Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

उत्तानपाद म्हणाला—मला आणखी ऐकायचे आहे: गंगेला कोणी अवतरित केले? आणि रुद्राच्या मस्तकी स्थित पवित्र देवी पुण्या येथे कशी आली?

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

पुण्या नावाची देवाशिला आहे; तिचे माहात्म्य परम उत्तम आहे। हे शंकर, आपण प्रसन्न असाल तर हे सर्व मला सांगा।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

ईश्वर म्हणाले—एकाग्र मनाने ऐक; गंगेचा अवतार कसा झाला. ती महाभागा सर्व देवांनी सर्व लोकांच्या हितासाठी अवतरविली.

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

हे महीपते, दक्षिण दिशेस विन्ध्य नावाचा पर्वत आहे। हे नरेश्वर, सर्व देव त्याच्या शिखरावर गेले.

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

तेथे ब्रह्मा आदि सर्व देवांनी जगन्नाथ, देवदेव, जगद्गुरु ईश यांची पूजा करून गंगेचे आवाहन केले.

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

‘जटांमध्ये स्थित गंगेला भूतलावर मुक्त करा’ अशी प्रार्थना केली. तेव्हा ती तेजस्विनी देवी रुद्राच्या शिरातून पृथ्वीवर मुक्त झाली.

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

त्या स्थानी देवांनीच स्वयंसिद्ध केली अशी महापुण्यदायिनी धारा प्रकट झाली. तेथून ती ‘देवनदी’ म्हणून पृथ्वीवर मनुष्यांच्या हितासाठी उत्पन्न झाली.

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

जे तिच्या तीरावर वास करतात, भक्तिभावाने स्नान करतात आणि नित्य तिचे जल पितात—ते यमालयास जात नाहीत.

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

हे नराधिप! शूलभेद येथे ज्या कुंडात ती पडली, देवनदीच्या पश्चिमेस तेथेच पूर्वाभिमुख सरस्वती प्रवाहित होते.

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

शूलभेदाच्या दक्षिणेस ते अनुपम तीर्थ आहे. तेथे पुण्यदायिनी ‘देवशिला’ आहे, जी स्वयं देवाने निर्मिली आहे.

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

जो तेथे भक्तिभावाने स्नान करून पितर व देवतांचे तर्पण करतो, त्याचे पितर प्रलयापर्यंत तृप्त राहतात.

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

हे राजन्, जो तेथे स्नान करून भक्तिभावाने ब्राह्मणांना भोजन घालतो, तो अल्प अन्नदानानेही अक्षय पुण्याचा अधिकारी होतो।

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

उत्तानपाद म्हणाला—धरणीतलावर कोणती दाने श्रेष्ठ व प्रशंसनीय आहेत? जी भक्तिभावाने दिल्यास मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो?

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

मला देवशिलेचे माहात्म्य सांगा—स्नान, दान इत्यादींनी मिळणारे फळ, तसेच व्रत, उपवास व नियमांनी तेथे जे प्राप्त होते तेही सांगावे।

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

ईश्वर म्हणाला—पूर्वी चेदिराज्याचा एक महापराक्रमी व महाबलवान अधिपती होता; ‘वीरसेन’ या नावाने प्रसिद्ध असा तो मण्डलाधिपती राजा होता।

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

त्याच्या राज्यात ना शत्रू होते, ना रोग, ना चोर; तेथे अधर्म उद्भवत नसे—सर्वदा धर्मच प्रबळ असे।

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

राजा सदैव आनंदित असे; राणीसमवेत त्याला अनेक पुत्र होते. त्याची एकच कन्या होती, जी गिरिजेसारखी अत्यंत रूपवती होती.

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

ती पित्यामात्यांना व सर्व बंधुवर्गाला अतिशय प्रिय होती. योग्य काळी विधीनुसार तिचे विवाहकर्म संपन्न करण्यात आले.

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

यानंतर चेदिराज द्वादशवर्षीय यज्ञात प्रवृत्त असता, त्या कन्येचा पती मृत्युवश झाला.

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

कन्येला विधवा झालेली पाहून राजा शोकाकुल झाला. तेथे दुःखाने पीडित आपल्या पत्नीशी तो बोलला.

