Adhyaya 199

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । सरस्वत्यास्तटे रम्ये देवं तत्र कृतस्मरम्

Īśvara bersabda: Kemudian, wahai Mahādevī, hendaklah pergi ke tempat yang terletak di sebelah selatannya; di tebing Sungai Sarasvatī yang indah, di mana dewa yang bernama Kṛtasmaradeva bersemayam.

Verse 2

स्वयंभूतं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम् । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि यथा जातं महीतले

Wahai Dewi Agung, ia terserlah dengan sendirinya dan pemusnah segala dosa. Kini akan aku jelaskan asal-usulnya—bagaimana ia terwujud di atas bumi.

Verse 3

पुरा कामो मया दग्धो यदा तत्र वरानने । तदा रतिः समागम्य विललाप सुदुःखिता

Dahulu, wahai yang berwajah jelita, ketika aku membakar Kāma di sana, Rati datang menghadapku lalu meratap, diliputi dukacita yang amat dalam.

Verse 4

तां तु शोकातुरां दृष्ट्वा तत्राहं करुणान्वितः । अवोचं मा रुदिष्वेति तव भर्ता पुनः शुभे । समुत्थास्यति कालेन मत्प्रसादान्न संशयः

Melihat dia dirundung duka, aku tersentuh belas kasihan lalu berkata di sana: “Jangan menangis, wahai yang membawa keberkatan. Suamimu akan bangkit kembali pada waktunya dengan kurnia-Ku—tiada keraguan.”

Verse 5

देव्युवाच । किमर्थं स पुरा दग्धः कामदेवस्त्वया विभो । कथमाप पुनर्जन्म विस्तरात्कथयस्व मे

Dewi berkata: “Atas sebab apakah dahulu Kāmadeva dibakar oleh-Mu, wahai Tuhan? Dan bagaimana dia memperoleh kelahiran semula? Ceritakan kepadaku dengan terperinci.”

Verse 6

ईश्वर उवाच । दक्षः प्रजापतिः पूर्वं बभूव त्वत्पिता प्रिये । शतं सुतानां जज्ञेऽस्य गौरीणां दीर्घचक्षुषाम्

Īśvara bersabda: “Pada zaman dahulu, Dakṣa sang Prajāpati ialah ayahmu, wahai kekasih. Baginya lahir seratus orang puteri—jelita dan bermata panjang.”

Verse 7

ददौ त्वां प्रथमं मह्यं सतीनामेति कीर्तिताम् । ददौ दश च धर्माय श्रद्धा मेधा धृतिः क्षमा

Baginda menganugerahkan engkau terlebih dahulu kepadaku—termashyur dalam kalangan para Satī. Dan Baginda menganugerahkan sepuluh puteri kepada Dharma: Śraddhā, Medhā, Dhṛti, dan Kṣamā, antara mereka.

Verse 8

अनसूया शुचिर्लज्जा स्मृतिः शक्तिः श्रुतिस्तथा । द्वे भार्ये कामदेवाय रतिः प्रीतिस्तथैव च

Anasūyā, Śuci, Lajjā, Smṛti, Śakti, dan juga Śruti. Dan kepada Kāmadeva dianugerahkan dua isteri: Rati dan demikian juga Prīti.

Verse 9

एकां स्वाहां ददौ वह्नेः पितॄणां च ततः स्वधाम् । सप्तविंशच्छशाङ्काय अश्विन्याद्याः प्रकीर्तिताः

Baginda menganugerahkan seorang puteri, Svāhā, kepada Agni, dan sesudah itu Svadhā kepada para Pitṛ (roh leluhur). Dan kepada Dewa Bulan dikatakan Baginda menganugerahkan dua puluh tujuh puteri, masyhur bermula dengan Aśvinī (Nakṣatra).

