रह्मन् प्रवर्तेयमतन्द्रित: । असमुच्छिद्य चैवैतान् नियच्छेयमुपायत:,इन्द्र बोले--ब्रह्मन! मैं आलस्यरहित हो अपने शत्रुओंके प्रति कैसा बर्ताव करूँ? उन सबका समूलोच्छेद किये बिना ही उन्हें किस उपायसे वशमें करूँ?
အိန္ဒြာက ပြောသည်– “အို ဗြဟ္မဏာ၊ ပျင်းရိမှုကင်းစင်စွာ ရန်လိုသူတို့အပေါ် ငါသည် မည်သို့ ပြုမူသင့်သနည်း။ ထိုသူတို့ကို အမြစ်ပြတ် မဖျက်ဆီးဘဲ မည်သည့်နည်းလမ်းဖြင့် ထိန်းချုပ်၍ လက်အောက်ခံအောင် လုပ်နိုင်မည်နည်း။”
Verse 5
सेनयोर्व्यतिषज्रेण जय: साधारणो भवेत् । किंकुर्वाणं न मां जह्याज्ज्वलिता श्री:प्रतापिनी,दो सेनाओंमें परस्पर भिड़न्त हो जानेपर विजय दोनों पक्षोंके लिये साधारण-सी वस्तु हो जाती है (अमुक पक्षकी ही जीत होगी, यह नियम नहीं रह जाता)। अतः मुझे क्या करना चाहिये, जिससे शत्रुओंको संताप देनेवाली यह समुज्ज्वल राज्यलक्ष्मी मुझे कभी न छोड़े
ဘီရှ္မက ပြောသည်– “စစ်တပ်နှစ်ဖက် အနီးကပ် ရောယှက်တိုက်ခိုက်ကြသည့်အခါ အောင်ပွဲသည် နှစ်ဖက်လုံးအတွက် မသေချာသော အရာဖြစ်လာသည်—ဘယ်ဖက်ကသာ အမြဲနိုင်မည်ဟု စည်းကမ်းတစ်ခု မရှိတော့။ ထို့ကြောင့် ရန်သူတို့ကို ပူလောင်စေသော တောက်ပပြင်းထန်သည့် မင်းမြတ်သရဖူတော်ကံကောင်းခြင်း (ရာဇသီရိ) သည် ငါ့ကို မည်သို့လုပ်လျှင် မစွန့်ခွာသွားမည်နည်း။”
Verse 6
ततो धर्मार्थकामानां कुशल: प्रतिभानवान् | राजधर्मविधानज्ञ: प्रत्युवाच पुरंदरम्,उनके इस प्रकार पूछनेपर धर्म, अर्थ और कामके प्रतिपादनमें कुशल, प्रतिभाशाली तथा राजधर्मके विधानको जाननेवाले बृहस्पतिने इन्द्रको इस प्रकार उत्तर दिया
ထိုသို့ မေးမြန်းလာသော်၊ ဓမ္မ၊ အတ္ထ၊ ကာမတို့ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြရာ၌ ကျွမ်းကျင်၍ ဉာဏ်ထက်မြက်ကာ မင်းဓမ္မ၏ စည်းမျဉ်းများကို သိမြင်သူ ဗြဟ္စပတိသည် ပုရန္ဒရ (အိန္ဒြာ) ထံသို့ ဤသို့ ပြန်လည်ဖြေကြား하였다။
Verse 7
ब॒हस्पतिरु्वाच न जातु कलहेनेच्छेन्नियन्तुमपकारिण: । बालैरासेवितं होतद् यदमर्षो यदक्षमा,बृहस्पतिजी बोले--राजन्! कोई भी राजा कभी कलह या युद्धके द्वारा शत्रुओंको वशमें करनेकी इच्छा न करे। असहनशीलता अथवा क्षमाको छोड़ना, यह बालकों या मूर्खोद्वारा सेवित मार्ग है
ဗြဟ္စပတိက ပြောသည်– “အို မင်းကြီး၊ မည်သည့်ဘုရင်မျှ ရန်သူတို့ကို အငြင်းပွားမှု သို့မဟုတ် စစ်ပွဲဖြင့် ထိန်းချုပ်လိုစိတ် မထားသင့်။ သည်းမခံနိုင်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ခွင့်လွှတ်နိုင်စွမ်းကို စွန့်ပစ်ခြင်းသည် ကလေးငယ်များနှင့် မိုက်မဲသူတို့သာ လိုက်နာသော လမ်းစဉ် ဖြစ်သည်။”
Verse 8
न शत्रुर्विवृतः कार्यो वधमस्याभिकाडुक्षता | क्रोधं भयं च हर्ष च नियम्य स्वयमात्मनि,शत्रुके वधकी इच्छा रखनेवाले राजाको चाहिये कि वह क्रोध, भय और हर्षको अपने मनमें ही रोक ले तथा शत्रुकोी सावधान न करे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ရန်သူကို ဖျက်ဆီးလိုသော မင်းသည် မိမိရည်ရွယ်ချက်ကို ထုတ်ဖော်၍ ရန်သူကို သတိထားစေမည်မဟုတ်။ ဒေါသ၊ ကြောက်ရွံ့မှုနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုတို့ကို မိမိစိတ်အတွင်း၌သာ ချုပ်တည်းထား၍ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖုံးကွယ်ကာ အပြုအမူကို ကိုယ်တိုင်ထိန်းချုပ်ရမည်»။
Verse 9
अमित्रमुपसेवेत विश्वस्तवदविश्वसन् । प्रियमेव वदेन्नित्यं नाप्रियं किंचिदाचरेत्,भीतरसे विश्वास न करते हुए भी बाहरसे विश्वस्त पुरुषकी भाँति अपना भाव प्रदर्शित करते हुए शत्रुकी सेवा करे। सदा उससे प्रिय वचन ही बोले, कभी कोई अप्रिय बर्ताव न करे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အတွင်းစိတ်၌ မယုံကြည်သော်လည်း အပြင်ပန်းအားဖြင့် ယုံကြည်သူကဲ့သို့ ပြသကာ ရန်သူကို ချဉ်းကပ်၍ အမှုဆောင်ရမည်။ အမြဲတမ်း သူနှစ်သက်မည့် စကားကိုသာ ပြော၍ မနှစ်သက်စေမည့် အပြုအမူကို မပြုလုပ်ရ»။
Verse 10
विरमेच्छुष्कवैरेभ्य: कण्ठायासांश्व वर्जयेत् । यथा वैतंसिको युक्तो द्विजानां सदृशस्वन:,पुरंदर! सूखे वैरसे अलग रहे, कण्ठको पीड़ा देनेवाले वाद-विवादको त्याग दे। जैसे व्याध अपने कार्यमें सावधानीके साथ संलग्न हो पक्षियोंको फँसानेके लिये उन्हींके समान बोली बोलता है और मौका पाकर उन पक्षियोंको वशमें कर लेता है, उसी प्रकार उद्योगशील राजा धीरे-धीरे शत्रुओंको वशमें कर ले। तत्पश्चात् उन्हें मार डाले
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ပုရန္ဒရာ၊ အကျိုးမရှိသော ရန်ငြိုးခြောက်သွေ့မှုတို့မှ ရပ်စဲလော့။ လည်ချောင်းကိုသာ ပင်ပန်းစေသော အငြင်းပွားမှုတို့ကိုလည်း ရှောင်လော့။ ကျွမ်းကျင်သော ငှက်ဖမ်းသမားသည် မိမိအလုပ်၌ သတိနှင့် စူးစိုက်ကာ ငှက်တို့၏ အသံကိုတုပ၍ အခွင့်အရေးရသည့်အခါ ထိန်းချုပ်ယူသကဲ့သို့၊ ကြိုးပမ်းသော မင်းသည်လည်း တဖြည်းဖြည်း ရန်သူတို့ကို မိမိအာဏာအောက်သို့ ဆွဲယူရမည် (ထို့နောက် နိုင်ငံရေးအလိုက် ဆောင်ရွက်ရမည်)»။
Verse 11
तान् द्विजान् कुरुते वश्यांस्तथा युक्तो महीपति: । वश चोपनयेच्छत्रून् निहन्याच्च पुरंदर,पुरंदर! सूखे वैरसे अलग रहे, कण्ठको पीड़ा देनेवाले वाद-विवादको त्याग दे। जैसे व्याध अपने कार्यमें सावधानीके साथ संलग्न हो पक्षियोंको फँसानेके लिये उन्हींके समान बोली बोलता है और मौका पाकर उन पक्षियोंको वशमें कर लेता है, उसी प्रकार उद्योगशील राजा धीरे-धीरे शत्रुओंको वशमें कर ले। तत्पश्चात् उन्हें मार डाले
