Adhyaya 148

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं कुंडलसंभवम् । तस्यैव चोत्तरे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः

Īśvara bersabda: “Kemudian, wahai Mahādevī, hendaklah pergi ke perigi bernama Kuṇḍalasaṃbhava; dan di bahagian utaranya, dekat dengan Brahmakuṇḍa yang suci.”

Verse 2

यत्र सिद्धो महादेवि रूपकुंडलहारकः । तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्येत्स्तेयकृतादघात्

Wahai Mahādevī, di tempat itulah siddha yang dikenali sebagai “pencuri subang yang indah” mencapai kesempurnaan; dengan mandi di sana, seseorang dibebaskan daripada dosa yang timbul daripada kecurian.

Verse 3

सप्त जन्मानि देवेशि न तस्यान्वयसंभवः । चौरः कश्चिद्भवेत्क्रूरस्तत्र स्नानप्रभावतः

Wahai Dewi, permaisuri Tuhan para dewa! Selama tujuh kelahiran, keturunannya tidak akan berlanjutan; oleh kuasa mandi suci di sana, dia akan menjadi seorang pencuri yang kejam—demikianlah akibatnya menurut kisah ini.

Verse 4

शिवरात्र्यां विशेषेण पिंडदानादिकां क्रियाम् । कुर्याच्छस्त्रहतानां च पापिनां तत्र मुक्तये

Terutama pada malam Śivarātri, hendaklah dilakukan upacara seperti persembahan piṇḍa (piṇḍa-dāna) di sana, demi pembebasan mereka yang terbunuh oleh senjata serta para pendosa.

Verse 5

देव्युवाच । कथं कुण्डलरूपं तु पृथिव्यां ख्यातिमागतम् । एतत्कथय मे देव विस्तराद्वदतां वर

Dewi berkata: “Bagaimanakah ‘Kuṇḍala’ yang berbentuk subang ini menjadi masyhur di bumi? Ceritakanlah kepadaku, wahai Dewa—yang terbaik dalam bertutur—dengan terperinci.”

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि महापुण्यां कथां पापप्रणाशनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो जन्मशतार्जितात्

Īśvara bersabda: “Dengarlah, wahai Dewi, kisah yang amat besar pahalanya ini, yang memusnahkan dosa; sesiapa yang mendengarnya akan terlepas daripada dosa yang terkumpul sepanjang seratus kelahiran.”

Verse 7

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्छिवरात्र्यामुपोषितः । आसीत्सुदर्शनो राजा पृथिव्यामेकराट् सुधीः

Dengan kemuliaan Prabhāsa Kṣetra dan dengan berpuasa pada Śivarātri, pernah ada Raja Sudarśana di bumi—seorang bijaksana, pemerintah tunggal seluruh negeri.

Verse 8

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् । राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् । समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्

Sesungguhnya dia diberkati dan berharta; dengan usaha yang tekun dia memelihara rakyatnya. Kerajaannya serba cukup, dihiasi para Brahmana—makmur, penuh kelimpahan, serta bebas daripada orang jahat dan pencuri.

Verse 9

तस्मिञ्जनपदे रम्ये पुरी भगवती शुभा । चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता पुरप्राकारमंडिता

Di negeri yang indah itu ada sebuah kota yang suci lagi bertuah, gemilang—dihuni lengkap oleh keempat-empat varna, serta dihiasi benteng dan tembok kota yang kukuh.

Verse 10

तस्मिन्पुरवरे रम्ये राज्यं निहतकण्टकम् । करोति बान्धवैः सार्द्धमृद्धियुक्तः सुदर्शनः । हिरण्यदत्तस्य सुतो जातो गांधारकन्यया

Di kota yang indah dan utama itu, Sudarśana—yang dikurniai kemakmuran—memerintah sebuah kerajaan yang bebas “duri” (bebas bencana), bersama kaum kerabatnya. Dia ialah putera Hiraṇyadatta, lahir daripada seorang gadis Gandhāra.