Verse 10

तवापि विदिता देवि रेवत्यन्तास्तथा जने । कश्यपाय ददौ देवि स तु कन्यास्त्रयोदश

Mereka juga diketahui olehmu, wahai Dewi, dan di kalangan manusia pun demikian—hingga yang terakhir, Revatī. Kepada Kaśyapa, wahai Dewi, Baginda menganugerahkan tiga belas puteri.

Verse 11

अदितिश्च दितिश्चैव विनता कद्रुरेव च । सिंहिका सुप्रभा चैव उलूकी या वरानने

Aditi dan Diti sesungguhnya, serta Vinatā dan Kadrū juga; demikian pula Siṃhikā, Suprabhā, dan Ulūkī—wahai yang berwajah elok, mereka ini termasuk antaranya.

Verse 12

अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः

Juga Anuviddhā dan Sitā; serta Īrṣyā (cemburu), Hiṃsā (kekerasan), dan Parā; Māyā pula, berserta Niṣkṛti—demikianlah nama-nama yang disebut. Pada zaman dahulu, Dakṣa berjiwa besar dan luhur.

Verse 13

गौरी च सुप्रभा चैव वार्त्ता साध्वी सुमालिका । वरुणाय ददौ पञ्च तदाऽसौ पर्वतात्मजे

Wahai puteri gunung! Gaurī dan Suprabhā; juga Vārttā, Sādhvī, dan Sumālikā—lima orang ini pada waktu itu dikurniakan olehnya kepada Varuṇa.

Verse 14

भद्रा च मदिरा चैव विद्या धन्या धना शुभा । ददौ पञ्च कुबेराय पत्न्यर्थं पर्वतात्मजे

Wahai puteri gunung! Bhadrā dan Madirā; juga Vidyā, Dhanyā, dan Dhanā—lima orang ini dikurniakan olehnya kepada Kubera sebagai isteri-isteri.

Verse 15

जया च विजया चैव मधुस्पन्दा इरावती । सुप्रिया जनका कान्ता सुभद्रा धार्मिका शुभा

Jayā dan Vijayā; Madhuspandā dan Irāvatī; Supriyā, Janakā, Kāntā, Subhadrā, Dhārmikā, dan Śubhā—demikianlah nama-nama yang disebut.

Verse 16

रुद्राणां प्रददौ कन्या दशानां धर्मवित्तदा । प्रभावती सुभद्रा च विमला निर्मलाऽनृता

Wahai puteri gunung! Kepada sepuluh Rudra, beliau mengurniakan puteri-puteri—pemberi dharma dan kemakmuran: Prabhāvatī, Subhadrā, Vimalā, Nirmalā, dan Anṛtā (antaranya).

Verse 17

तीव्रा दक्षारुणा विद्या धारपाला च वर्चसा । आदित्यानां ददौ दक्षः कन्याद्वादशकं प्रिये

Tīvrā, Dakṣāruṇā, Vidyā, Dhārapālā dan Varcasā—demikianlah nama-namanya. Wahai kekasih, Dakṣa mengurniakan dua belas puteri kepada para Āditya.

Verse 18

योगनिद्राभिभूतस्य संसर्पा सरमा गुहा । माला चंपा तथा ज्योत्स्ना स विश्वेभ्यश्च एव च

Bagi (yang) dikuasai tidur yoga: Saṃsarpā, Saramā dan Guhā; juga Mālā, Campā dan Jyotsnā—demikian pula baginda mengurniakan (puteri-puterinya) kepada para Viśvedevas.

Verse 19

अश्विभ्यां द्वे तथा कन्ये सुवेषा भूषणा शुभा । एका कन्या तथा वायोर्दत्ता एताः प्रकीर्तिताः

Dua gadis—berpakaian indah dan berhias dengan tanda keberkatan—diberikan kepada pasangan Aśvin; dan seorang gadis lagi turut diberikan kepada Vāyu. Demikianlah mereka termasyhur dalam tradisi.