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ဤသို့ စည်းကမ်းတကျ၍ မှန်ကန်စွာ ဦးဆောင်ခံရသော မင်းသည် ထိုဗြာဟ္မဏတို့ကိုပင် မိမိအာဏာအောက်သို့ ဆောင်ယူနိုင်သည်။ ထိုနည်းတူပင်၊ ပုရန္ဒရာ၊ ရန်သူတို့ကို မိမိအာဏာအောက်သို့ ဆွဲသွင်းပြီးနောက် ဖျက်ဆီးရမည်»။
Verse 12
न नित्यं परिभूयारीन् सुखं स्वपिति वासव । जागर्त्येव हि दुष्टात्मा संकरेडग्निरिवोत्थित:,इन्द्र! जो सदा शत्रुओंका तिरस्कार ही करता है, वह सुखसे सोने नहीं पाता। वह दुष्टात्मा नरेश बाँस और घास-फूसमें प्रज्वलित हो चट-चट शब्द करनेवाली आगके समान सदा जागता ही रहता है
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «ဝါသဝာ (အိန္ဒြာ)၊ ရန်သူတို့ကို အမြဲတမ်း အထင်သေးနှိမ့်ချသူသည် သက်သာစွာ အိပ်မပျော်နိုင်။ ထိုမကောင်းသောစိတ်ရှိ မင်းသည် ဝါးနှင့် မြက်ခြောက်တို့ကြားတွင် တောက်လောင်ကာ တဖျက်ဖျက် အသံထွက်နေသော မီးကဲ့သို့ အမြဲနိုးကြားနေ၏»။
Verse 13
न संनिपात: कर्तव्य: सामान्ये विजये सति । विश्वास्यैवोपसन्नार्थों वशे कृत्वा रिपु: प्रभो,प्रभो! जब युद्धमें विजय एक सामान्य वस्तु है (किसीको भी वह मिल सकती है), तब उसके लिये पहले ही युद्ध नहीं करना चाहिये, अपितु शत्रुको अच्छी तरह विश्वास दिलाकर वशमें कर लेनेके पश्चात् अवसर देखकर उसके सारे मनसूबेको नष्ट कर देना चाहिये
ဘိဿမက ပြောသည်— «စစ်ပွဲ၌ အောင်မြင်ခြင်းသည် မသေချာသည့် အရာဖြစ်၍ မည်သူမဆို ရနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုအတွက် တိုက်ရိုက် ထိပ်တိုက် မပြေးမလွှားသင့်။ အရှင်မင်းကြီး၊ အရင်ဆုံး ရန်သူ၏ ယုံကြည်မှုကို ရယူကာ ထိန်းချုပ်နိုင်အောင် လုပ်ပြီးနောက် အချိန်တော်တော်မှန်သည့်အခါ သူ၏ အကြံအစည်အားလုံးကို ဖျက်ဆီးသင့်သည်»။
Verse 14
सम्प्रधार्य सहामात्यैर्मन्त्रविद्धिर्महात्मभि: । उपेक्ष्यमाणो5वज्ञातो हृदयेनापराजित:
ဘိဿမက ပြောသည်— «အမတ်များနှင့်အတူ အကြံပညာကျွမ်းကျင်သော စိတ်ကြီးသူများနှင့် သေချာစွာ ဆင်ခြင်တိုင်ပင်ပြီးနောက်၊ မိမိကို လျစ်လျူရှုခြင်း သို့မဟုတ် မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်း ခံရသော်လည်း စိတ်အတွင်း၌ မရှုံးနိမ့်ဘဲ တည်ကြည်နေသည်»။
Verse 15
अथास्य प्रहरेत् काले किंचिद्विचलिते पदे । दण्डं च दूषयेदस्य पुरुषैराप्तकारिभि:
ဘိဿမက ပြောသည်— «ထို့နောက် အချိန်တော်တော်မှန်သည့်အခါ၊ သူ၏ ခြေလှမ်း အနည်းငယ်ပင် လှုပ်ယိုင်သွားချိန်တွင် တိုက်ခိုက်ရမည်။ ထို့ပြင် မိမိ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဆောင်ရွက်နိုင်သော ယုံကြည်ရသူများဖြင့် သူ၏ အာဏာကိုလည်း ချိုးဖောက်ပျက်စီးစေရမည်»။
Verse 16
शत्रुके द्वारा उपेक्षा अथवा अवहेलना की जानेपर भी राजा अपने मनमें हिम्मत न हारे। वह मन्त्रियोंसहित मन्त्रवेत्ता महापुरुषोंके साथ कर्त्तव्यका निश्चय करके समय आनेपर जब शत्रुकी स्थिति कुछ डाँवाडोल हो जाय, तब उसपर प्रहार करे और विश्वासपात्र पुरुषोंको भेजकर उनके द्वारा शत्रुकी सेनामें फूट डलवा दे ।। आदिमध्यावसानज्ञ: प्रच्छन्नं च विधारयेत् । बलानि दूषयेदस्य जानन्नेव प्रमाणत:,राजा शत्रुके राज्ययी आदि, मध्य और अन्तिम सीमाको जानकर गुप्तरूपसे मन्त्रियोंके साथ बैठकर अपने कर्तव्यका निश्चय कर तथा शत्रुकी सेनाकी संख्या कितनी है, इसको अच्छी तरह जानते हुए ही उसमें फूट डलवानेकी चेष्टा करे
ဘိဿမက ပြောသည်— «ရန်သူက လျစ်လျူရှုခြင်း သို့မဟုတ် မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်း ပြုလျှင်ပင် မင်းသည် စိတ်ဓာတ်မကျရ။ အမတ်များနှင့် အကြံပညာကျွမ်းကျင်သော ပညာရှိကြီးများနှင့် တိုင်ပင်ကာ မိမိ၏ တာဝန်ကို ဆုံးဖြတ်ရမည်။ အချိန်ရောက်လာ၍ ရန်သူ၏ အနေအထား အနည်းငယ် မတည်မငြိမ် ဖြစ်လာသည့်အခါ တိုက်ခိုက်ရမည်။ ထို့ပြင် ယုံကြည်ရသော လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်များကို စေလွှတ်၍ ရန်သူတပ်တွင်း အကွဲအပြား ဖြစ်စေရမည်။ ရန်သူ၏ နယ်မြေကို အစမှ အလယ်၊ အဆုံးအထိ သိရှိထားပြီး လျှို့ဝှက်စွာ ဆွေးနွေးကာ၊ ရန်သူ၏ အင်အားကို တိတိကျကျ ခန့်မှန်းသိရှိပြီးနောက် အကွဲအပြား ဖန်တီး၍ ထိုအင်အားကို ချိုးဖောက်ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းရမည်»။
Verse 17
भेदेनोपप्रदानेन संसृजेदौषधैस्तथा | न त्वेवं खलु संसर्ग रोचयेदरिभि: सह,राजाको चाहिये कि वह दूर रहकर गुप्तचरोंद्वारा शत्रुकी सेनामें मतभेद पैदा करे। घूस देकर लोगोंको अपने पक्षमें करनेकी चेष्टा करे अथवा उनके ऊपर विभिन्न औषधोंका प्रयोग करे; परंतु किसी तरह भी शत्रुओंके साथ प्रकटरूपसे साक्षात् सम्बन्ध स्थापित करनेकी इच्छा न करे
ဘိဿမက ပြောသည်— «မင်းသည် အကွာအဝေးကို ထိန်းထားကာ လျှို့ဝှက်သူလျှိုများဖြင့် ရန်သူတပ်တွင်း အကွဲအပြား ဖြစ်စေရမည်။ လျှို့ဝှက်လက်ဆောင်နှင့် လှုံ့ဆော်မှုများဖြင့် လူများကို မိမိဘက်သို့ ဆွဲခေါ်ရန် ကြိုးစားရမည်၊ သို့မဟုတ် မဟာဗျူဟာအရ ဆေးဝါး/ပစ္စည်းများကို အသုံးချနိုင်သည်။ သို့သော် ရန်သူနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ပွင့်လင်းစွာ ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်လိုစိတ် မထားသင့်၊ အကြောင်းမူကား ရန်သူနှင့် ထင်ရှားသော နီးကပ်မှုသည် နိုင်ငံရေးဗျူဟာတွင် မချီးမွမ်းထိုက်»။
Verse 18
दीर्घकालमपीक्षेत निहन्यादेव शात्रवान् | कालाकाडुशभक्षी हि क्षपयेद् यथा विश्रम्भमाप्तुयु:,अनुकूल अवसर पानेके लिये कालक्षेप ही करता रहे। उसके लिये दीर्घ कालतक भी प्रतीक्षा करनी पड़े तो करे, जिससे शत्रुओंको भलीभाँति विश्वास हो जाय। तदनन्तर मौका पाकर उन्हें मार ही डाले