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

‘प्रिये, हे दुःख असे उत्पन्न झाले आहे की आयुष्यभर अत्यंत असह्य आहे. ही कन्या रूप-यौवनाच्या गर्वाने युक्त आहे; हिचे रक्षण सहज शक्य नाही.’

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

“कुठेतरी ती कुलाला कलंक लावील—मग या बालिकेचे रक्षण कसे करावे? भानुमतीच्या रक्षणाचा कोणताही उपाय कुठेही दिसत नाही.” असे परस्पर वाद घालत असताना ते ऐकून ती कन्या बोलली.

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

भानुमती म्हणाली—“तात, तुमच्या समोर मी कधीही बोलताना लाजत नाही. हे नराधिप, माझ्यामुळे तुमच्यावर कोणताही दोष उत्पन्न होऊ नये—हेच सत्य.”

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

“आजपासून, तात, मी केसांची सजावट करणार नाही. तुमच्या घरी मी फक्त जाड वस्त्र—अर्धे परिधान—धारण करीन.”

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

“मी लवकरच पुराणांमध्ये सांगितलेली व्रते करीन. तपाने देहाला संयमित करीन आणि जनार्दन (विष्णु) यांना प्रसन्न करीन.”

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

“माझ्या मनात हा निश्चय आहे—जर तुम्ही, तात, मान्य कराल.” भानुमतीचे वचन ऐकून राजा अत्यंत हर्षित झाला.

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

तीर्थयात्रेचा संकल्प करून त्याने भरपूर धनकोश दिला; आणि वृद्ध व विश्वासू पुरुष नेमून तिच्या उत्तम रक्षणाची व्यवस्था केली।

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

त्याने शस्त्रधारी पुरुष, पुरोहितासह ब्राह्मण, दासी-दास आणि पायदळ सैनिक—जे तिच्या रक्षणास समर्थ होते—नियुक्त केले।

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

त्यानंतर पित्याच्या मतानुसार ती सती गंगातीरास गेली. शुद्धीसाठी गंगेत अवगाहन करून, हे नराधिप, ती गंगेच्या दोन्ही तीरांवर निवास करू लागली।

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

ती दररोज सुगंध, माळा इत्यादी अलंकारांनी सत्प्रवृत्त ब्राह्मणांचे विधिपूर्वक पूजन करी आणि बारा वर्षे गंगातीरावरच निवास करी।

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

मग राणी गंगा सोडून दक्षिण दिशेकडे निघाली. सचिव-परिचारकांसह ती तेथे पोहोचली, जिथे महानदी रेवा प्रवाहित होते।

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

ती ओंकार व अमरकंटक येथे पाच वर्षे राहिली. नंतर उत्तरेकडील त्या तीर्थांत ती तीर्थातून तीर्थाला अशी भ्रमण करू लागली.

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

पुन्हा पुन्हा स्नान करून आणि भक्तिभावाने विप्रांची पूजा करून, न थकता ती पश्चिम दिशेकडे गेली—देवनदीच्या संगमस्थानी.

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

तिने एक पुण्य आश्रम पाहिला, जो मुनिसंघांनी गजबजलेला होता. त्या ऋषिसमूहाला पाहून ती साष्टांग नमस्कार करून असे म्हणाली.

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

‘हे महाभाग ऋषींनो! या तीर्थाचे माहात्म्य आणि याचे नाव कसे आहे ते सांगा. माझ्यावर कृपा करून मला याचे वर्णन करा.’

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

ऋषी म्हणाले—‘हे विख्यात चक्रतीर्थ आहे. पूर्वी प्रसन्न झालेल्या त्रिशूलधारी देवदेव महेश्वरांनी हरिला चक्र प्रदान केले होते.’