Verse 20

सावित्रीं ब्रह्मणे प्रादाल्लक्ष्मीं विष्णोर्महात्मनः । कस्यचित्त्वथ कालस्य स ईजे दक्षिणावता

Baginda mengurniakan Sāvitrī kepada Brahmā, dan Lakṣmī kepada Viṣṇu yang berhati agung. Setelah berlalu suatu masa, baginda melaksanakan yajña yang kaya dengan dakṣiṇā—pemberian dan hadiah persembahan.

Verse 21

यज्ञेन पर्वतसुते हिमवन्ते महागिरौ । यज्ञवाटो ह्यभूत्तस्य सर्वकामसमृद्धिमान्

Dengan yajña itu, wahai puteri Gunung, di puncak Himavat yang agung, kawasan upacara (yajñavāṭa) baginda menjadi melimpah, sempurna dengan segala hajat yang diingini.

Verse 22

तस्मिन्यज्ञे समायाता आदित्या वसव स्तथा । विश्वेदेवाश्च मरुतो लोकपालाश्च सर्वशः

Ke upacara korban suci itu datanglah para Āditya dan para Vasu; para Viśvedevar dan para Marut, serta para Lokapāla dari segenap penjuru.

Verse 23

ब्रह्मा विष्णुः सहस्राक्षो वारुणो यम एव च । धनदश्च कुमारश्च तथा नद्यश्च सागराः

Brahmā dan Viṣṇu pun datang; Sahasrākṣa (Indra), Varuṇa dan Yama; Kubera (Dhanada) serta Kumāra (Skanda) juga—bersama sungai-sungai dan lautan-lautan.

Verse 24

वाप्यः कूपास्तथा चैव तडागाः पल्वलानि च । सुपर्णश्चाथ ये नागाः सर्वे मूर्ता व्यवस्थिताः

Kolam dan perigi, takungan dan tasik juga; Suparṇa (Garuḍa) serta para Nāga—masing-masing berdiri hadir di sana dalam wujud berjasad.

Verse 25

दानवाप्सरसश्चैव यक्षाः किन्नरगुह्यकाः । सानुगास्ते सभार्याश्च वेदवेदांगपारगाः

Para Dānava dan Apsaras, Yakṣa, Kinnara dan Guhyaka juga datang—bersama para pengiring dan isteri-isteri mereka—mahir dalam Veda dan Vedāṅga.

Verse 26

महर्षयो महाभागास्तथा देवर्षयश्च ये । ते भार्यासहितास्तत्र वसंति च वरानने

Para Maharṣi yang agung lagi berbahagia, dan para Devarṣi juga—bersama isteri-isteri mereka—tinggal menetap di sana, wahai yang berwajah jelita.

Verse 27

कपालमालाभरणश्चिताभस्म बिभर्ति यः । अपवित्रतया शंभुर्नाहूतस्तु तथाविधः

Śambhu, yang memakai kalung tengkorak dan menyandang abu dari tanah pembakaran mayat—dianggap oleh mereka sebagai “tidak suci”—maka tidak dijemput dalam rupa yang demikian itu.

Verse 28

यतस्ततः समायाताः कैलासे पर्वतोत्तमे । अश्विन्याद्या भगिन्यस्तास्त्वां प्रतीदं वचोऽबुवन्

Dari segenap arah mereka berhimpun di Kailāsa, gunung yang paling utama. Para saudari itu—bermula dengan Aśvinī—menyapa engkau lalu mengucapkan kata-kata ini.

Verse 29

किं तुष्टेव च कल्याणि तिष्ठसि त्वं सुमध्यमे । वयं च प्रस्थिताः सर्वाः पितुर्यज्ञे सभर्तृकाः

“Wahai yang membawa keberkatan, wahai yang berpinggang ramping—mengapa engkau berdiri di sini seakan-akan puas? Kami semua sedang berangkat ke upacara yajña ayahanda, bersama para suami.”