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အချိန်မှန်ကို စောင့်ကြည့်ရင်း ရှည်လျားသော်လည်း စောင့်နိုင်ရမည်။ သို့ရာတွင် အခွင့်အရေးရောက်လာသည့်အခါ ရန်သူတို့ကို အမှန်တကယ် ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်ရမည်။ “အချိန်ကိုစားသောက်သူ” ဟူသည် အချိန်ကိုသိ၍ သည်းခံစောင့်တတ်သူဖြစ်သဖြင့် ရန်သူတို့ကို တဖြည်းဖြည်း ပင်ပန်းယုတ်လျော့စေကာ ယုံကြည်လွယ်၍ သတိလျော့လာစေသည်။ ထိုယုံကြည်မှုကို ရယူပြီးနောက် သူတို့ကို ဖျက်ဆီးသည်»။
Verse 19
न सद्यो<5रीन् विहन्याच्च द्रष्टव्यो विजयो ध्रुव: । न शल्यं वा घटयति न वाचा कुरुते व्रणम्,राजा शत्रुओंपर तत्काल आक्रमण न करे। अवश्यम्भावी विजयके उपायपर विचार करे। न तो उसपर विषका प्रयोग करे और न उसे कठोर वचनोंद्वारा ही घायल करे
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «မင်းသည် ရန်သူတို့ကို အလျင်အမြန် မထိုးနှက်သင့်။ အောင်ပွဲသေချာမည့် နည်းလမ်းကို တည်ငြိမ်စွာ မြင်ကွင်းထား၍ လုပ်ဆောင်ရမည်။ အဆိပ်ကို မသုံးရ၊ ကြမ်းတမ်းသောစကားဖြင့်လည်း အနာတရ မဖြစ်စေရ»။
Verse 20
प्राप्ते च प्रहरेत् काले न च संवर्तते पुन: । हन्तुकामस्य देवेन्द्र पुरुषस्य रिपून् प्रति
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ရောက်လာလျှင် ထိုးနှက်ရမည်။ တစ်ခါ ရှေ့တိုးပြီးလျှင် နောက်ပြန်မလှည့်ရ။ အထူးသဖြင့် လူတို့အတွင်း အိန္ဒြာကဲ့သို့သော ယောကျ်ားတစ်ဦးက ရန်သူတို့ကို ဖျက်ဆီးမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ထားသော်»။
Verse 21
देवेन्द्र! जो शत्रुको मारना चाहता है, उस पुरुषके लिये बारंबार मौका हाथमें नहीं लगता; अत: जब कभी अवसर मिल जाय, उस समय उसपर अवश्य प्रहार करे ।। यो हि कालो व्यतिक्रामेत् पुरुष कालकांक्षिणम् | दुर्लभ: स पुनस्तेन काल: कर्मचिकीर्षुणा,समयकी प्रतीक्षा करनेवाले पुरुषके लिये जो उपयुक्त अवसर आकर भी चला जाता है, वह अभीष्ट कार्य करनेकी इच्छावाले उस पुरुषके लिये फिर दुर्लभ हो जाता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «အို အိန္ဒြာရေ! ရန်သူကို ထိုးနှက်သတ်ဖြတ်လိုသော ယောကျ်ားအတွက် အခွင့်အရေးသည် အကြိမ်ကြိမ် လက်ထဲသို့ မကျလာတတ်။ ထို့ကြောင့် အပေါက်အခွင့် ပေါ်လာသည့်အခါ ထိုအချိန်တည်းမှာပင် သေချာစွာ ထိုးနှက်ရမည်။ အချိန်ကိုစောင့်နေသူထံမှ သင့်လျော်သောအခါအခွင့်က လာပြီး ပြန်လွန်သွားလျှင်၊ မိမိရည်မှန်းသည့်အလုပ်ကို ပြုလိုသူအတွက် ထိုအချိန်သည် နောက်တစ်ဖန် ရခဲလာသည်»။
Verse 22
ओजकश्न जनयेदेव संगृह्नन् साधूसम्मतम् । अकाले साधयेम्मित्रं न च प्राप्ते प्रपीडयेत्,श्रेष्ठ पुरुषोंकी सम्मति लेकर अपने बलको सदा बढ़ाता रहे। जबतक अनुकूल अवसर न आये, तबतक अपने मित्रोंकी संख्या बढ़ावे और शत्रुको भी पीड़ा न दे; परंतु अवसर आ जाय तो शत्रुपर प्रहार करनेसे न चूके
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «သမာဓိရှိသူတို့၏ သဘောတူညီချက်နှင့် အကြံဉာဏ်ကို စုဆောင်းကာ မိမိအင်အားကို အမြဲတမ်း တိုးပွားစေသင့်သည်။ အခွင့်အရေးကောင်း မရောက်သေးသရွေ့ မိတ်ဖက်များကို စုစည်း၍ မိတ်ဆွေများကို တိုးစေကာ ရန်သူကို အချိန်မတိုင်မီ မနှိပ်စက်ရ။ သို့သော် အချိန်မှန် အခွင့်အရေးရောက်လာလျှင် ရန်သူကို ထိုးနှက်ရန် မလွတ်မကျန် လုပ်ဆောင်ရမည်»။
Verse 23
विहाय काम॑ क्रोध॑ च तथाहंकारमेव च । युक्तो विवरमन्विच्छेदहितानां पुनः पुन:,काम, क्रोध तथा अहंकारको त्यागकर सावधानीके साथ बारंबार शत्रुओंके छिठद्रोंको देखता रहे
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ကာမ၊ ဒေါသနှင့် အဟင်္ကာရကို ပယ်ဖျက်၍ စည်းကမ်းတကျ သတိရှိစွာ နေထိုင်ကာ ရန်သူတပ်ဖွဲ့၏ အားနည်းချက်များနှင့် အပေါက်အဟာများကို ထပ်ခါထပ်ခါ ရှာဖွေကြည့်ရှုရမည်»။
Verse 24
मार्दवं दण्ड आलस्यं प्रमादश्न सुरोत्तम । माया: सुविहिता: शक्र सादयन्त्यविचक्षणम्,सुरश्रेष्ठ इन्द्र! कोमलता, दण्ड, आलस्य, असावधानी और शशत्रुओंद्वारा अच्छी तरह प्रयोग की हुई माया--ये अनभिज्ञ राजाको बड़े कष्टमें डाल देते हैं
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «နတ်တို့၏ အမြတ်ဆုံးရှင်၊ သက္ကရာ (အိန္ဒြာ) ရေ—မသင့်လျော်သော နူးညံ့မှု၊ ပြင်းထန်သော ဒဏ်ခတ်မှု၊ ပျင်းရိမှု၊ သတိလစ်မှု၊ ထို့ပြင် ရန်သူတို့က ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးချသော လှည့်ကွက်များသည် အမြင်ခွဲခြားနိုင်စွမ်းမရှိသော မင်းကို ပျက်စီးဒုက္ခသို့ ဆွဲချတတ်သည်»။
Verse 25
निहत्यैतानि चत्वारि मायां प्रति विधाय च । ततः शक््नोति शत्रूणां प्रहर्तुमविचारयन्,कोमलता, दण्ड, आलस्य और प्रमाद--इन चारोंको नष्ट करके शत्रुकी मायाका भी प्रतीकार करे। तत्पश्चात् वह बिना विचारे शत्रुओंपर प्रहार कर सकता है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ဤအပြစ်လေးပါး—မသင့်လျော်သော နူးညံ့မှု၊ ပြင်းထန်သော ဒဏ်ခတ်မှု၊ ပျင်းရိမှုနှင့် သတိလစ်မှု—ကို ဖျက်ဆီးပြီး ရန်သူ၏ လှည့်ဖြားမှုအပေါ် တန်ပြန်နည်းလမ်းကိုလည်း စီမံထားလျှင်၊ ထို့နောက် မတွန့်ဆုတ်ဘဲ ရန်သူတို့ကို ထိုးနှက်နိုင်လာသည်။ အဓိပ္ပါယ်မှာ အောင်မြင်မှုနှင့် တရားသော အုပ်ချုပ်ရေးသည် မိမိအတွင်းရှိ အားနည်းချက်များကို အရင်အနိုင်ယူပြီးမှ ရန်သူ၏ မဟာဗျူဟာကို သေချာပြင်ဆင်ထားသော ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် ရင်ဆိုင်ရခြင်းပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 26
