
Sukta 7.15
Vasiṣṭha
Agni
Gāyatrī (probable; short verse)
वसिष्ठाचे हे सूक्त यज्ञात आणि गृहात उपस्थित असलेल्या, सर्वांत जवळच्या व अतिशय अंतरंग दैवी मित्र म्हणून अग्नीचे आवाहन करते; ज्याच्या “मुखात” हवि अर्पिले जाते. ते अग्नीने रात्रींमधून व उषःकाळांतून प्रकाशमान व्हावे, उपासकांना खरे अग्नि-प्रज्वालक करावे, आणि दिवस-रात्र पाप, संकुचन व शत्रुत्वपूर्ण हेतूपासून त्यांचे रक्षण करावे अशी प्रार्थना करते.
Mantra 1
उपसद्याय मीळ्हुष आस्ये जुहुता हविः । यो नो नेदिष्ठमाप्यम् ॥
जवळ जाऊन उदार दाता (अग्नी) यांच्या मुखात हवि आहुती द्या—तोच आमच्यासाठी सर्वांत निकटचा ‘आप्य’ (अंतःस्थ आधार व पोषण, परिपूर्णता) आहे.
Mantra 2
यः पञ्च चर्षणीरभि निषसाद दमेदमे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥
जो पाच जनांवर, घरोगरी अधिष्ठित होऊन बसला आहे—तो कवी, युवा गृहपती (अग्नी) आहे.
Mantra 3
स नो वेदो अमात्यमग्नी रक्षतु विश्वतः । उतास्मान्पात्वंहसः ॥
वेदो असलेला अग्नी आमच्यासाठी त्या ‘अमात्य’ (विश्वासू सहचर)-चे सर्व बाजूंनी रक्षण करो; आणि तो आम्हाला ‘अंहस’ (दुःख, पाप/भ्रम) यापासूनही वाचवो.
Mantra 4
नवं नु स्तोममग्नये दिवः श्येनाय जीजनम् । वस्वः कुविद्वनाति नः ॥
दिव्य श्येन (आकाशातील गरुड/बाज) अशा अग्नीसाठी आम्ही नवा स्तोम रचला आहे. वसु-समृद्ध तेजस्वी देव आमच्यासाठी कल्याणकारी पूर्ण समृद्धी जिंकून आणील काय?
Mantra 5
स्पार्हा यस्य श्रियो दृशे रयिर्वीरवतो यथा । अग्रे यज्ञस्य शोचतः ॥
ज्याच्या श्रिया पाहण्यास स्पृहणीय आहेत—ज्याचा रयि वीरबलसंपन्न पुरुषाच्या धनासारखा आहे—तो यज्ञाच्या अग्रभागी, पुढेच, ज्वलंत होऊन प्रकाशतो.
Mantra 6
सेमां वेतु वषट्कृतिमग्निर्जुषत नो गिरः । यजिष्ठो हव्यवाहनः ॥
ही वषट्कृति पुढे जावो; अग्नि आमच्या गिरः (वाणी/स्तुती) मध्ये प्रसन्न होवो. यजिष्ठ, हव्यवाहन, तो आमच्या शब्दांचा आस्वाद घेवो.
Mantra 7
नि त्वा नक्ष्य विश्पते द्युमन्तं देव धीमहि । सुवीरमग्न आहुत ॥
हे विश्पते (जनांचा अधिपती) अग्ने! द्युमन्त (दीप्तिमान) देव असलेल्या तुला आम्ही अंतःकरणात धारण करतो; हे आहुत (आहुतीने आवाहिलेल्या) अग्ने, आमच्यात सुवीर (श्रेष्ठ वीर-शक्ती) उत्पन्न कर.
Mantra 8
क्षप उस्रश्च दीदिहि स्वग्नयस्त्वया वयम् । सुवीरस्त्वमस्मयुः ॥
रात्रींमध्ये आणि उषांमध्ये आमच्यासाठी दीप्त हो; तुझ्यामुळे आम्ही स्वग्नयः (स्वतः अग्नी प्रज्वलित करणारे) होऊ. तूच सुवीर (कल्याणकारी वीर-शक्ती) आहेस, आमच्याशी (अस्मयुः) जोडलेला.
Mantra 9
उप त्वा सातये नरो विप्रासो यन्ति धीतिभिः । उपाक्षरा सहस्रिणी ॥
विजयासाठी नर-ऋषी (विप्र) प्रेरित धितींनी तुझ्याकडे येतात; सहस्रिणी उपाक्षरा (हजार प्रवाहांची, अक्षरयुक्त वाणी)ही तुझ्याकडेच वाहत येते—चेतनेत जय स्थापन करण्यासाठी.
Mantra 10
अग्नी रक्षांसि सेधति शुक्रशोचिरमर्त्यः । शुचिः पावक ईड्यः ॥
अग्नी रक्षांसि रोखून दूर लोटतो; उज्ज्वल ज्वाळेचा, अमर्त्य. तो शुचि पावक, ईड्य—आवाहन व पूजनास योग्य—आपल्या अंतरी यज्ञमार्गाचे रक्षण करतो.
Mantra 11
स नो राधांस्या भरेशानः सहसो यहो । भगश्च दातु वार्यम् ॥
हे सहसो ईशान, वेग-बलाचा स्वामी, आमच्यासाठी सिद्धि-समृद्धीची परिपूर्णता येथे आण; आणि भगही आम्हांस वार्य—वरणीय, श्रेष्ठ—धन प्रदान करो.
Mantra 12
त्वमग्ने वीरवद्यशो देवश्च सविता भगः । दितिश्च दाति वार्यम् ॥
हे अग्ने, तू वीर्ययुक्त यश देतोस; आणि देव सविता, भग व दितीही वार्य—वरणीय, श्रेष्ठ—धन प्रदान करतात.
Mantra 13
अग्ने रक्षा णो अंहसः प्रति ष्म देव रीषतः । तपिष्ठैरजरो दह ॥
हे अग्ने, आम्हांला अंहस् (पाप‑क्लेश) पासून रक्षण कर; हे देव, हिंसक/रीषकाच्या विरुद्ध दृढपणे उभा राहा. हे अजर (अमर), आपल्या अत्यंत दाहक तप्तींनी शत्रूच्या रचना भस्म कर.
Mantra 14
अधा मही न आयस्यनाधृष्टो नृपीतये । पूर्भवा शतभुजिः ॥
मग आमच्यासाठी तू महान, लोखंडासारखा दृढ दुर्ग हो; अजेय राहून आमच्या नर-शक्तींच्या रक्षणासाठी. तू शतभुज (शंभर सहाय्यांचा) किल्ला हो—बहुबाहू संरक्षण.
Mantra 15
त्वं नः पाह्यंहसो दोषावस्तरघायतः । दिवा नक्तमदाभ्य ॥
तू आम्हांला अंहस् पासून वाचव—दोषा (संध्या/रात्र) आणि उषा (प्रभात) यांतून, अनिष्ट इच्छिणाऱ्यापासून. हे अदाभ्य (अपराजेय), दिवस‑रात्र आम्हांला रक्षण कर.
It presents Agni as the closest divine presence who receives offerings and gives light, strength, and protection. The hymn asks Agni to shine through nights and dawns and to guard the worshipper from harm and wrongdoing.
In Vedic ritual, fire is the living receiver of the offering. Calling it Agni’s “mouth” means the oblation is truly received and then carried onward to the gods as part of the sacrificial order.
It is a request for continuous protection and clarity across the whole cycle of life—work and rest, daylight and darkness. Ritually, it fits especially with morning and evening fire offerings and prayers for ongoing safeguarding.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.