Verse 11

तस्य भार्या प्रिया साध्वी भर्तृव्रतपरायणा । सुनंदा नामविख्याता काशिराजसुता शुभा

Isterinya yang tercinta ialah wanita yang suci lagi berbudi, teguh berpegang pada vrata kesetiaan kepada suami. Dia masyhur dengan nama Sunandā, puteri bertuah Raja Kāśī.

Verse 12

तया सार्धं हि राजेन्द्रो भोगान्स बुभुजे सदा । भुंजमानस्य भोगान्वै चिरकालो गतस्तदा

Sesungguhnya, bersama isterinya, raja yang mulia itu sentiasa menikmati kenikmatan diraja; dan ketika menikmati kenikmatan itu, berlalu sudah masa yang panjang.

Verse 13

अकरोत्स महायज्ञान्ददौ दानानि भूरिशः । एवं कालो गतस्तस्य भार्यया सह सुव्रते

Baginda melaksanakan yajña-yajña agung dan mengurniakan sedekah yang melimpah. Demikianlah masa berlalu baginya bersama isterinya yang berikrar suci.

Verse 14

कदाचिन्माघमासे तु शिवरात्र्यां वरानने । सस्मार पूर्वजातिं स भार्यामाहूय चाब्रवीत्

Pada suatu ketika, dalam bulan Māgha, pada malam Śivarātri, wahai yang berwajah jelita, baginda teringat akan kelahiran lampau; lalu memanggil isterinya dan bertitah.

Verse 15

सुदर्शन उवाच । शिवरात्रिव्रतं देवि मया कार्यं वरानने । व्रतस्यास्य प्रभावेन प्राप्तं राज्यं मया किल

Sudarśana bersabda: “Wahai yang laksana Dewi, wahai yang berwajah jelita, aku wajib menunaikan vrata Śivarātri. Sesungguhnya, dengan daya suci vrata inilah aku memperoleh kerajaanku.”

Verse 16

राज्ञ्युवाच । महान्प्रभावो राजेन्द्र एवमुक्तं त्वया मम । एतन्मे कारणं ब्रूहि आश्चर्यं हृदि वर्तते

Permaisuri berkata: “Wahai raja yang agung, besar benar pengaruhnya sebagaimana tuanku katakan kepadaku. Jelaskanlah sebabnya; kehairanan telah timbul di dalam hatiku.”

Verse 17

राजोवाच । शृणु तीर्थस्य माहात्म्यं शिवरात्रिमुपोषणात् । तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये स्वर्गद्वारे सुशोभने

Raja bersabda: “Dengarlah kemuliaan tīrtha ini yang lahir daripada berpuasa pada Śivarātri. Di sana, di Śivapura yang indah, berseri laksana pintu gerbang ke syurga.”

Verse 18

आदितीर्थे प्रभासे तु कामिके तीर्थ उत्तमे

Di Prabhāsa, di Āditīrtha—sesungguhnya, di tempat suci yang unggul bernama Kāmika Tīrtha—

Verse 19

ऋद्धियुक्ते पुरे तस्मिन्नित्यं धर्मानुसेविते । शिवरात्र्यां गतो राज्ञि तिथीनामुत्तमा तिथिः

Wahai permaisuri, di kota itu yang dilimpahi kemakmuran, tempat dharma sentiasa diamalkan, tibalah Śivarātri—yang tertinggi antara hari-hari tithi bulan.

Verse 20

मानवास्तत्र ये केचित्पुरराष्ट्रनि वासिनः । तत्रागता वरारोहे शिवरात्र्यामुपोषितुम्

Wahai wanita bersusuk elok, sesiapa pun yang tinggal di kota dan desa di wilayah itu datang ke sana untuk berpuasa (upavāsa) pada malam Śivarātri.