यदैवैकेन शक्येत गुह्ां कर्तु तदाचरेत् यच्छन्ति सचिवा गुह्मां मिथो विश्रावयन्त्यपि,राजा अकेला ही जिस गुप्त कार्यको कर सके, उसे अवश्य कर डाले; क्योंकि मन्त्रीलोग कभी-कभी गुप्त विषयको प्रकाशित कर देते हैं और नहीं तो आपसमें ही एक- दूसरेको सुना देते हैं
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «မင်းက တစ်ယောက်တည်းဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သော လျှို့ဝှက်ကိစ္စရှိလျှင် ထိုကိစ္စကို မဖြစ်မနေ ကိုယ်တိုင် ဆောင်ရွက်ရမည်။ အကြောင်းမူ မန်တရိတို့သည် တစ်ခါတစ်ရံ လျှို့ဝှက်အကြောင်းကို ဖော်ထုတ်တတ်သကဲ့သို့၊ မဟုတ်လျှင်လည်း အချင်းချင်း ပြောကြားလေ့ရှိကြသည်»။
Verse 27
अशक्यमिति कृत्वा वा ततो<चन्यै: संविदं चरेत् । ब्रह्मदण्डमदृष्टेषु दृष्टेषु चतुरद्धिणीम्,जो कार्य अकेले करना असम्भव हो जाय, उसीके लिये दूसरोंके साथ बैठकर विचार- विमर्श करे। यदि शत्रु दूरस्थ होनेके कारण दृष्टिगोचर न हो तो उसपर ब्रह्मदण्डका प्रयोग करे और यदि शत्रु निकटवर्ती होनेके कारण दृष्टिगोचर हो तो उसपर चतुरंगिणी सेना भेजकर आक्रमण करे
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «တစ်ယောက်တည်းဖြင့် မဖြစ်နိုင်ဟု သတ်မှတ်ရသော ကိစ္စရှိလျှင် ထိုအခါ အခြားသူများနှင့် တိုင်ပင်ညှိနှိုင်း၍ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရမည်။ မျက်စိမမြင်နိုင်လောက်အောင် ဝေးကွာသော ရန်သူတို့အပေါ်တွင် ‘ဗြဟ္မဒဏ္ဍ’—သန့်ရှင်းသော အာဏာနှင့် မူဝါဒ၏ အင်အား—ကို အသုံးချရမည်။ မျက်မြင်နီးကပ်သော ရန်သူတို့အပေါ်တွင်မူ စတုရင်္ဂိဏီတပ် (ခြေလျင်၊ မြင်းတပ်၊ ရထားတပ်၊ ဆင်တပ်) ကို စေလွှတ်၍ တိုက်ခိုက်ရမည်။ ထို့ကြောင့် သတိပညာသည် မဆင်မခြင် တစ်ယောက်တည်း ကြိုးစားခြင်းမဟုတ်ဘဲ တိုင်ပင်မှုနှင့် သင့်လျော်သော နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်သည်»။
Verse 28
भेदं च प्रथमं युञ्ज्यात् तृष्णीं दण्डं तथैव च । काले प्रयोजयेद् राजा तस्मिंस्तस्मिंस्तदा तदा,राजा शत्रुके प्रति पहले भेदनीतिका प्रयोग करे। तत्पश्चात् वह उपयुक्त अवसर आनेपर भिन्न-भिन्न शत्रुके प्रति भिन्न-भिन्न समयमें चुपचाप दण्डनीतिका प्रयोग करे
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «မင်းသည် အရင်ဆုံး ‘ခွဲခြားစေခြင်း’ (ရန်သူတို့ကို အပြန်အလှန် မညီမညွတ်ဖြစ်စေခြင်း) နည်းကို သုံးရမည်။ ထို့နောက် အချိန်အခါသင့်တော်လာသော် တိတ်တဆိတ်၊ ထိန်းချုပ်စွာဖြင့် ဒဏ်ခတ်ခြင်းကိုလည်း အသုံးချရမည်။ ရန်သူတစ်ဦးချင်းစီနှင့် အခါအလျော်စီအလိုက် သင့်တော်သလို ချိန်ညှိအသုံးချရမည်»။
Verse 29
प्रणिपातं च गच्छेत काले शत्रोर्बलीयस: । युक्तो5स्य वधमन्विच्छेदप्रमत्त: प्रमाद्यत:,यदि बलवान शत्रुसे पाला पड़ जाय और समय उसीके अनुकूल हो तो राजा उसके सामने नतमस्तक हो जाय और जब वह शत्रु असावधान हो, तब स्वयं सावधान और उद्योगशील होकर उसके वधके उपायका अन्वेषण करे
«အချိန်အခါသင့်တော်၍ ရန်သူက ပိုမိုအားကြီးကာ အခြေအနေကလည်း သူ့ဘက်သို့ လှည့်နေသော် မင်းသည် သူ့ရှေ့၌ ဦးညွှတ်နမတ်ပြုရမည်။ ထိုရန်သူ မသတိမထားဖြစ်လာသည့်အခါ မင်းသည် ကိုယ်တိုင် သတိရှိ၍ ကြိုးပမ်းကာ သူ့ကို ဖျက်ဆီးသတ်ဖြတ်ရန် နည်းလမ်းကို ရှာဖွေရမည်»။
Verse 30
प्रणिपातेन दानेन वाचा मधुरया ब्रुवन् अमित्रमपि सेवेत न च जातु विशड्कयेत्,राजाको चाहिये कि वह मस्तक झुकाकर, दान देकर तथा मीठे वचन बोलकर शत्रुका भी मित्रके समान ही सेवन करे। उसके मनमें कभी संदेह न उत्पन्न होने दे
«ဦးညွှတ်နမတ်ပြုခြင်း၊ လက်ဆောင်ပေးခြင်း၊ ချိုမြိန်သည့်စကားဖြင့် ပြောဆိုခြင်းတို့ဖြင့် မင်းသည် ရန်သူကိုပင် မိတ်ဆွေကဲ့သို့ ဆက်ဆံအသုံးချရမည်။ ထိုသူ၏ စိတ်ထဲတွင် သံသယ မပေါက်ဖွားစေရ»။
Verse 31
स्थानानि शड़्कितानां च नित्यमेव विवर्जयेत् । न च तेष्वाश्वसेद् राजा जाग्रतीह निराकृता:,जिन शत्रुओंके मनमें संदेह उत्पन्न हो गया हो, उनके निकटवर्ती स्थानोंमें रहना या आना-जाना सदाके लिये त्याग दे। राजा उनपर कभी विश्वास न करे; क्योंकि इस जगतमें उसके द्वारा तिरस्कृत या क्षतिग्रस्त हुए शत्रुगण सदा बदला लेनेके लिये सजग रहते हैं
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «သံသယပေါက်နေသူများ (သို့) သံသယဖြစ်လာသူများ သွားလာနေထိုင်လေ့ရှိသည့် နေရာများကို မင်းသည် အမြဲရှောင်ကြဉ်ရမည်။ ထို့ပြင် သူတို့ကို မင်းသည် မည်သည့်အခါမျှ မယုံကြည်ရ; အကြောင်းမူကား ဤလောက၌ ပယ်ချခံရသူ သို့မဟုတ် ထိခိုက်နာကျင်ခံရသူ ရန်သူတို့သည် အမြဲတမ်း လက်စားချေရန် စောင့်ကြည့်နေကြသည်»။
Verse 32
न हाातो दुष्करं कर्म किंचिदस्ति सुरोत्तम । यथा विविधवृत्तानामैश्वर्यममराधिप,देवेश्वर! सुरश्रेष्ठ! नाना प्रकारके व्यवहारचतुर लोगोंके ऐश्वर्यपर शासन करना जितना कठिन काम है, उससे बढ़कर दुष्कर कर्म दूसरा कोई नहीं है
ဘိဿမက မိန့်တော်မူသည်– «အို နတ်တို့၏ အရှင်၊ နတ်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောအရှင်။ ဤအမှုထက် ပို၍ ခက်ခဲသော အလုပ် မရှိ။ အကျင့်အကြံ အမျိုးမျိုး၊ သဘောထားအမျိုးမျိုးရှိသော လူတို့အပေါ် အာဏာအုပ်ချုပ်ခြင်း—ဤသည်ပင် အခက်ခဲဆုံးဖြစ်၏။ ထိုကဲ့သို့ မျိုးစုံစိတ်ထားရှိသော လောကဉာဏ်ရှိသူတို့ကို အုပ်ချုပ်ရခြင်းသည် အခြားအရာအားလုံးထက် ပိုမိုခက်ခဲသည်»။
Verse 33
तथा विविधवृत्तानामपि सम्भव उच्यते । यतते योगमास्थाय मित्रामित्रं विचारयेत्,वैसे भिन्न-भिन्न व्यवहारचतुर लोगोंके ऐश्वर्यपर भी शासन करना तभी सम्भव बताया गया है, जब कि राजा मनोयोगका आश्रय ले सदा इसके लिये प्रयत्नशील रहे और कौन मित्र है तथा कौन शत्रु; इसका विचार करता रहे