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

या तीर्थात जो स्नान करून पितर व देवतांचे तर्पण करतो, त्यास अनिवर्तनीय अशी परमगती प्राप्त होते—यात संशय नाही।

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

त्यानंतर दुसऱ्या दिवशी, हे तपस्विनी, शूलभेदास जावे; आणि पूर्वी सांगितलेल्या विधीनुसार यथाविधी स्नान करावे।

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

तीन जन्मांत केलेल्या पापांपासून तो मुक्त होतो—यात संशय नाही। तिळमात्र मिसळलेल्या जलाने तीन अंजली अर्पण कराव्यात।

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

हे नृपा! जो श्रोत्रिय, वेदपाठी ब्राह्मणांच्या द्वारा भक्तीने श्राद्ध करतो, त्याचे पितर निःसंशय बारा वर्षे तृप्त राहतात।

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

परंतु वार्द्धुष्य इत्यादी प्रसंग वर्ज्य करावेत; पितरांना दिलेले दान अक्षय असते। मग पुढील दिवशी पुण्यदायी, शुभ अशा देवशिलेस जावे।

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

तेथे देवांनी प्राचीन काळी प्रकट केलेली पुण्यस्वरूपा जाह्नवी (गंगा) दिसते. हे नराधिप, तेथे स्नान करून तिळमिश्रित जल अर्घ्य/दान द्यावे.

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

एकदाच पिंडदान केल्यानेही ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्ती मिळते. तसेच दोन्ही पक्षांच्या एकादशीला उपवास-व्रत करावे.

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

रात्री जागरण करावे आणि पौराणिक कथा वाचावी/पठण करावे. पुष्प, धूप व नैवेद्य अर्पून भगवान विष्णूची पूजा करावी.

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

सकाळी ब्राह्मणांना भोजन घालावे आणि सामर्थ्यानुसार दान द्यावे. नंतर चौथ्या दिवशी जिथे पूर्वेकडे वाहणारी सरस्वती आहे तिथे जावे.

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

ब्रह्मदेहातून प्रकट झालेली ती सरस्वती देहधारी जीवांच्या पावनासाठी तेथे विराजमान आहे. तेथे स्नान करून भक्तीने पितृदेवतांचे तर्पण करावे.

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

विधीनुसार श्राद्ध करून निंदारहित योग्य द्विज ब्राह्मणांना भोजन घालावे। निःसंशय त्याचे पितर बारा वर्षे तृप्त राहतात।

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

हे स्थान सर्वदेवमय असून सर्वतीर्थमयही आहे। कोट्यवधी देवांनी परिपूर्ण कोटिलिंग हे तीर्थांमध्ये सर्वोत्तम आहे।

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

जो येथे शुद्ध होऊन स्नान करून इंद्रिये जिंकून त्रिरात्र नियम करतो—किंवा पंधरवडा, महिना, सहा महिने, अथवा कधी एक वर्ष—तो या तीर्थाचे पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

त्याचा पुन्हा मर्त्यलोकी जन्म होत नाही; त्याचे निवासस्थान स्वर्गात होते. नियमात स्थित राहून तो तीन जन्मांतील पापातून मुक्त होतो.

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

जी स्त्री पतीविना देखील बारा वर्षे शुचिव्रत पाळते, ती अक्षय काळपर्यंत स्थित राहते आणि रुद्रलोकी सन्मानित होते.

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

मुनींचे वचन ऐकून ती परम आनंदाने निघाली। मग त्या तीर्थात स्नान करून ती अहोरात्र न थकता तेथेच राहिली।

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

तीर्थाचा प्रभाव पाहून ती पुन्हा म्हणाली—“आज माझे वचन ऐका, हे ब्राह्मणहो, पुरोहितांसह.”

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

“असे स्थान मी जिवंत असेपर्यंत अहोरात्र सोडणार नाही. आणि माझे हे वचन माझ्या पित्याला व मातेलाही सांगावे.”

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

“तुमची कन्या शूलभेद येथे राहून संयमी व व्रताचरण करणारी आहे.” असे सांगून, हे नृपा, भानुमती तेथेच स्थिर राहिली.

Verse 56

। अध्याय

“अध्याय”—हे पाठविभाग दर्शविणारे कोलफन-चिन्ह आहे.

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

ती राणी अहोरात्र धूप, चंदन व दीप प्रज्वलित ठेवत असे। स्वतः पादप्रक्षालन करून स्वतःच द्विजांना भोजन घालीत असे। अशा रीतीने सुव्रता ती राणी तेथे बारा वर्षे स्थिर राहिली।

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

ईश्वर म्हणाले—हे भूपते, देवशिलेचे आणखी एक माहात्म्य ऐक. हे महाबाहो, मी तुला प्राचीन पवित्र इतिहास सांगतो.

