
Sukta 7.36
Vasiṣṭha (opening of RV 7.36, Vasiṣṭha cycle)
Agni (with Sūrya as supporting power of illumination)
Triṣṭubh (typical for Agni hymns; cadence suggests triṣṭubh)
हे सूक्त वसिष्ठ-चक्राची सुरुवात करत यज्ञकर्माला ऋत (विश्वव्यवस्था) यामध्ये प्रतिष्ठित करते: सत्याच्या आसनातून प्रेरित वाणी उदयास येते; सूर्य प्रकाशाच्या “गायी” मुक्त करतो; आणि वेदीच्या मध्यभागी अग्नी प्रज्वलित होतो. देव व मानव यांच्यात स्पष्टता, प्राणशक्ती आणि योग्य संबंध प्रस्थापित करणारी मध्यस्थ ज्वाला म्हणून अग्नीची स्तुती केली आहे; तसेच संरक्षण व वृद्धीसाठी रुद्र, मरुत आणि विष्णू अशा सहकारी शक्तींनाही थोडक्यात आवाहन केले आहे. वाणी, प्रकाश आणि अग्नी यांच्या संयुक्त कार्याने यज्ञ पवित्र करून कल्याण, संतती आणि विस्तीर्ण जीवनबल प्राप्त व्हावे, हा याचा मुख्य हेतू आहे.
Mantra 1
प्र ब्रह्मैतु सदनादृतस्य वि रश्मिभिः ससृजे सूर्यो गाः । वि सानुना पृथिवी सस्र उर्वी पृथु प्रतीकमध्येधे अग्निः ॥
ऋताच्या सदनातून प्रेरित ब्रह्म-वाणी पुढे जावो. सूर्याने आपल्या रश्मींनी प्रकाशाच्या गायी मुक्त केल्या. विशाल पृथ्वी आपल्या उंच सानूं/कड्यांसह पसरली आहे; आणि विस्तीर्ण वेदी-प्रतीकाच्या मध्यभागी अग्नी प्रज्वलित झाला आहे.
Mantra 2
इमां वां मित्रावरुणा सुवृक्तिमिषं न कृण्वे असुरा नवीयः । इनो वामन्यः पदवीरदब्धो जनं च मित्रो यतति ब्रुवाणः ॥
हे मित्रावरुणा! तुमच्यासाठी मी ही सुवृक्ती—सुंदर गुंफलेली स्तुती—रचतो; पोषक पेय-रसासारखी ताजेपण देणारी इषा, आणि अंतःशासनाचे स्वामी ‘असुर’ तुम्हा दोघांस योग्य अशी नवी. तुमच्यातील एक अडब्ध पथवीर आहे—जो पाऊलवाटांचे ठसे स्थिर करतो; आणि मित्रही, वाणीच्या सामर्थ्याने बोलत, जनाला संयम व सुसंवादात स्थापतो.
Mantra 3
आ वातस्य ध्रजतो रन्त इत्या अपीपयन्त धेनवो न सूदाः । महो दिवः सदने जायमानोऽचिक्रदद्वृषभः सस्मिन्नूधन् ॥
वाऱ्याच्या प्रवाही ध्वजाकडे ते आनंदाने सरकतात; दानशक्ती दुधाळ गायींसारख्या रसाने परिपूर्ण होऊन फुगतात. दिव्य महान् सदनात जन्मलेला तो वृषभ त्या ऊधातच गर्जतो—दीप्त पोषणाची समृद्धी पिळून प्रकट करीत.
Mantra 4
गिरा य एता युनजद्धरी त इन्द्र प्रिया सुरथा शूर धायू । प्र यो मन्युं रिरिक्षतो मिनात्या सुक्रतुमर्यमणं ववृत्याम् ॥
जो या गिरा—घडविणाऱ्या वाणीने—तुझ्यासाठी हे दोन हरित (दीप्त) अश्व जुळवितो, हे इंद्रा—प्रिय, सुरथ, हे शूर, धायू (पोषक शक्तींचा धारक)—तो घाव घालू पाहणारा मन्यु (क्रोध) जिंकतो; आणि आम्हाला सुक्रतु आर्यमन्कडे वळवितो—ऋतमार्गाची उदात्त शक्ती, सत्य इच्छाशक्ती व परिणामकारक विवेक.