ထို့ကြောင့် အပြုအမူနှင့်သဘောထား မျိုးစုံကွဲပြားသူများအပေါ်၌ပင် ထိန်းချုပ်အုပ်ချုပ်နိုင်ခြင်း ရှိကြောင်း ဆိုထားသည်။ ရာဇာသည် ယောဂကို အားထား၍ စိတ်အာရုံတစ်ခုတည်းဖြင့် အမြဲကြိုးပမ်းကာ မည်သူသည် မိတ်ဆွေ၊ မည်သူသည် ရန်သူ ဟူသည်ကို စဉ်းစားခွဲခြားနေရမည်။
Verse 34
मृदुमप्यवमन्यन्ते तीक्ष्णादुद्धविजते जन: । मा तीक्ष्णो मा मृदुर्भूस्त्वं तीक्ष्णो भव मृदुर्भव,मनुष्य कोमल स्वभाववाले राजाका अपमान करते हैं और अत्यन्त कठोर स्वभाववालेसे भी उद्विग्न हो उठते हैं; अत: तुम न कठोर बनो, न कोमल। समय-समयपर कठोरता भी धारण करो और कोमल भी हो जाओ
ဘီရှ္မက ပြောသည်– လူတို့သည် နူးညံ့လွန်းသော အုပ်ချုပ်သူကိုပင် အထင်သေးတတ်ကြပြီး၊ အလွန်တင်းကြပ်ကြမ်းတမ်းလွန်းသူကိုလည်း စိုးရိမ်ထိတ်လန့်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သင်သည် တင်းကြပ်သက်သက် မဖြစ်စေနှင့်၊ နူးညံ့သက်သက်လည်း မဖြစ်စေနှင့်။ အချိန်တန်လျှင် တင်းမာမှုကို ဆောင်ယူ၍၊ သင့်တော်သည့်အခါ နူးညံ့မှုကို ပြပါ။
Verse 35
यथा वप्रे वेगवति सर्वतः सम्प्लुतोदके । नित्यं विवरणाद् बाधस्तथा राज्यं प्रमाद्यतः,जैसे जलका प्रवाह बड़े वेगसे बह रहा हो और सब ओर जल-ही-जल फैल रहा हो, उस समय नदीतटके विदीर्ण होकर गिर जानेका सदा ही भय रहता है। उसी प्रकार यदि राजा सावधान न रहे तो उसके राज्यके नष्ट होनेका खतरा बना रहता है
ဘီရှ္မက ပြောသည်– ရေကြီးရေလျှံ၍ ရေစီးအလွန်ပြင်းထန်ကာ ရေက အနှံ့ပျံ့နှံ့နေသည့်အခါ မြစ်ကမ်းပါးသည် အမြဲတမ်း ကွဲပြားပြိုကျမည့် အန္တရာယ်ရှိသကဲ့သို့၊ အုပ်ချုပ်သူက ပေါ့လျော့လျှင် နိုင်ငံတော်သည် ပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်ကို အစဉ်ခံနေရသည်။
Verse 36
न बहूनभियुञ्जीत यौगपद्येन शात्रवान् । साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन च पुरंदर,पुरंदर! बहुत-से शत्रुओंपर एक ही साथ आक्रमण नहीं करना चाहिये। साम, दान, भेद और दण्डके द्वारा इन शत्रुओंमेंसे एक-एकको बारी-बारीसे कुचलकर शेष बचे हुए शत्रुको पीस डालनेके लिये कुशलतापूर्वक प्रयत्न आरम्भ करे। बुद्धिमान् राजा शक्तिशाली होनेपर भी सब शत्रुओंको कुचलनेका कार्य एक ही साथ आरम्भ न करे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို ပုရန္ဒရ၊ ရန်သူများစွာကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း မတိုက်ခိုက်သင့်။ အစားထိုး၍ သဘောတူညီမှု၊ လက်ဆောင်ပေးခြင်း၊ ခွဲခြားကွဲပြားစေခြင်း၊ အပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းတို့ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးချကာ ရန်သူကို တစ်ယောက်ချင်းစီ အနိုင်ယူပြီးနောက် ကျန်ရှိသည့် ရန်ဘက်အင်အားကို ချေမှုန်းရမည်။ အင်အားကြီး၍ ပညာရှိသော ရာဇာတောင်မှ ရန်သူအားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ချေမှုန်းရန် မစတင်သင့်»။
Verse 37
एकैकमेषां निष्पिष्य शिष्टेषु निपुणं चरेत् । न तु शक्तो5पि मेधावी सवनिवारभेन्नूप:,पुरंदर! बहुत-से शत्रुओंपर एक ही साथ आक्रमण नहीं करना चाहिये। साम, दान, भेद और दण्डके द्वारा इन शत्रुओंमेंसे एक-एकको बारी-बारीसे कुचलकर शेष बचे हुए शत्रुको पीस डालनेके लिये कुशलतापूर्वक प्रयत्न आरम्भ करे। बुद्धिमान् राजा शक्तिशाली होनेपर भी सब शत्रुओंको कुचलनेका कार्य एक ही साथ आरम्भ न करे
ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ရန်သူများစွာကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း မထိုးနှက်လော့။ အစားထိုး၍ မူဝါဒ၏ နာမည်ကြီးကိရိယာများဖြစ်သော သဘောတူညီမှု၊ လက်ဆောင်ပေးခြင်း၊ ခွဲခြားကွဲပြားစေခြင်း၊ အပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းတို့ကို သုံးကာ တစ်ယောက်ချင်းစီ ချေမှုန်းပြီးနောက် ကျန်ရှိသူများအပေါ် ကျွမ်းကျင်စွာ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လော့။ အင်အားရှိသော်လည်း ပညာရှိသော ရာဇာသည် ရန်သူအားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း အနိုင်ယူရန် မစတင်သင့်»။
Verse 38
यदा स्यान्महती सेना हयनागरथाकुला । पदातियन्त्रबहुला अनुरक्ता षडज्धिनी,जब हाथी, घोड़े और रथोंसे भरी हुई और बहुत-से पैदलों तथा यन्त्रोंसे सम्पन्न, छः“ अंगोंवाली विशाल सेना स्वामीके प्रति अनुरक्त हो, जब शत्रुकी अपेक्षा अपनी अनेक प्रकारसे उन्नति होती जान पड़े, उस समय राजा दूसरा कोई विचार मनमें न लाकर प्रकटरूपसे डाकू और लुटेरोंपर प्रहार आरम्भ कर दे
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ မင်းသည် မြင်း၊ ဆင်၊ စစ်ရထားတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်၍ ခြေလျင်တပ်နှင့် စစ်ယန္တရားများစွာပါဝင်ကာ အင်္ဂါခြောက်ပါးဖြင့် ပြည့်စုံသော မဟာတပ်မတော်ကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး ထိုတပ်သည် မိမိအရှင်ကို သစ္စာတည်ကြည်စွာ ချစ်ခင်နေလျှင်၊ ထို့ပြင် ရန်သူနှင့် နှိုင်းယှဉ်သော် မိမိဘက်က အမျိုးမျိုးသော အကျိုးတိုးတက်မှုများ ပေါ်ထွန်းနေသည်ဟု မြင်လျှင်၊ ထိုအခါ မင်းသည် အခြားအတွေးအခေါ် မထားဘဲ ပွင့်လင်းစွာ ဓားပြနှင့် လုယက်သူတို့ကို တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရမည်။
Verse 39