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

एक वनचारी व्याध शबर, पत्नीसमवेत, दुर्भिक्षाने पीडित होता. आहारासाठी मांस मिळावे म्हणून तो वनात गेला.

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

तेथे त्याला ना पक्षी दिसले, ना मृग, ना फळे. मग कमळांच्या समूहांनी शोभलेले एक सरोवर त्याने पाहिले.

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

ते सरोवर पाहून शबरी म्हणाली—“आहार सिद्ध व्हावा म्हणून ही दिव्य कुमुदे तू घे.”

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

देवपूजेसाठी लोक यत्नपूर्वक शूलभेदास येतात; म्हणून तेथे त्यांचा विक्रय निश्चयच उत्तम होतो, कारण धर्मशील जन तेथे जमतात।

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

पत्नीचे वचन ऐकून त्याने कुमुदफुले गोळा केली. मग तटावर चढताच त्याच्या समोर एक श्रीवृक्ष (मंगलवृक्ष) दिसला.

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

विशेषतः पूर्णपणे पिकलेली श्रीफळे घेऊन तो शूलभेदास पोहोचला आणि तेथे लोकांची मोठी गर्दी पाहिली.

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

हे नराधिप! चैत्रमासातील शुक्लपक्षातील एकादशीच्या दिवशी त्या दिवशी बालक, वृद्ध तसेच स्त्रियाही अन्न ग्रहण करीत नसत.

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

तेथे त्याने देवशिलेवर उभारलेला एक मण्डप पाहिला—दिव्य वस्त्रांनी वेढलेला आणि स्रक्-माळा व पुष्पहारांनी शोभलेला.

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

तेथे ऋषी आणि आश्रमवासी तपस्वीही आले होते. सर्वजण उपवास व नियमपालन करणारे, पवित्र अग्नीची परिग्रह-रक्षा करणारे होते.

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

देवनदीच्या रम्य तीरावर मुनिसंघांची गर्दी होती. हे नृपश्रेष्ठ, येणाऱ्यांना तेथे वाटही सहज मिळत नव्हती.

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

तेथील वस्ती पाहून शबराने पत्नीला म्हटले—“जा, काही विचारून ये; आज काय आहे आणि लोक कोणत्या कारणाने स्नान करीत आहेत?”

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

“प्रसिद्ध अशी जी पर्वे ऐकू येतात, तेच आज आहे काय? सूर्य-चंद्राचा काही संयोग आहे काय? आज अयन आहे की क्षय-तृतीया आहे?”

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

मग पतीच्या वचनाने शबरी निघाली. पुढे एक स्त्री दिसताच तिने प्रथम शुभ कमळे अर्पण केली आणि मग तिला विचारले.

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

आज कोणती तिथी सांगितली आहे? कोणता पवित्र पर्व आहे—मला सांग. हे लोक स्नान का करीत आहेत, आणि या स्नानाचे कारण काय आहे?

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

स्त्री म्हणाली—आज पुण्य एकादशी आहे, जी सर्व पापांचा क्षय करणारी आहे. जो या दिवशी एकदाही उपवास करतो, त्याला स्वर्गप्राप्ती होते.

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

त्या स्त्रीचे वचन ऐकून, हे नृपश्रेष्ठा, शबरीने अव्यग्रपणे शाबराला त्या स्त्रीचे बोलणे सांगितले.

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

आज खरोखरच पुण्य एकादशी आहे; बाल-वृद्ध सर्वांनीच उपवास पाळलेला आहे. हिचे नाव मदन-एकादशी, जी सर्व पापांचा क्षय करणारी आहे.

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

तेथे एक सुशोभित, नियमपालक राजकन्या असल्याचे ऐकिवात आहे—तिचे नाव भानुमती; ती व्रतस्थ, आहारसंयमी आणि सतीस्वभावाची आहे.