Verse 21

धननामा वणिक्कश्चित्तत्रैव वसते सदा । धनाढ्यः स तु धर्मात्मा सदा धर्मपरायणः

Seorang pedagang bernama Dhana tinggal di sana sentiasa. Walaupun berharta, dia berhati dharma, dan sentiasa berpegang teguh pada dharma.

Verse 22

स भार्यासहितस्तत्र शिवरात्रिमुपोषितः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपयौवनसंवृता

Di sana, bersama isterinya, dia menunaikan puasa Śivarātri. Isterinya seorang wanita suci (sādhvī), dikurniai kecantikan dan kemudaan.

Verse 23

प्रचलन्मेखलाहारा सर्वाभरणभूषिता । स तया भार्यया सार्धं कामक्रोधविवर्जितः

Dengan tali pinggang dan kalung yang berayun, ia berhias dengan segala perhiasan; dan dia, bersama isteri itu, tetap bebas daripada nafsu dan amarah.

Verse 24

प्रभासस्याग्रतो भूत्वा स्नातः शुक्लांबरः शुचिः । यथोक्तेन विधानेन भक्त्या निद्राविवर्जितः

Berdiri di hadapan Prabhāsa, dia mandi, mengenakan pakaian putih dan tetap suci; menurut tata cara yang ditetapkan dengan bhakti, dia menahan diri daripada tidur.

Verse 25

तत्राहं चौररूपेण पापः स्तैन्यं समाश्रितः । सच्छूद्राणां कुले जातो देवब्राह्मणपूजकः

Di sana aku, seorang berdosa, dalam rupa pencuri, bergantung pada perbuatan mencuri. Aku lahir dalam keluarga Śūdra yang terhormat, namun aku tetap pemuja para dewa dan penghormat kaum Brāhmaṇa.

Verse 26

पूर्वकर्मानुसंयोगाद्विकर्मणि रतः सदा । तस्यां रात्र्यामहं तत्र जनमध्ये तु संस्थितः

Oleh keterikatan dengan hasil karma lampau, aku sentiasa terlibat dalam perbuatan salah. Namun pada malam itu, aku berada di sana, berdiri di tengah-tengah orang ramai.

Verse 27

कुण्डलीनः स्थितस्तत्र रंध्रापेक्षी वरानने । वणिजस्तस्य भार्यायाश्छिद्रान्वेषणतत्परः

Wahai wanita berwajah elok, aku berada di sana dalam keadaan mencangkung, menanti peluang—bersungguh-sungguh mencari kelemahan pada isteri saudagar itu.

Verse 28

सा रात्रिर्जाग्रतस्तस्य गता मे विजने तथा । गीतनृत्यादिनिर्घोषैर्वेदमंगलपाटकैः

Malam itu berlalu baginya dalam keadaan berjaga; dan bagiku juga, di tempat yang sunyi—dipenuhi dengan bunyi nyanyian dan tarian, serta bacaan mantera Veda yang penuh berkat.

Verse 29

तालशब्दैस्तथा बन्धैः पुस्तकानां च वाचकैः । एवं रात्र्यां तु शेषायां यावत्तिष्ठति तत्र वै

Dengan bunyi tepukan berirama, dengan alunan muzik dan gubahan, serta mereka yang membacakan buku—demikianlah, sepanjang baki malam itu, dia terus berada di sana.

Verse 30

निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता । धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता

Dibelenggu oleh gangguan jasmani dan dalam kesakitan, isteri orang kaya itu—yang lembut dengan senyuman sucinya—keluar dari perkarangan kuil, tertekan oleh kesempitan itu.

Verse 31

तस्याः कर्णौ त्रोटयित्वा पुप्लुवेऽहं जले स्थितः । ततः कोलाहलस्तत्र कृतस्तत्पुरवासिभिः

Setelah meragut dan mengoyakkan telinganya, aku terjun ke dalam air dan kekal di situ. Kemudian, kekecohan besar timbul di sana, yang dicetuskan oleh penduduk kota itu.