यदा बहुविधां वृद्धि मन्येत प्रतिलोमत: । तदा विवृत्य प्रहरेद् दस्यूनामविचारयन्,जब हाथी, घोड़े और रथोंसे भरी हुई और बहुत-से पैदलों तथा यन्त्रोंसे सम्पन्न, छः“ अंगोंवाली विशाल सेना स्वामीके प्रति अनुरक्त हो, जब शत्रुकी अपेक्षा अपनी अनेक प्रकारसे उन्नति होती जान पड़े, उस समय राजा दूसरा कोई विचार मनमें न लाकर प्रकटरूपसे डाकू और लुटेरोंपर प्रहार आरम्भ कर दे
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ မင်းသည် ရန်သူ၏ မျှော်လင့်ချက်နှင့် ဆန့်ကျင်လျက် မိမိ၏ စည်းစိမ်တိုးတက်မှုသည် အမျိုးမျိုးသောနည်းလမ်းဖြင့် တိုးပွားလာသည်ဟု မြင်လျှင်၊ ထိုအခါ အခြားအတွေးအခေါ် မထားဘဲ ပွင့်လင်းစွာ အရေးယူကာ ဓားပြနှင့် လုယက်သူတို့ကို မလှုပ်မရှားစိတ်မထားဘဲ တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရမည်။
Verse 40
न सामदण्डोपनिषत् प्रशस्यते । नमार्दवं शत्रुषु यात्रिकं सदा | न सस्यघातो न च संकरक्रिया न चापि भूय: प्रकृते्विचारणा,शत्रुके प्रति सामनीतिका प्रयोग अच्छा नहीं माना जाता, बल्कि गुप्तरूपसे दण्डनीतिका प्रयोग ही श्रेष्ठ समझा जाता है। शत्रुओंके प्रति न तो कोमलता और न उनपर आक्रमण करना ही सदा ठीक माना जाता है। उनकी खेतीको चौपट करना तथा वहाँके जल आदिमें विष मिला देना भी अच्छा नहीं है। इसके सिवा, सात प्रकृतियोंपर विचार करना भी उपयोगी नहीं है (उसके लिये तो गुप्त दण्डका प्रयोग ही श्रेष्ठ है)
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ သဘောတူညီမှုနှင့် ပွင့်လင်းသော ဒဏ်ခတ်မှုကို ရောနှောသုံးစွဲသော မူဝါဒကို မချီးကျူးကြ။ ရန်သူအပေါ် နူးညံ့သိမ်မွေ့ခြင်းသည်လည်း အမြဲတမ်း မှန်ကန်သောလမ်းစဉ် မဟုတ်။ သို့သော် အမြဲတမ်း တိုက်ခိုက်နေခြင်းလည်း မဖြစ်မနေ မှန်ကန်သည် မဟုတ်။ ရန်သူ၏ စိုက်ပျိုးရေးကို ဖျက်ဆီးခြင်း၊ ရေတွင်းရေကန်တို့တွင် အဆိပ်ထည့်သကဲ့သို့ လှည့်ကွက်ဆိုးယုတ်မှုတို့ကို လုပ်ခြင်းလည်း မကောင်း။ ထို့ပြင် နိုင်ငံ၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဆင်ခြင်နေခြင်းသည် ထိုအခြေအနေတွင် အကျိုးနည်းသည်။ ထို့အစား လျှို့ဝှက်၍ တိကျသေချာသော ဒဏ်ခတ်မှုကို ရန်သူအပေါ် သုံးစွဲခြင်းက ပိုမိုကောင်းမွန်သည်ဟု ဆိုကြ၏။
Verse 41
मायाविभेदानुपसर्जनानि तथैव पापं न यशःप्रयोगात् । आप्तैर्मनुष्यैरुपचारयेत पुरेषु राष्ट्रेषु च सम्प्रयुक्तान्,राजा विश्वस्त मनुष्योंद्वारा शत्रुके नगर और राज्यमें नाना प्रकारके छल और परस्पर वैर-विरोधकी सृष्टि कर दे। इसी तरह छठद्मवेषमें वहाँ अपने गुप्तचर नियुक्त कर दे; परंतु अपने यशकी रक्षाके लिये वहाँ अपनी ओरसे चोरी या गुप्त हत्या आदि कोई पापकर्म न होने दे
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ မင်းသည် ယုံကြည်ရသော ကိုယ်စားလှယ်များအားဖြင့် ရန်သူ၏ မြို့များနှင့် နယ်မြေများအတွင်း လှည့်ကွက်အမျိုးမျိုးကို လှုပ်ရှားစေ၍ အုပ်စုခွဲခြားမှုနှင့် အပြန်အလှန် ရန်ငြိုးများကို ဖြစ်ပေါ်စေရမည်။ ထို့အပြင် မျက်နှာဖုံးဝတ်၍ လျှို့ဝှက်သူလျှိုများကိုလည်း ထိုနေရာတွင် ခန့်ထားနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် မိမိ၏ ဂုဏ်သတင်းကို ကာကွယ်ရန်အတွက် မူဝါဒဟု အကြောင်းပြကာ မိမိဘက်မှ ခိုးယူခြင်း သို့မဟုတ် လျှို့ဝှက်သတ်ဖြတ်ခြင်းကဲ့သို့ အပြစ်ရှိသော လုပ်ရပ်များ မဖြစ်ပေါ်စေရန် သေချာစေရမည်။
Verse 42
पुरापि चैषामनुसृत्य भूमिपा: पुरेषु भोगानखिलान् जयन्ति । पुरेषु नीति विहितां यथाविधि प्रयोजयन्तो बलवृत्रसूदन,बल और वृत्रासुरको मारनेवाले इन्द्र! पृथ्वीका पालन करनेवाले राजालोग पहले इन शत्रुओंके नगरोंमें विधिपूर्वक व्यवहारमें लायी हुई नीतिका प्रयोग करके दिखावें। इस प्रकार उनके अनुकूल व्यवहार करके वे उनकी राजधानीमें सारे भोगोंपर अधिकार प्राप्त कर लेते हैं
ဘီရှ္မက ပြောသည်။ ရှေးကာလများတွင်ပင် မြေကြီးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော မင်းများသည် ဤလမ်းစဉ်ကို လိုက်နာခဲ့ကြသည်။ ရန်သူ၏ မြို့များထဲသို့ ဝင်ရောက်ကာ သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း မှန်ကန်စွာ ချမှတ်ထားသော နိုင်ငံရေးမူဝါဒကို အသုံးချကြ၏။ ထိုကဲ့သို့ စည်းကမ်းတကျသော အုပ်ချုပ်ရေးပညာကို သုံးစွဲ၍ အခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီစွာ ပြုမူသဖြင့် ရန်သူ၏ မြို့တော်၌ ရရှိနိုင်သမျှ အပျော်အပါးနှင့် အရင်းအမြစ်အားလုံးကို အုပ်စိုးနိုင်ကြသည်။ ဗြတ္တရာကို သတ်သော အင်ဒြာရေ—ဤသည်မှာ အင်အားတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ စည်းကမ်းရှိသော အုပ်ချုပ်မှုဖြင့် အောင်ပွဲနှင့် စည်းစိမ်ကို ရယူသည့် စမ်းသပ်ပြီးသား လမ်းစဉ်ဖြစ်သည်။
Verse 43
प्रदाय गूढानि वसूनि राजन् प्रच्छिद्य भोगानवधाय च स्वान् | दुष्टान् स्वदोषैरिति कीर्तयित्वा पुरेषु राष्ट्रषु च योजयन्ति,देवराज! राजा अपने ही आदमियोंके विषयमें यह प्रचार कर देते हैं कि “ये लोग दोषसे दूषित हो गये हैं; अतः मैंने इन दुष्टोंको राज्यसे बाहर निकाल दिया है। ये दूसरे देशमें चले गये हैं। ऐसा करके उन्हें वह शत्रुओंके राज्यों और नगरोंका भेद लेनेके कार्यमें नियुक्त कर देते हैं। ऊपरसे तो वे उनकी सारी भोग-सामग्री छीन लेते हैं; परंतु गुप्तरूपसे उन्हें प्रचुर धन अर्पित करके उनके साथ कुछ अन्य आत्मीय जनोंको भी लगा देते हैं