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

त्रैलोक्यात तिच्यासारखी दुसरी कोणतीही स्त्री प्रसिद्ध नाही। ती वरारोहा जणू पृथ्वीवरच अवतरली आहे असे दिसते।

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

पत्नीचे वचन ऐकून शबर तिला म्हणाला—“जितकी कमळे मिळतील तितकी अर्पण कर आणि मग लवकर भोजन कर.”

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

माझ्या मनात हा निश्चय दृढ आहे—मी हे नक्कीच भक्षण करणार नाही. हे भद्रे, पापबुद्धीने मला कधीही खरे शुभ मिळत नाही; आणि हे तर माझ्या धर्म्य परिश्रमाने मिळवलेलेही नाही.

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

शबरी म्हणाली—“कुठल्याही दिवशी मी पूर्वी कधी (असे) भोजन केले नाही. मला जितके स्मरते, मी नेहमी इतरांनी खाल्ल्यानंतर उरलेलेच खाल्ले आहे.”

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

पत्नीचा दृढ निश्चय जाणून तो स्नान करण्यास गेला. अर्धोत्तरीय वस्त्र धारण करून त्याने भक्तिभावाने स्नान केले.

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

त्याने सर्व देवांना नमस्कार करून देवशिलेच्या दिशेने प्रस्थान केले। मनात शंका असूनही तेथे उभा राहून जनार्दनास नमस्कार केला।

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

तिने कुमुदाची दोन फुले दिली आणि ती राणीला निवेदिली गेली. ते पद्मयुगल पाहून राणीने त्या दासीला तेव्हा सांगितले.

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

हे दोन कमळ कुठे मिळाले? माझ्यासमोर लवकर सांग. त्याच ठिकाणी त्वरित जाऊन आणखी कमळे घेऊन ये.

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

धान्याने किंवा धनानेही कमळे आण. भानुमतीचे वचन ऐकून ती शबराकडे गेली.

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

मला श्रीफळे (नारळ) आणि इतरही अनेक फुले दे.

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

शबरी म्हणाली—मी पुष्पांसह श्रीफळे (नारळ) विशेषतः पुष्कळ देईन. मला ना लोभ ना स्पृहा; जाऊन राणीला निवेदन कर.

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

ती त्वरित जाऊन जे घडले ते जसेच्या तसे निवेदन करून आली. राणीसमोर शबरीने सांगितलेले वचन सविस्तरपणे कथन केले.

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

तिचे वचन ऐकून राणी स्वतः तेथे गेली आणि प्रेमाने शबरीला म्हणाली—“कमळे दे; त्यांचे योग्य मूल्य घे.”

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

शबरी म्हणाली—हे देवी, फळ-पुष्पांपासून उत्पन्न झालेल्याचे मूल्य मला नको. ही श्रीफळे व पुष्पे माझ्याकडून यथेष्ट घ्या.

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

जगत्पती वासुदेवाचे यथान्याय, विधिपूर्वक पूजन कर.

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

राणी म्हणाली—आता तुझे कमळ मी मूल्याविना घेणार नाही. धान्याची एक खारिका देते; कृपया स्वीकार कर.

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

दहा, वीस, तीस किंवा चाळीस—हवे तेवढे घे; किंवा शंभर खारी घे. दुष्काळाची आपत्ती पार करून त्यापलीकडे उभा राहा.

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

धन, रत्ने, सुवर्ण आणि तुला जे काही हवे—या कमळांसाठी ते सर्व मी निःसंशय देईन.

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

शबरी म्हणाली—हे वरानने, आज मी माझ्या अन्नाची चिंता करत नाही; देवाला सोडून बाकी सर्व त्यागले आहे. हे भद्रे, देवकार्यावाचून माझी बुद्धी दुसरीकडे वळत नाही.

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

राणी म्हणाली—तू अन्नाचा त्याग करू नकोस; सर्व काही अन्नावरच आधारलेले आहे. म्हणून सर्व प्रयत्नाने माझे अन्न स्वीकार कर.