Verse 32

श्रुत्वा कोलाहलं शब्दं कर्णत्रोटनजं तदा । धाविता रक्षकास्तत्र राजशासनकारकाः

Mendengar bunyi riuh-rendah itu—yang timbul akibat koyaknya telinga—maka berlarilah para pengawal ke sana, mereka yang ditugaskan menguatkuasakan titah raja.

Verse 33

तैरहं शस्त्रहस्तैश्च उल्काहस्तैः समंततः । निरीक्षितोऽथ न प्राप्तं सुवर्णं मन्मुखे स्थितम्

Dikepung dari segenap arah oleh mereka yang memegang senjata dan obor, aku diperiksa; namun mereka tidak memperoleh emas yang tersimpan di dalam mulutku.

Verse 34

खड्गेन तीक्ष्णधारेण छित्त्वा शीर्षं तदा मम । उल्काहस्ता निरीक्षन्तो नापश्यन्स्वर्णमण्वपि

Kemudian, dengan pedang yang tajam bermata runcing, mereka memenggal kepalaku. Sambil memegang obor dan mencari, mereka tidak melihat walau sezarah emas pun.

Verse 35

हित्वा मां ते गताः सर्वे गत्वा राज्ञे न्यवेदयन् । न किञ्चित्तत्र संप्राप्तं हतोऽस्माभिश्च तत्क्षणात्

Meninggalkan aku, mereka semua pergi menghadap raja dan mempersembahkan laporan: “Tiada apa pun diperoleh di sana; dia telah kami bunuh pada saat itu juga.”

Verse 36

कथयित्वा तु ते सर्वे यथादेशं गताः पुनः । ततो वै बन्धुना तत्र भयभीतेन चेतसा

Sesudah membuat laporan, mereka semua kembali lagi menurut tugas yang diperintahkan. Kemudian di sana, seorang kerabat—dengan hati yang gentar ketakutan—(datang menghampiri).

Verse 37

निखातं मम तत्रैव शिरः कायेन संयुतम् । खातं कृत्वा प्रिये तत्र ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

Di tempat itu juga, kepalaku—bersatu dengan jasad—telah ditanam. Wahai kekasih, setelah menggali liang di sana, (ia dilakukan) di sebelah utara Brahma-tīrtha.

Verse 38

पिहितोऽहं तु तत्रैव प्रभासे तीर्थ उत्तमे । शिवरात्रिप्रभावेन तज्जातिस्मरतां गतः

Maka tertimbuslah aku di sana di Prabhāsa, tempat suci yang paling utama, dengan kuasa Śivarātri aku memperoleh ingatan tentang kelahiranku yang terdahulu.

Verse 39

राज्यं निष्कण्टकं प्राप्तं समृद्धं वरवर्णिनि । एतत्प्रभासमाहात्म्यं शिवरात्रेरुपोषणात् । एतत्फलं मया लब्धं गत्वा तस्मादुपोषये

Aku memperoleh kerajaan yang makmur, bebas daripada duri, wahai yang jelita. Begitulah kehebatan Prabhāsa melalui puasa pada Śivarātri. Hasil ini telah aku peroleh; oleh itu aku akan pergi dan menunaikan puasa itu.

Verse 40

राज्ञ्युवाच । गच्छावस्तत्र यत्रैव कपालं पतितं तव । स्फोटिते च कपाले च हिरण्यं दृश्यते यदि । प्रत्ययो मे भवेत्पश्चात्तव वाक्यं न संशयः

Permaisuri berkata: "Mari kita pergi ke tempat di mana tengkorakmu jatuh. Jika, apabila tengkorak itu dipecahkan, emas kelihatan di dalamnya, maka aku akan mendapat kepastian; kata-katamu itu tidak akan diragukan lagi."