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «အို မင်းကြီး၊ အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးသည် လျှို့ဝှက်စွာ ငွေကြေးကို ပေးအပ်ထားပြီး အပြင်ပန်းတွင်တော့ လူတစ်ယောက်၏ အပျော်အပါးနှင့် အသုံးအဆောင်များကို ဖြတ်တောက်ကာ မိမိ၏ အနီးကပ်လူများကိုတောင် စွန့်ပစ်သကဲ့သို့ ပြုနိုင်သည်။ ထို့နောက် ‘ဤသူတို့သည် မိမိတို့၏ အပြစ်ကြောင့် အညစ်အကြေးတင်သွားကြပြီ၊ ထို့ကြောင့် ငါသည် ဤမကောင်းသူတို့ကို နိုင်ငံမှ ထုတ်ပယ်လိုက်သည်—အခြားပြည်သို့ သွားကြပြီ’ ဟု ကြေညာကာ ရန်သူ၏ မြို့များနှင့် နိုင်ငံများအတွင်း သတင်းစုံစမ်း၍ ချိုးဖောက်ရာလမ်းဖွင့်ရန် တာဝန်ပေးစေသည်။ ထို့ကြောင့် အပြင်ပန်းတွင် အပျော်အပါးပစ္စည်းများကို သိမ်းယူသော်လည်း လျှို့ဝှက်စွာ ငွေကြေးအလုံအလောက် ပံ့ပိုးကာ ယုံကြည်ရသော လူအနည်းငယ်ကိုပါ တွဲဖက်ပေး၍ မစ်ရှင်ကို ထောက်ပံ့စေသည်။»
Verse 44
तथैव चान्यैरपि शास्त्रवेदिभि: स्वलंकृतै: शास्त्रविधानदृष्टिभि: । सुशिक्षितैर्भाष्पकथाविशारदै: परेषु कृत्यामुपधारयेच्च,इसी तरह अन्यान्य शास्त्रज्ञ शास्त्रीय विधिके ज्ञाता सुशिक्षित तथा भाष्यकथाविशारद विद्वानोंको वस्त्राभूषणोंसे अलंकृत करके उनके द्वारा शत्रुओंपर कृत्याका प्रयोग करावे
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «ထိုနည်းတူပင်၊ သမ္မာကျမ်းနှင့် သာသနာရေးကျမ်းများကို သိကျွမ်းသော ပညာရှင်များ၊ ဝတ်စားဆင်ယင်အလှဆင်၍ သာသနာကျမ်းညွှန်ကြားသည့် နည်းလမ်းစည်းကမ်းများကို မြင်သိနားလည်သူများ၊ ကောင်းစွာသင်ကြားလေ့ကျင့်ထားပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းနှင့် ဟောပြောရှင်းလင်းခြင်းတွင် ကျွမ်းကျင်သူများကိုလည်း အသုံးချကာ ရန်သူတို့အပေါ် ထိုကဲ့သို့သော ကိစ္စ/ပူဇော်ပွဲကို ဆောင်ရွက်စေသင့်သည်။»
Verse 45
इन्द्र रवाच कानि लिड्जानि दुष्टस्य भवन्ति द्विजसत्तम | कथं दुष्ट विजानीयामेतत् पृष्टो वदस्व मे,इन्द्रने पूछा--द्विजश्रेष्ठ! दुष्टके कौन-कौन-से लक्षण हैं? मैं दुष्टको कैसे पहचानू? मेरे इस प्रश्नका मुझे उत्तर दीजिये
အိန္ဒြက မေးသည်– «အို ဒွိဇမြတ်၊ မကောင်းသူ၏ ခွဲခြားသိနိုင်သော လက္ခဏာများသည် အဘယ်အရာများနည်း။ မကောင်းသူကို ငါ မည်သို့ သိမြင်နိုင်မည်နည်း။ ဤသို့ မေးမြန်းသဖြင့် ငါ့အား အဖြေကို ပြောကြားပါ။»
Verse 46
ब॒हस्पतिरुवाच परोक्षमगुणानाह सदगुणानभ्यसूयते । परैर्वा कीर्त्यमानेषु तृष्णीमास्ते पराड्मुख:,बृहस्पतिजीने कहा--देवराज! जो परोक्षमें किसी व्यक्तिके दोष-ही-दोष बताता है, उसके सदगुणोंमें भी दोषारोपण करता रहता है और यदि दूसरे लोग उसके गुणोंका वर्णन करते हैं तो जो मुँह फेरकर चुप बैठ जाता है, वही दुष्ट माना जाता है
ဗြဟ္စပတိက မိန့်ကြားသည်– «အို ဒေဝရာဇ၊ လူတစ်ယောက်၏ နောက်ကွယ်တွင် အပြစ်အနာအဆာများကိုသာ ပြောဆိုသူ၊ ထိုသူ၏ အမှန်တကယ် ကောင်းဂုဏ်များကိုတောင် အပြစ်တင်နေသူ၊ အခြားသူများက ထိုကောင်းဂုဏ်များကို ချီးမွမ်းနေချိန်တွင် မျက်နှာလွှဲ၍ တိတ်တဆိတ် ထိုင်နေသူ—ထိုသူကို မကောင်းသူဟု သတ်မှတ်ရသည်။»
Verse 47
तूष्णीम्भावे5पि विज्ञेयं न भेद् भवति कारणम् । निःश्वासं चोष्ठसंदंशं शिरसश्च प्रकम्पनम्,चुप बैठनेपर भी उस व्यक्तिकी दुष्टताको इस प्रकार जाना जा सकता है। निःश्वास छोड़नेका कोई कारण न होनेपर भी जो किसीके गुणोंका वर्णन होते समय लंबी-लंबी साँस छोड़े, ओठ चबाये और सिर हिलाये, वह दुष्ट है
ဘိဿမက မိန့်ကြားသည်– «လူတစ်ယောက် တိတ်ဆိတ်နေသော်လည်း အတွင်းစိတ်မကောင်းမှုကို သိမြင်နိုင်သည်။ တိတ်ဆိတ်ခြင်းတစ်ခုတည်းကြောင့် မကောင်းကြံစည်မှု မရှိဟု မယူဆသင့်။ အခြားသူ၏ ကောင်းဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းနေချိန်တွင် အကြောင်းမရှိဘဲ ရှည်ရှည်လျားလျား သက်ပြင်းချခြင်း၊ နှုတ်ခမ်းကို ကိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖိနှိပ်ခြင်း၊ ခေါင်းကို လှုပ်ယမ်းခြင်းတို့ ပြုလျှင် ထိုလက္ခဏာများက မကောင်းသဘောထားကို ဖော်ပြသည်။»
Verse 48
करोत्यभीक्ष्णं संसृष्टमसंसृष्टश्ष भाषते । अदृष्टितो न कुरुते दृष्टो नैवाभिभाषते,जो बारंबार आकर संसर्ग स्थापित करता है, दूर जानेपर दोष बताता है, कोई कार्य करनेकी प्रतिज्ञा करके भी आँखसे ओझल होनेपर उस कार्यको नहीं करता है और आँखके सामने होनेपर भी कोई बातचीत नहीं करता, उसके मनमें भी दुष्टता भरी है, ऐसा जानना चाहिये
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «လူတစ်ယောက်သည် အကြိမ်ကြိမ် နီးကပ်ရင်းနှီးမှုကို ရှာဖွေကာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးကို တည်ဆောက်သော်လည်း ခွဲကွာသွားသောအခါ မဆက်နွယ်သကဲ့သို့ ပြောဆိုတတ်၏။ လုပ်မည်ဟု ကတိပေးထားသည့် အလုပ်ကို မျက်စိမှ လွတ်သွားသည်နှင့် မလုပ်တော့ဘဲ၊ မျက်နှာချင်းဆိုင်နေသော်လည်း စကားမပြောတတ်။ ထိုသူ၏ စိတ်တွင် မကောင်းမှုနှင့် ကောက်ကျစ်သော ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်နှက်နေသည်ဟု သိမှတ်ရမည်»။
Verse 49
पृथगेत्य समश्नाति नेदमद्य यथाविधि । आसने शयमने याने भावा लक्ष्या विशेषत:,जो कहींसे आकर साथ नहीं, अलग बैठकर खाता है और कहता है, आजका जैसा भोजन चाहिये, वैसा नहीं बना है (वह भी दुष्ट है)। इस प्रकार बैठने, सोने और चलने-फिरने आदिदमें दुष्ट व्यक्तिके दुष्टतापूर्ण भाव विशेषरूपसे देखे जाते हैं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «တစ်ယောက်ယောက်က လာပြီး အခြားသူများနှင့် မပေါင်းဘဲ သီးသန့်ထိုင်စားကာ ‘ဒီနေ့ အစားအစာက ထုံးစံအတိုင်း မပြင်ဆင်ထားဘူး’ ဟု ညည်းညူလျှင် ထိုသူကို မကောင်းသူဟု မှတ်ယူရမည်။ ထိုင်ပုံ၊ အိပ်ပုံ၊ သွားလာပုံ စသည့် အရာများတွင်ပင် လူ၏ အတွင်းစိတ်သဘောထား—ပျက်စီးသော စရိုက်ကို ဖော်ပြသည့် အလက္ခဏာများကို ထင်ရှားစွာ မြင်နိုင်သည်»။