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

जे महाभाग तपस्वी अरण्यात निवास करतात, ते सर्व गृहस्थांच्या दारी निष्काळजीपणा न करता अन्नाची याचना करतात।

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

शबरी म्हणाली—पूर्वी निषेध केला होता; सर्व काही सत्यावर प्रतिष्ठित आहे। सत्याने सूर्य तापतो, सत्याने अग्नी ज्वलतो।

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

सत्याने समुद्र मर्यादेत स्थिर राहतो, सत्यानेच वारा वाहतो। सत्याने पीक पिकते, आणि सत्याने गायी दूध स्रवतात।

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

हे सर्व जगत—स्थावर व जंगम—सत्यावर आधारलेले आहे। म्हणून सर्व प्रयत्नांनी सत्याचे रक्षण सत्यानेच करावे।

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

देवकार्य सोडून माझी बुद्धी दुसरीकडे जात नाही। हे राणी, ही पुष्पे स्वीकारा आणि गदाधारी प्रभू (हरी) यांची पूजा करा।

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

द्विजांच्या वचनांतून असे ऐकिवात आहे की यामध्ये कुठेही दोष नाही. कुशा, शाक, दूध, मासे, सुगंध, फुले, अक्षता, दही—तसेच मांस, शय्या-आसन, धान्य—हे नाकारू नयेत; पाणीही नाकारू नये।

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

राणी म्हणाली—फुले चार प्रकारची असतात: बागेतून आणलेली, वनातील, विकत घेतलेली, आणि प्रतिग्रहाने (दान स्वीकारून) मिळालेली।

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

वनातील फुले, जी स्वतःच्या हाताने तोडून घेतली, ती उत्तम. बागेत मिळणारी मध्यम, आणि विकत घेतलेली अधम. प्रतिग्रहाने (दान स्वीकारून) मिळालेली फुले पूजेस निष्फळ, असे बुधजन म्हणतात।

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

पुरोहित म्हणाला—हे राज्ञी, ही फुले स्वीकार आणि गदाधारी प्रभूची पूजा कर. कधी कधी उपकाराचे कार्य योग्य व्यपदेशाने/निमित्ताने करावे, जेणेकरून ते साध्य होईल।

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

ईश्वर म्हणाला—शबराने श्रीफळे (नारळ) आणि कमळे अर्पण केली. ती घेऊन त्या राणीने अतिशय शोभिवंत अशी पूजा केली।

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

पौराणिक कथा ऐकून दोघांनी रात्रि-जागरण केले। मग शबराने आपल्या भार्येस हे वचन सांगितले।

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

“दीपासाठी, हे सुंदरी, जसे मिळेल तसे तेल किंवा तूप घे.” मग दीप तयार करून त्या दोघांनी हरिची शुभ पूजा केली.

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

रात्रभर जागरण करून ते धरणीधराचे ध्यान करीत राहिले। मग पहाटे स्नानास उत्सुक लोकांना त्यांनी पाहिले.

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

काही जण शूलभेद येथे स्नान करीत होते, तर काही देवनदीत। काही पुरुष सरस्वतीत, तर काही मार्कंडाच्या ह्रदात स्नान करीत होते.

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

काही जण चक्रतीर्थास जाऊन विधिपूर्वक स्नान करू लागले. ते सर्व शुद्ध झाले; स्नान करून देवशिलेवर एकत्र उभे राहिले.

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

त्यांनी श्रद्धा व शुद्ध चित्ताने प्रयत्नपूर्वक श्राद्ध केले. ते पाहून शबरानेही बिल्वफळांनी पिंड तयार करून परिश्रमाने अर्पण केले.

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

भानुमतीनेही पतीसाठी पिंडनिर्वपण केले. निंदारहित, दंभ व अहंकाररहित ब्राह्मणांना भोजन घातले गेले.

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

हविष्य अन्न, दही, साखर, मध व तूप यांसह—विशेषतः दुधाच्या पायसाने व नीट तयार केलेल्या पदार्थांनी—(अर्पण व भोजन झाले).

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

भोजन घालून राणीने विधिपूर्वक दान दिले—पादुका व जोडे, छत्र, शय्या, तसेच गाय व बैलही.

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

तेथे विविध दाने—सुवर्ण, रत्ने व धन—विधेय आहेत. हे महाराज, जो चक्रतीर्थी कपिला गाय दान करतो, त्याने पर्वत-वन-काननांसह संपूर्ण पृथ्वी दान केली असे मानले जाते.

