Valmiki Ramayana 2.47.9 — Ayodhya Kanda, Sarga 47, Shloka 9

अयोध्यायाः पौरविलापः

Lament of the Citizens of Ayodhya on Rama’s Absence

Devanagari script

किं वक्ष्यामो महाबाहुरनसूयः प्रियंवदः।नीत स्स राघवोऽस्माभिरिति वक्तुं कथं क्षमम्।।।।

Transliteration

kiṃ vakṣyāmo mahābāhur anasūyaḥ priyaṃvadaḥ | nītaḥ sa rāghavo ’smābhir iti vaktuṃ kathaṃ kṣamam ||

Translation

Apakah yang dapat kami katakan—bagaimana sanggup kami mengucap: ‘Kamilah yang membawa Raghava pergi,’ dia yang berlengan perkasa, tanpa dengki, dan bertutur manis?

Word by Word

• kim: what
• kim: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: kim (किम् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (what?)

• vakṣyāmaḥ: shall we say
• vakṣyāmaḥ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (वच् धातु)
• Form: लृट् (simple future), उत्तमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• mahābāhuḥ: mighty-armed
• mahābāhuḥ: Visheshana (विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: mahā (महा) + bāhu (बाहु प्रातिपदिक)
• Form: समासः: कर्मधारयः; पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; राघवः इति विशेषणम्

• anasūyaḥ: free from malice
• anasūyaḥ: Visheshana (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: an-asūyā (अनसूया प्रातिपदिक; नञ्-पूर्व)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; राघवः इति विशेषणम् (free from malice)

• priyaṃvadaḥ: sweet-speaking
• priyaṃvadaḥ: Visheshana (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: priya (प्रिय) + vada (वद प्रातिपदिक/वद् धात्वर्थ)
• Form: समासः: कर्मधारयः (प्रियं वदति इति); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; राघवः इति विशेषणम्

• nītaḥ: was led
• nītaḥ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: nī (नी धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; राघवः इति विशेषणम् (led)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• rāghavaḥ: Raghava (Rama)
• rāghavaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāghava (राघव प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• asmābhiḥ: by us
• asmābhiḥ: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: asmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (by us)

• iti: thus
• iti: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: iti (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्ति निपातः (quotative: thus)

• vaktum: to say
• vaktum: Prayojana (प्रयोजनम्)
• Type: Verb
• Root: vac (वच् धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययभावः (to say)

• katham: how
• katham: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: katham (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय

• kṣamam: possible/appropriate
• kṣamam: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: kṣama (क्षम प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; शक्यत्वे (possible/fit)

Context

We all will die here. We will go on the everlasting journey to death. Of what use is this life to us without Rama?

Characters & Entities

• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It highlights moral accountability: even if one is not directly guilty, society feels responsible for failing to protect the righteous.

What is the narrative situation?

Citizens feel shame at the thought that it may be said they ‘sent’ or ‘led’ Rāma into exile.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s gentleness and absence of malice (anasūyā, priyaṃvada) are stressed as reasons the citizens’ shame is intensified.