Verse 50
आर्टिरर्ते प्रिये प्रीतिरेतावन्मित्रलक्षणम् । विपरीतं तु बोद्धव्यमरिलक्षणमेव तत्,यदि मित्रके पीड़ित होनेपर किसीको स्वयं भी पीड़ा होती हो और मित्रके प्रसन्न रहनेपर उसके मनमें भी प्रसन्नता छायी रहती हो तो यही मित्रके लक्षण हैं। इसके विपरीत जो किसीको पीड़ित देखकर प्रसन्न होता और प्रसन्न देखकर पीड़ाका अनुभव करता है तो समझना चाहिये कि यह शत्रुके लक्षण हैं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «မိတ်ဆွေ ဒုက္ခရောက်သော် ကိုယ်တိုင်လည်း ဒုက္ခခံစားရပြီး၊ မိတ်ဆွေ ပျော်ရွှင်သော် ကိုယ်စိတ်လည်း ပျော်ရွှင်နေခြင်း—ဤမျှသာ စစ်မှန်သော မိတ်ဆွေ၏ လက္ခဏာဖြစ်သည်။ ထို၏ ဆန့်ကျင်ဘက်—သူတစ်ပါး ဒုက္ခရောက်သည်ကို မြင်၍ ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ ပျော်ရွှင်နေသည်ကို မြင်၍ နာကျင်ခြင်း—ဤသည်ကို ရန်သူ၏ လက္ခဏာဟု သိမှတ်ရမည်»။
Verse 51
एतान्येव यथोक्तानि बुध्येथास्त्रिदशाधिप । पुरुषाणां प्रदुष्टानां स्वभावो बलवत्तर:,देवेश्वर! इस प्रकार जो मनुष्योंके लक्षण बताये गये हैं, उनको समझना चाहिये। दुष्ट पुरुषोंका स्वभाव अत्यन्त प्रबल होता है
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ဒေဝတို့၏ အရှင်တော်၊ ဤအလက္ခဏာများကို ပြောထားသကဲ့သို့ပင် မှန်ကန်စွာ နားလည်လော့။ အကြောင်းမူကား ပျက်စီးသွားသော လူတို့တွင် မူလသဘောသဘာဝသည် အလွန်အမင်း အားကောင်းလာ၍ ထိန်းချုပ်ရန် ခက်ခဲလာတတ်သည်»။
Verse 52
इति दुष्टस्य विज्ञानमुक्त ते सुरसत्तम । निशम्य शास्त्रतत्त्वार्थ यथावदमरेश्व॒र,सुरश्रेष्ठ! देवेश्वर! शास्त्रके सिद्धान्तका यथावत् रूपसे विचार करके ये मैंने तुमसे दुष्ट पुरुषकी पहचान करानेवाले लक्षण बताये हैं
ဘီရှ္မက မိန့်တော်မူသည်– «ထို့ကြောင့် ဒေဝတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောအရှင်၊ မကောင်းသူကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်သော ဉာဏ်ပညာကို သင့်အား ငါရှင်းပြခဲ့ပြီ။ ရှာස්ထရ (śāstra) များ၏ အဓိပ္ပါယ်အမှန်ကို သေချာစွာ စဉ်းစားသုံးသပ်ပြီးနောက်၊ အမရတို့၏ အရှင်တော်၊ ပျက်စီးသောသူ၏ သဘောသဘာဝကို ဖော်ထုတ်ပြသသော ဤလက္ခဏာများကို ငါတင်ပြခဲ့သည်»။
Verse 53
भीष्म उवाच स तद्वचः शत्रुनिबर्हणे रत- स्तथा चकारावितथं बृहस्पते: । चचार काले विजयाय चारिहा वशं च शत्रूननयत् पुरंदर:,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! शत्रुओंके संहारमें तत्पर रहनेवाले शत्रुनाशक इन्द्रने बृहस्पतिजीका वह यथार्थ वचन सुनकर वैसा ही किया। उन्होंने उपयुक्त समयपर विजयके लिये यात्रा की और समस्त शत्रुओंको अपने अधीन कर लिया
ဘိဿမက ပြောသည်။ ရန်သူဖျက်ဆီးသူ အိန္ဒြာသည် ရန်သူများကို နှိမ်နင်းရန် အမြဲတမ်းစိတ်အားထက်သန်သူဖြစ်၍ ဗြဟ္စပတိ၏ မှန်ကန်သော အကြံဉာဏ်ကို ကြားနာပြီး ထိုအတိုင်းတိတိကျကျ လုပ်ဆောင်하였다။ အောင်ပွဲရရန် သင့်တော်သော အချိန်၌ ထွက်ခွာကာ ရန်သူနှိမ်နင်းသူ ပုရန္ဒရသည် ရန်သူအားလုံးကို မိမိအာဏာအောက်သို့ ဆောင်ယူ하였다။ သင်ခန်းစာမှာ—တရားမျှတသော ပဋိပက္ခတွင် အောင်မြင်မှုသည် အင်အားတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ ပညာရှိ၏ လမ်းညွှန်ကို နားထောင်ခြင်းနှင့် လုပ်ဆောင်ရန် အချိန်မှန်ကို ရွေးချယ်ခြင်းပေါ် မူတည်သည်။
Verse 102
इस प्रकार श्रीमह्याभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधमनुशासनपर्वमें सेनानीतिका वर्णनविषयक एक सौ दोवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် မဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝ၌၊ ရာဇဓမ္မအနုသာသန အပိုင်းအတွင်း၊ စစ်တပ်ခေါင်းဆောင်မှု၏ နိယာမများကို ဖော်ပြသည့် တစ်ရာနှစ်မြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ဤအဆုံးသတ် ကော်လိုဖွန်သည် စစ်သူကြီးတစ်ဦးသည် စည်းကမ်းတကျ မူဝါဒနှင့် တရားဓမ္မကျင့်ဝတ်ဖြင့် လမ်းညွှန်ခံရသင့်ကြောင်း သင်ခန်းစာ၏ ပြီးဆုံးမှုကို မှတ်သားစေသည်။
Verse 103
इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि इन्द्रबृूहस्पतिसंवादे त्रयधिकशततमो<ध्याय:
ဤသို့ဖြင့် «သီရိ မဟာဘာရတ» ၏ ရှာန္တိပရဝ၌၊ ရာဇဓမ္မအနုသာသန အပိုင်းအတွင်း၊ အိန္ဒြာနှင့် ဗြဟ္စပတိတို့၏ ဆွေးနွေးပွဲ၌ ပါဝင်သော တစ်ရာသုံးမြောက် အခန်း ပြီးဆုံး၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် ရာဇဓမ္မ—ဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေး၏ သီလနှင့် တာဝန်—အပေါ် သင်ကြားမှုတစ်စု၏ အဆုံးသတ်ကို မှတ်သားစေသည်။
Frequently Asked Questions
The dilemma is how a ruler can restrain and neutralize adversarial forces while avoiding both extremes—naïve softness that invites contempt and excessive harshness that provokes fear and instability—requiring situationally appropriate conduct.
Effective governance begins with self-mastery: disciplined speech, regulated anger, and patient timing enable ethical and stable outcomes, while character assessment protects institutions from covert harm.
No explicit phalaśruti is stated; the closing meta-commentary is functional—Bhīṣma reports that Indra implemented Bṛhaspati’s instruction and thereby achieved control over adversarial powers—serving as an exemplum validating the counsel.