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

उत्तानपाद म्हणाला—हे देवेश! जगतीपतीस योग्य अशी जी जी श्रेष्ठ व प्रशंसनीय दाने सांगितली आहेत, ती सर्व कृपेने मला कथन करा।

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

ईश्वर म्हणाला—तिळदान करणारा इष्ट संतती मिळवितो; दीपदान करणारा उत्तम दृष्टी पावतो। भूमिदान करणारा स्वर्गास जातो; सुवर्णदान करणारा दीर्घायुष्य पावतो।

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

घरदान करणारा रोगरहित होतो; रूप्यदान करणारा रूपवान होतो। वस्त्रदान करणारा चंद्रलोक प्राप्त करतो, आणि अश्वदान करणारा सूर्यसायुज्य पावतो।

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

वृषभदान करणारा पुष्ट अशी श्री-समृद्धी मिळवितो; गोदान करणारा स्वर्ग प्राप्त करतो। यान व शय्यादान करणारा उत्तम पत्नी पावतो; अभयदान करणारा ऐश्वर्य व निर्भयता पावतो।

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

धान्यदान करणारा शाश्वत सुख पावतो; ब्रह्मविद्यादान करणारा शाश्वत ब्रह्म प्राप्त करतो। तसेच जल, अन्न, पृथ्वी, निवास, तिळ, सुवर्ण व तुप यांच्या दानांनाही पुण्यफल आहे।

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

सर्व दानांमध्ये ब्रह्मदान (ज्ञानदान) श्रेष्ठ मानले जाते. जो ज्या भावाने जे जे दान अर्पण करतो, ते ते दान त्याच भावानेच दिले जाते.

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

त्याच त्याच भावानुसार तो पूजित व अनुरूप फळ प्राप्त करतो. राणीने दिलेली सर्व दाने पाहून—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

शबर आपल्या पत्नीला म्हणाला—“हे नरेश्वर, हे ऐक. हे भद्रे, वेदपारंगत ब्राह्मणांनी एक पुराण पठण केले.”

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

“मी ते सर्व ऐकले आहे—दानधर्माचे शुभ फळ. पूर्वजन्मी संचित पाप तीर्थस्नान, दान, व्रत इत्यादींनी नष्ट होते.”

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

“हे दुस्त्यज शरीर सोडून मनुष्य उत्तम गती प्राप्त करतो. संसारसागराला भयभीत होऊन, हे भद्रे, मी तुला सत्य सांगतो.”

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

हे कल्याणी, मी वारंवार अनेक पापे केली आहेत. मी प्राण्यांची हत्या केली आहे आणि पर्वत नेहमी जाळले आहेत.

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

त्या पापामुळे मी होरपळलो आहे, माझे दारिद्र्य संपत नाही. पापामुळे मी पूर्वी तीर्थस्नान केले नाही.

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

हे भद्रे, म्हणून मी दुःखी आहे, हे दारिद्र्य न संपणारे आहे. तू माहेरी जा, माझ्यावरील प्रेम सोडून दे. मी पर्वत शिखरावर चढून देहत्याग करू इच्छितो.

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

शबरी म्हणाली - मला आई-वडिलांशी काही कर्तव्य नाही, तसेच नातेवाईकांशीही नाही. हे प्राणनाथ, जी गती तुमची होईल, तीच माझीही होईल.

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

पतीविना जिवंत राहणे हा स्त्रियांचा धर्म नाही. धर्मशास्त्रांमध्ये याचे अनेक दोष सांगितले गेले आहेत.

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

हे भोजेन्द्र, पारण कर, ज्यायोगे व्रत नष्ट होणार नाही. आणि तुला अभिष्ट जे काही अर्पण करावयाचे असेल, ते विधिपूर्वक विष्णूस अर्पण कर.

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

पत्नीचे वचन ऐकून शबर आनंदित झाला. त्याने त्वरित श्रीफळ (नारळ) घेऊन यथाविधी होम केला.

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

सर्व देवांना नमस्कार करून तो तिच्यासह भोजनही करून झाला. चैत्र महिन्यातील विषुव जाणून तो तेथे तीन दिवस राहिला.