Verse 41

राजोवाच । कल्पं हि तिष्ठते चास्थि यावद्भूमिविपर्ययः । उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

Raja berkata: "Sesungguhnya, tulang itu kekal selama satu kalpa — sehingga bumi hancur. Bangunlah, dan mari kita pergi; semoga kesejahteraan bersamamu — ke Prabhāsa, padang suci yang agung."

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यद्राज्ञा समुदीरितम् । गमनाय मतिं चक्रे शिवरात्र्या उपोषणे

Setelah mendengar kata-kata yang diucapkan oleh raja itu, dia bertekad untuk pergi — sambil menunaikan puasa pada malam Śivarātri.

Verse 43

ततोऽश्वैर्जवनैयुर्क्तं रथं हेमविभूषितम् । आस्थाय सह पत्न्या च प्रभासं क्षेत्रमेयिवान्

Kemudian baginda menaiki kereta yang dihiasi emas, dipasangkan kuda-kuda pantas; bersama isterinya baginda pun berangkat menuju wilayah suci Prabhāsa.

Verse 44

व्रतं कृत्वा प्रभासे तु यथोक्तं वरवर्णिनि । ब्रह्मतीर्थे समागत्य उद्धृत्य सकलं ततः

Wahai wanita jelita, setelah menunaikan vrata di Prabhāsa tepat seperti yang diperintahkan, mereka tiba di Brahma-tīrtha; dan di sana, mengangkat semuanya dari tempat itu…

Verse 45

हिरण्यं दर्शयामास स्फोटयित्वा शवं स्वयम्

Baginda menyingkapkan emas itu—dengan membelah mayat itu sendiri.

Verse 46

ईश्वर उवाच । जातसंप्रत्यया भार्या तस्य राज्ञो बभूव ह । जगाम परमं स्थानं यत्र कल्याणमुत्तमम्

Īśvara bersabda: Isteri raja itu, setelah keyakinannya teguh lahir, benar-benar mencapai kediaman tertinggi—tempat bersemayamnya keberkatan yang paling utama.

Verse 47

जनोऽपि विस्मितः सर्वो दृष्ट्वा चित्रं तदद्भुतम्

Seluruh orang ramai pun terperanjat, melihat keajaiban yang menakjubkan itu.

Verse 48

नदी चित्रपथानाम तत्रोत्पन्ना वरानने । चित्रादित्यस्य पूर्वेण ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

Wahai yang berwajah jelita, di sana timbullah sebuah sungai bernama Citrāpathā—di sebelah timur Citrāditya dan di sebelah utara Brahma-tīrtha.

Verse 49

तस्यां तत्तिष्ठते तत्र सर्वपापप्रणाशनम्

Di sana, di dalam sungai itu, bersemayam suatu daya suci yang melenyapkan segala dosa.

Verse 50

श्रावणे मासि संप्राप्ते तस्मिन्कूपे विधानतः । यः स्नानं कुरुते देवि श्राद्धं तत्र विशेषतः

Wahai Dewi, apabila bulan Śrāvaṇa tiba, sesiapa yang mandi di perigi itu menurut tata cara yang ditetapkan—dan khususnya melaksanakan śrāddha di sana—akan memperoleh pahala dharma yang istimewa.

Verse 51

चित्रादित्यं तु संपूज्य शिवलोके महीयते

Dengan memuja Citrāditya dengan sempurna, seseorang dimuliakan dan ditinggikan di alam Śiva.

Verse 52

एतत्ते कथितं सर्वं शिवरात्र्या महत्फलम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

Demikianlah telah kukhabarkan sepenuhnya buah besar Śivarātri: suatu amalan suci yang menganugerahkan kesejahteraan duniawi dan pembebasan (moksha), serta melenyapkan segala dosa.

Verse 53

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वापि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

Sesiapa yang sentiasa membaca ayat ini, atau sekadar mendengarnya, akan terbebas daripada segala dosa dan dimuliakan di alam Rudra.