Verse 30

वयमाकारितास्तेन सुताः सर्वा यशस्विनि । न त्वामाहूतवान्दक्षस्त्रपते शंकराद्यतः

“Wahai yang termasyhur, kami semua—puteri-puterinya—telah dijemput olehnya. Namun Dakṣa tidak menjemput engkau, kerana rasa malu dan permusuhan terhadap Śaṅkara.”

Verse 31

तासां वचनमाकर्ण्य सती प्राह क्रुधान्विता । हा धिग्दक्ष दुराचार किं वदिष्ये महेश्वरम्

Mendengar kata-kata mereka, Satī pun bangkit murka lalu berkata: “Aduhai! Celakalah Dakṣa yang berkelakuan jahat! Apakah yang harus aku katakan kepada Maheśvara?”

Verse 32

कथं संदर्शये वक्त्रमित्युक्त्वाऽत्मानमात्मना । विससर्ज तपोयोगात्सस्मारान्यन्न किञ्चन

Sambil berkata, “Bagaimana mungkin aku menampakkan wajahku (kepadanya)?” dia, dengan kehendaknya sendiri, melepaskan jasad melalui yoga tapa—dan tidak mengingati apa-apa lagi sama sekali.

Verse 33

अथ दृष्ट्वा महादेवः सतीं प्राणैर्विना स्थिताम् । अवमानात्तथाऽत्मानं त्यक्त्वा मत्वा कपालिनम्

Kemudian Mahādeva, melihat Satī terbaring tanpa nafas kehidupan, menanggung hinaan itu dalam hati; Baginda menganggap diri sebagai Kāpālin, si pemikul tengkorak, lalu meninggalkan segala harga diri yang biasa.

Verse 34

गणान्संप्रेषयामास यज्ञविध्वंसनाय च । ते गताश्च गणा रौद्राः शतशोऽथ सहस्रशः

Baginda mengutus para Gaṇa untuk menghancurkan upacara korban. Maka berangkatlah Gaṇa-gaṇa yang garang itu—beratus-ratus, bahkan beribu-ribu.

Verse 35

विकृता विकृताकारा असंख्याता महाबलाः । रुद्रेण प्रेरितान्दृष्ट्वा वीरभद्रपुरोगमान्

Mereka berwajah ganjil, bertubuh serba herot, tidak terbilang banyaknya, dan amat perkasa—diutus oleh Rudra, dengan Vīrabhadra memimpin di hadapan.

Verse 36

ततो देवगणाः सर्वे वसवः सह भास्करैः । विश्वेदेवाश्च साध्याश्च धनुर्हस्ता महाबलाः

Kemudian tampil semua bala dewa—para Vasu bersama dewa-dewa surya, para Viśvedevas dan para Sādhyas—perkasa lagi kuat, dengan busur di tangan.

Verse 37

युद्धाय च विनिष्क्रान्ता मुञ्चन्तः सायकाञ्छितान् । ते समेत्य ततोऽन्योन्यं प्रमथा विबुधैः सह

Mereka mara ke medan perang, melepaskan anak panah menurut kehendak. Kemudian, apabila bertemu, para Pramatha bersama para dewa pun bertembung sesama mereka.

Verse 38

मुमुचुः शरवर्षाणि वारिधारां यथा घनाः । तेषां हस्ती गणेनाथ शूलेन हृदि भेदितः

Mereka melepaskan hujan anak panah, bagaikan awan mencurahkan aliran hujan. Lalu seekor gajah dalam pasukan itu ditembusi di jantung oleh seorang Gaṇa dengan trisula.

Verse 39

स तु तेन प्रहारेण विसंज्ञो निषसाद ह । अथ मुष्ट्या हतः कुम्भे नाग ऐरावणस्तदा

Akibat hentaman itu, ia rebah tidak sedarkan diri. Pada saat itu juga, gajah Airāvaṇa dipukul pada pelipisnya dengan genggaman penumbuk yang keras.