Mantra 5
यजन्ते अस्य सख्यं वयश्च नमस्विनः स्व ऋतस्य धामन् । वि पृक्षो बाबधे नृभिः स्तवान इदं नमो रुद्राय प्रेष्ठम् ॥
ऋताच्या स्वधामात नमस्कार करणारे जन त्याचे सख्य आणि प्राणवृद्धी यांचे यजन करतात. नरांनी स्तुती केल्यावर ती पोषणशक्ती सर्वत्र पसरते—हेच रुद्रासाठी सर्वात प्रिय नमो आहे.
Mantra 6
आ यत्साकं यशसो वावशानाः सरस्वती सप्तथी सिन्धुमाता । याः सुष्वयन्त सुदुघाः सुधारा अभि स्वेन पयसा पीप्यानाः ॥
जेव्हा यशस्वी शक्ती एकत्र पुढे सरकतात—सप्तपथी सरस्वती, नद्यांची माता—तेव्हा त्या सु-दोहन व सु-प्रवाह धारा आपल्या पयस्ने फुगून वाहतात; स्वज प्रकाश-समृद्धीने त्या सत्त्वाला पोसतात.
Mantra 7
उत त्ये नो मरुतो मन्दसाना धियं तोकं च वाजिनोऽवन्तु । मा नः परि ख्यदक्षरा चरन्त्यवीवृधन्युज्यं ते रयिं नः ॥
आण ते मरुत, आपल्या आनंदात मत्त, आमच्यासाठी धिया (प्रेरित बुद्धी), तोक (संतती/बाल-आत्मा) आणि वाज (बल-समृद्धी) यांचे रक्षण करो. ते अक्षर, विचरणारी शक्ति आम्हाला सोडून जाऊ नये; उलट तुमचा युज्य रयि—जोडलेले धन, आध्यात्मिक पूर्णता—आमच्यासाठी वाढो.
Mantra 8
प्र वो महीमरमतिं कृणुध्वं प्र पूषणं विदथ्यं न वीरम् । भगं धियोऽवितारं नो अस्याः सातौ वाजं रातिषाचं पुरंधिम् ॥
स्वतःसाठी महती अरमति पुढे आणा—विस्तीर्ण व दृढ सुमती; आणि विदथांचा वीर, मार्गाचा शोधक व वाढविणारा पूषण पुढे आणा. तसेच या विजयप्राप्तीत आमच्या धियांचा अवितार भगा आमच्यासाठी स्थिर होवो; तो आम्हांस वाज—समृद्धी, आणि पुरंधि—पूर्णता देणारी—प्रदान करो.
Mantra 9
अच्छायं वो मरुतः श्लोक एत्वच्छा विष्णुं निषिक्तपामवोभिः । उत प्रजायै गृणते वयो धुर्यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥
हे मरुतांनो, हा स्तोत्रध्वनी सरळ तुमच्यापाशी येवो; आणि तुमच्या सहाय्यांनी, जलसिंचन झालेला, सरळ विष्णूकडेही जावो. गाणाऱ्याच्या प्रजेसाठी विस्तार पावणारे जीवनबल धरा; तुम्ही सदैव स्वस्ति-रूप कल्याणस्वरांनी आमचे रक्षण करा.
It establishes the sacrifice in ṛta (cosmic truth-order): inspired speech begins the rite, Sūrya brings illumination, and Agni is kindled at the altar as the priestly mediator who grants vitality and wellbeing.
In Vedic symbolism, “cows” often mean rays or lights. The hymn says Sūrya releases these lights, suggesting clarity and revelation that support Agni’s ritual work and the mind’s awakening.
Agni is the main deity, but the hymn briefly widens the invocation to allied powers for protection and increase. Rudra represents intense awakening and safeguarding, while the Maruts and Viṣṇu are asked to guard the singer and grant wellbeing and offspring.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.