Verse 40

सहसा स हतस्तेन वारणो भैरवान्रवान् । विनदञ्जवमास्थाय यज्ञवाटमुपाद्रवत्

Tiba-tiba, apabila gajah itu dipukul olehnya, ia mengaum dengan raungan yang menggerunkan. Sambil melengking kuat, ia memecut lalu menerjang ke kawasan gelanggang korban suci.

Verse 41

विश्वेदेवा निरुच्छ्वासाः कृता रौद्रैर्महाशरैः । चकर्ष स धनुष्येण वसुमान्बलवतरः

Dengan anak panah besar yang garang itu, para Viśvedevas menjadi tercungap-cungap. Lalu Vasu yang amat perkasa itu pun menarik busurnya hingga tegang sepenuhnya.

Verse 42

निस्तेजसस्तदादित्याः कृतास्तेन रणाजिरे । एतस्मिन्नन्तरे देवाः कृतास्तेन पराङ्मुखाः

Di medan perang itu, dia menghilangkan seri para Āditya. Pada saat yang sama, para dewa dipaksanya berpaling dan berundur olehnya.

Verse 43

ततस्ते शरणं जग्मुर्विष्णुं तत्र च संस्थितम् । ततः कोपसमाविष्टो विष्णुर्देवान्सवासवान्

Kemudian mereka pergi berlindung kepada Viṣṇu yang berada di situ. Lalu Viṣṇu, diliputi murka yang benar, bertitah kepada para dewa bersama Indra.

Verse 44

दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्

Melihat mereka semua dihalau lari, baginda segera melepaskan Sudarśana. Cakra Viṣṇu, Sudarśana, meluru turun dengan kelajuan yang dahsyat.

Verse 45

प्रसार्य वक्त्रं सहसा उदरस्थं चकार ह । तस्मिंश्चक्रे तदा ग्रस्ते अमोघे पर्वतात्मजे

Tiba-tiba dia menganga luas lalu menjadikan cakra itu masuk dan tinggal di dalam perutnya. Ketika cakra yang tidak pernah meleset itu ditelan oleh yang lahir dari gunung,

Verse 46

चुकोप भगवान्विष्णुः शार्ङ्गहस्तो ऽभ्यधावत । स हत्वा दशभिस्तीक्ष्णैर्नंदिं भृङ्गिं शतेन च

Maka Tuhan Viṣṇu pun murka; dengan busur Śārṅga di tangan, baginda mara. Dengan sepuluh anak panah tajam baginda menewaskan Nandin, dan dengan seratus baginda menewaskan Bhṛṅgin.

Verse 47

महाकालं सहस्रेण ह्ययुतेन गणाधिपम् । बाणानामयुतैर्भित्त्वा वीरभद्रमुपाद्रवत्

Dengan seribu anak panah, dia memanah Mahākāla; dengan sepuluh ribu, dia memanah ketua para gaṇa. Setelah menembusi dengan puluhan ribu anak panah, dia pun menerjang Vīrabhadra.

Verse 48

तं हत्वा गदया विष्णुर्विह्वलं रुधिरोक्षितम् । गृहीत्वा पादयोर्भूमौ निजघानातिरोषितः

Setelah menumbangkannya dengan gada, Viṣṇu melihatnya terhuyung-huyung dan bermandi darah; lalu memegang kedua kakinya dan, dalam amarah yang meluap, menghempaskannya ke bumi.

Verse 49

हन्यमानस्य तस्याथ भूमौ चक्रं सुदर्शनम् । रुधिरोद्गारसंयुक्तं प्रहारमकरोन्न तु

Ketika dia sedang dipukul, cakra Sudarśana jatuh ke tanah; kerana diselaputi aliran darah yang memancar, ia tidak sempat melancarkan hentamannya.

Verse 50

रुद्रलब्धवरो देवि वीरभद्रो गणेश्वरः । यन्न पञ्चत्वमापन्नो गदया पीडितोऽपि सः

Wahai Dewi, Vīrabhadra—penguasa para gaṇa Śiva—telah menerima anugerah daripada Rudra; maka walaupun dihimpit dan dihancurkan oleh gada, dia tidak menemui maut.

Verse 51

पतितं वीक्ष्य तं सर्वे विष्णुतेजोबलार्दिताः । विद्रुताः सर्वतो याता यत्र देवो महेश्वरः

Melihat dia rebah, mereka semua—ditundukkan oleh daya cahaya berapi Viṣṇu—melarikan diri ke segala arah, menuju ke tempat Dewa Maheśvara berada.

Verse 52

तस्मै सर्वं तथा वृत्तं समाचख्युः पराभवम् । विक्रमं वीरभद्रस्य ततः क्रुद्धो महेश्वरः

Mereka melaporkan kepadanya segala yang telah berlaku—kekalahan dan keberanian Vīrabhadra. Maka Maheśvara pun bangkit dalam murka.

Verse 53

प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः

Serta-merta Baginda menggenggam trisula lalu berangkat bersama para gaṇa-Nya menuju gelanggang yajña milik Dakṣa—tempat lahirnya kehinaan itu—di mana Vīrabhadra sedang memperlihatkan keperkasaan dan di mana Viṣṇu sendiri hadir.

Verse 54

तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत

Melihat Maheśvara datang dengan amarah menyala, dia menganggap Baginda tidak mungkin ditaklukkan dalam peperangan, lalu lenyap di situ juga.

Verse 55

मरुद्भिः सार्धमिन्द्रोऽपि वसुभिः सह किन्नरैः । शिवः क्रोधपरीतात्मा ततश्चादर्शनं गतः

Indra juga—bersama para Marut, para Vasu dan para Kinnara—tatkala jiwa Śiva diselubungi murka, lalu menghilang dari pandangan.

Verse 56

केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्

Wahai yang jelita, di balairung itu hanya para brāhmaṇa yang tetap berdiri. Mereka melihat Śaṅkara tiba dengan mata merah menyala oleh amarah.

Verse 57

होमं चक्रुस्ततो भीता रुद्रमंत्रैः समंततः । अन्ये त्राससमायुक्ताः पलायंते दिशो दश

Kemudian, kerana ketakutan, mereka melakukan homa (persembahan api) di segenap penjuru dengan mantra-mantra Rudra; yang lain, dikuasai ngeri, melarikan diri ke sepuluh arah.

Verse 58

अथागत्य महादेवो दृष्ट्वा तान्ब्राह्मणोत्तमान् । अपश्यमानो विबुधांस्तत्र यज्ञं जघान सः

Kemudian Mahādeva datang; melihat para brāhmaṇa yang utama itu, dan tidak melihat para dewa di sana, baginda pun memusnahkan upacara yajña itu.

Verse 59

स च मृगवपुर्भूत्वा प्रणष्टः शिवभीतितः । पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्जगाम भगवाञ्छिवः । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तारारूपो महेश्वरि

Kerana takut akan Śiva, dia menjelma menjadi seekor rusa lalu melarikan diri. Di belakangnya, Bhagavān Śiva berjalan mengejar dengan busur di tangan. Hingga hari ini, wahai Maheśvarī, dia terlihat di langit dalam rupa sebuah bintang.

Verse 199

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दक्षयज्ञविध्वंसनोनाम नवनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

Demikianlah berakhir, dalam Śrī Skanda Mahāpurāṇa—dalam himpunan saṃhitā lapan puluh satu ribu śloka—bab ke-199 yang bernama “Pemusnahan Yajña Dakṣa”, dalam kitab ketujuh, Prabhāsa Khaṇḍa, dan dalam bahagian pertama, Prabhāsa-kṣetra Māhātmya.